Có hiệu lực từ ngày 11/9/2025, Nghị định 245/2025/NĐ-CP sửa đổi và bổ sung một số điều của Nghị định 155/2020/NĐ-CP là một bước tiến pháp lý quan trọng trong việc đặt nền móng cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam ổn định và bền vững hơn. Song theo VIS Rating, tiêu chuẩn đánh giá rủi ro vẫn là một khoảng trốn…

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng với sự ra đời của các quy định mới, hứa hẹn sẽ trở thành động lực cải thiện hiệu quả và kỷ luật thị trường.

NHỮNG CẢI CÁCH CHÍNH

Theo ông Nguyễn Đình Duy, Giám đốc – Chuyên gia phân tích cao cấp của VIS Rating, Nghị định 245 đã đưa ra một loạt các thay đổi đáng chú ý, tập trung vào việc siết chặt kỷ luật tài chính của doanh nghiệp phát hành và tăng cường tính minh bạch cho nhà đầu tư.

Một trong những thay đổi quan trọng là việc áp đặt giới hạn tỷ lệ đòn bẩy tài chính. Cụ thể, tổng nợ phải trả của doanh nghiệp (bao gồm cả khoản huy động từ đợt phát hành) không được vượt quá 5 lần vốn chủ sở hữu. Đây là một bước đi quan trọng nhằm đảm bảo an toàn vốn và hạn chế rủi ro cho các doanh nghiệp có cấu trúc tài chính yếu. Quy định này, kết hợp với các yêu cầu sẵn có như hoạt động phải có lãi và không có nợ quá hạn, tạo thành một bộ tiêu chí an toàn tài chính chặt chẽ hơn cho các tổ chức phát hành.

Phân tích dữ liệu của 1.480 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch, VIS Rating nhận thấy khoảng 75% trong số này đã đáp ứng được yêu cầu về giới hạn đòn bẩy và tiêu chí lợi nhuận. Điều này cho thấy thị trường đã có sự chuẩn bị và đủ sức thích ứng với các tiêu chuẩn mới.

Do vậy, với quy định này, VIS Rating cho rằng trọng tâm của thị trường sẽ dần dịch chuyển sang các doanh nghiệp có bảng cân đối kế toán lành mạnh và dòng tiền ổn định hơn. Đây được xem là một sự thay đổi mang tính hệ thống, rút kinh nghiệm sâu sắc từ cuộc khủng hoảng thanh khoản giai đoạn 2022-2023, khi hàng loạt doanh nghiệp có đòn bẩy quá cao và dòng tiền yếu.

Bên cạnh đó, Nghị định 245 cũng mang đến những cải thiện về mặt thủ tục hành chính nhằm tăng tính hiệu quả và thanh khoản cho thị trường. Quy trình phê duyệt phát hành đối với các tổ chức tín dụng được đơn giản hóa bằng việc loại bỏ yêu cầu phải có văn bản chấp thuận của Ngân hàng Nhà nước. Đồng thời, thời gian đưa trái phiếu vào giao dịch trên thị trường thứ cấp sau khi đăng ký được rút ngắn đáng kể, từ 90 ngày xuống chỉ còn 30 ngày. Những thay đổi này sẽ đẩy nhanh tiến độ phát hành và giúp dòng vốn lưu thông trên thị trường một cách linh hoạt hơn.

Đáng chú ý, điểm thay đổi được xem là bước ngoặt lớn của Nghị định 245 là quy định bắt buộc tất cả các đợt phát hành trái phiếu ra công chúng, không phân biệt quy mô, đều phải có xếp hạng tín nhiệm. Yêu cầu này có thể áp dụng cho tổ chức phát hành hoặc cho từng loại trái phiếu cụ thể. Đây là mục tiêu mà Chính phủ đã đặt ra từ năm 2017 trong lộ trình phát triển thị trường trái phiếu, và nay đã chính thức được luật hóa.

Việc bắt buộc xếp hạng tín nhiệm được kỳ vọng sẽ nâng cao đáng kể tính minh bạch và độ tin cậy của thị trường. Và khi niềm tin giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư được củng cố, thị trường trái phiếu Việt Nam có thể phát triển mạnh mẽ, sẵn sàng cho các cấu trúc tài chính phức tạp hơn và thu hút thêm dòng vốn từ các nhà đầu tư nước ngoài.

KHOẢNG TRỐNG GIỮA QUY ĐỊNH VÀ THỰC TIỄN

Mặc dù vậy, hiện tại, phạm vi bao phủ của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm nội địa còn rất hạn chế. 5 tổ chức đang hoạt động mới chỉ xếp hạng được 89 doanh nghiệp và 9 loại trái phiếu, tương đương 23% số doanh nghiệp phát hành và 0,4% tổng lượng trái phiếu đang lưu hành. Những con số này cho thấy sự cấp thiết phải nhanh chóng mở rộng năng lực và phạm vi của hoạt động xếp hạng tín nhiệm để đáp ứng yêu cầu của luật.

Hơn nữa, Nghị định 245 vẫn tồn tại những khoảng trống mà theo VIS Rating, có thể tiềm ẩn rủi ro về việc duy trì các tiêu chuẩn không đồng đều trên thị trường.

“Mối lo ngại lớn nhất đến từ các quy định miễn trừ áp dụng cho một số nhóm tổ chức phát hành và loại trái phiếu nhất định”, VIS nhận định.

Cụ thể, các tổ chức tín dụng được miễn trừ cả hai yêu cầu: giới hạn đòn bẩy và xếp hạng tín nhiệm. Ngoài ra, các trái phiếu được bảo lãnh thanh toán toàn bộ gốc và lãi bởi tổ chức tín dụng hoặc tổ chức tài chính quốc tế cũng được miễn yêu cầu xếp hạng tín nhiệm.

Theo VIS Rating, mặc dù những miễn trừ này có thể thúc đẩy hoạt động phát hành trong ngắn hạn, chúng cũng có nguy cơ khiến những vấn đề tín nhiệm cơ bản tiếp tục bị bỏ qua. Việc không bắt buộc xếp hạng tín nhiệm không đồng nghĩa với việc các trái phiếu và doanh nghiệp này không có rủi ro. Các trái phiếu do ngân hàng hay công ty tài chính phát hành vẫn tiềm ẩn rủi ro tín dụng và cần được nhà đầu tư đánh giá một cách cẩn trọng.

Đối với các trái phiếu được bảo lãnh, nhà đầu tư không chỉ nhìn vào uy tín của bên phát hành mà còn phải đánh giá kỹ lưỡng sức khỏe tài chính và cấu trúc của các cam kết bảo lãnh. Hơn nữa, họ cần phải theo dõi sát sao tình hình của bên bảo lãnh trong suốt vòng đời của trái phiếu, bởi rủi ro có thể phát sinh bất cứ lúc nào từ chính đơn vị bảo lãnh thanh toán.

Một thách thức cố hữu khác của thị trường trái phiếu Việt Nam mà Nghị định 245 chưa giải quyết được là việc định giá dựa trên rủi ro vẫn còn là một điểm mờ. Khi thị trường ngày càng mở rộng với nhiều tổ chức phát hành và các công cụ tài chính phức tạp hơn, việc thiếu một đường cong lợi suất chuẩn cho trái phiếu doanh nghiệp đang trở thành một rào cản lớn.

Nếu không có một chuẩn định giá thống nhất, các nhà đầu tư sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc so sánh và xác định giá trị hợp lý của các loại trái phiếu khác nhau. Điều này không chỉ làm gia tăng rủi ro cho từng khoản đầu tư riêng lẻ mà còn có thể dẫn đến việc phân bổ tài sản không hiệu quả trên toàn thị trường.

“Do vậy, việc xây dựng một cơ chế định giá vững chắc không còn là một lựa chọn, mà là một điều kiện nền tảng để đảm bảo tính minh bạch của thị trường và củng cố niềm tin của nhà đầu tư”, VIS nhấn mạnh.