Do Luật Bảo hiểm xã hội 2024 không trao quyền khởi kiện cho cơ quan Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm xã hội cơ sở Ứng Hòa đã đề nghị Viện kiểm sát nhân dân khu vực 12 đứng ra làm nguyên đơn khởi kiện Công ty MD ra tòa. Việc áp dụng thí điểm khởi kiện dân sự công ích theo Nghị quyết 205/2025/QH15 không chỉ giải quyết bài toán pháp lý trước mắt mà còn tạo thêm cơ chế "siết" tình trạng chậm, trốn đóng bảo hiểm xã hội kéo dài...

Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho biết trước tình trạng một số doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, cơ quan Bảo hiểm xã hội đã tăng cường rà soát, kiểm tra, đôn đốc thu hồi số tiền phải đóng. Đồng thời, phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm.

PHỐI HỢP XỬ LÝ VI PHẠM CỦA DOANH NGHIỆP CHẬM ĐÓNG BẢO HIỂM

Việc thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân tối cao khởi kiện vụ án dân sự, để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương, hoặc bảo vệ lợi ích công, đã tạo thêm cơ chế pháp lý để xử lý những trường hợp chậm đóng, trốn đóng kéo dài. Qua đó, góp phần bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động.

Theo cơ chế này, cơ quan Bảo hiểm xã hội chủ động rà soát, phân loại các đơn vị vi phạm, cung cấp thông tin, hồ sơ liên quan và phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân trong quá trình đôn đốc, xác minh, làm việc với doanh nghiệp.

Đối với trường hợp đủ điều kiện nhưng không khắc phục vi phạm, Viện kiểm sát nhân dân xem xét thực hiện quyền khởi kiện theo thẩm quyền. Từ đó, việc xử lý vi phạm không chỉ dừng ở đôn đốc, kiểm tra, mà được tăng cường bằng các biện pháp pháp lý phù hợp, nhằm thu hồi tiền chậm đóng, trốn đóng và bảo vệ quyền lợi người lao động.

Mới đây, vụ Công ty MD tại xã Ứng Thiên, Hà Nội là một trường hợp điển hình trong quá trình triển khai cơ chế phối hợp này. Công ty hiện kê khai đóng bảo hiểm xã hội cho 5 lao động nhưng có tình trạng chậm, trốn đóng kéo dài, ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động.

Sau khi Bảo hiểm xã hội cơ sở Ứng Hòa chuyển thông tin vi phạm, và Viện kiểm sát nhân dân khu vực 12 - Hà Nội tham gia làm việc, công ty đã khắc phục một phần số tiền chậm đóng trong tháng 5 và tháng 6/2026. Tuy nhiên, tính đến tháng 8/2026, số tiền công ty còn phải thanh toán theo hồ sơ là 158 triệu đồng.

Theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, cơ quan Bảo hiểm xã hội không có thẩm quyền khởi kiện. Vì vậy, Bảo hiểm xã hội cơ sở Ứng Hòa, với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, đã đề nghị Viện kiểm sát nhân dân khu vực 12 thực hiện quyền khởi kiện dân sự công ích theo Nghị quyết số 205/2025/QH15.

Viện kiểm sát nhân dân khu vực 12 với vai trò nguyên đơn đã khởi kiện, đề nghị Tòa án buộc Công ty MD thực hiện nghĩa vụ nộp tiền bảo hiểm xã hội. Tòa án nhân dân khu vực 12 - Hà Nội đã thụ lý vụ án và quyết định đưa vụ án ra xét xử ngày 7/9/2026.

Vụ việc cho thấy vai trò của cơ quan Bảo hiểm xã hội trong phát hiện vi phạm, đôn đốc khắc phục, cung cấp thông tin và phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân để xử lý các trường hợp chậm đóng, trốn đóng bằng cơ chế pháp lý phù hợp.

Bảo hiểm xã hội Việt Nam khẳng định, việc triển khai cơ chế khởi kiện công ích không nhằm gây khó khăn cho doanh nghiệp, mà hướng tới tăng cường kỷ cương, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, và bảo đảm quyền lợi an sinh chính đáng của người lao động.

KỊP THỜI THU HỒI SỐ TIỀN DO HƯỞNG SAI CHẾ ĐỘ

Theo số liệu của Bảo hiểm xã hội Việt Nam tính đến hết tháng 8/2026, toàn hệ thống đã ban hành quyết định kiểm tra tại 6.694 đơn vị, gồm 5.920 đơn vị sử dụng lao động, 421 cơ sở khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế, 188 đơn vị thuộc hệ thống Bảo hiểm xã hội, và 165 tổ chức hỗ trợ phát triển đối tượng, chi trả chế độ.

Qua kiểm tra công tác thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, cơ quan Bảo hiểm xã hội đã yêu cầu truy thu hơn 70,2 tỷ đồng đối với 11.417 lao động chưa tham gia, hoặc đóng thiếu thời gian; hơn 128,2 tỷ đồng đối với 40.146 lao động đóng thiếu mức đóng; thu hồi hơn 330 tỷ đồng tiền chậm đóng, trốn đóng.

Cơ quan Bảo hiểm xã hội cũng đã ban hành, hoặc tham mưu cấp có thẩm quyền ban hành 362 quyết định xử phạt vi phạm hành chính, với tổng số tiền là hơn 3,1 tỷ đồng.

Trong lĩnh vực giải quyết chế độ, qua kiểm tra, cơ quan Bảo hiểm xã hội yêu cầu thu hồi về Quỹ bảo hiểm xã hội hơn 9,1 tỷ đồng của 8.923 lượt lao động hưởng chế độ sai quy định; thu hồi về Quỹ bảo hiểm thất nghiệp 600 triệu đồng của 106 lượt lao động, và thu hồi về Quỹ bảo hiểm y tế hơn 161,8 tỷ đồng do chưa đủ điều kiện thanh toán bảo hiểm y tế.

Ngay từ những tháng đầu năm 2026, Bảo hiểm xã hội Việt Nam cũng đã chỉ đạo Bảo hiểm xã hội các tỉnh, thành phố tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm, nhất là đối với các đơn vị chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp; không để kéo dài tình trạng đã hoàn thành bước đôn đốc theo Nghị định số 274/2025/NĐ-CP, nhưng chưa được kiểm tra, xử lý.

Đồng thời, yêu cầu theo dõi, đôn đốc và buộc các đơn vị được kiểm tra khắc phục đầy đủ các vi phạm đã được phát hiện.

Trong thời gian tới, Bảo hiểm xã hội Việt Nam tiếp tục tăng cường rà soát, đôn đốc các đơn vị sử dụng lao động thực hiện đầy đủ việc đăng ký tham gia, đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động.

Công tác kiểm tra chuyên ngành sẽ được tập trung vào các đơn vị có dấu hiệu vi phạm, trên cơ sở đẩy mạnh phân tích dữ liệu, đánh giá mức độ tuân thủ, xác định rủi ro để lựa chọn đúng đối tượng kiểm tra.

Các hành vi vi phạm được phát hiện sẽ được xử lý, hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền xử lý theo quy định, bảo đảm công khai, minh bạch và nâng cao hiệu quả kiểm tra.

Bảo hiểm xã hội Việt Nam đồng thời tăng cường phối hợp với Công an, Thanh tra, Viện Kiểm sát, Liên đoàn Lao động và các cơ quan liên quan trong đôn đốc, kiểm tra, xử lý các đơn vị chậm đóng, trốn đóng kéo dài.

Đối với những đơn vị đã được kiểm tra nhưng chưa khắc phục, hoặc đang làm thủ tục giải thể, phá sản, ngừng hoạt động, chủ bỏ trốn, mất tích, Bảo hiểm xã hội các địa phương tổng hợp, báo cáo Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố để chỉ đạo các cơ quan có thẩm quyền triển khai giải pháp bảo đảm quyền lợi bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động.