Từ thực tiễn số người thất nghiệp chưa tìm được việc làm, còn doanh nghiệp lại không tuyển được người, các chuyên gia cho rằng cần có một hệ thống dữ liệu chuẩn hóa về thị trường lao động, từ đó giúp điều tiết, kết nối hiệu quả cung - cầu lao động...

Trong bối cảnh thị trường lao động không ngừng thay đổi dưới tác động của chuyển đổi số, tự động hóa và những biến động kinh tế - xã hội, việc gián đoạn việc làm là thách thức mà nhiều người lao động có thể gặp phải.

Từ thực tiễn đó, bảo hiểm thất nghiệp không chỉ là khoản trợ cấp hỗ trợ thu nhập tạm thời, mà ngày càng trở thành công cụ hỗ trợ toàn diện, giúp người lao động vượt qua giai đoạn chuyển tiếp, nâng cao kỹ năng nghề nghiệp và tìm kiếm cơ hội việc làm phù hợp hơn.

"ĐIỂM NGHẼN" VỀ DỮ LIỆU 

Dưới góc độ đơn vị trực tiếp triển khai chính sách bảo hiểm thất nghiệp, ông Vũ Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, cho biết hiện nay quá trình triển khai chính sách bảo hiểm thất nghiệp đang từng bước chuyển từ cách tiếp cận thiên về hỗ trợ khi người lao động đã mất việc, sang cách tiếp cận chủ động hơn. Trong đó tư vấn, đào tạo, cung cấp thông tin và kết nối việc làm được đặt ở vị trí ngày càng quan trọng.

Thông qua quá trình cung cấp thông tin thị trường lao động, ông Thành cho rằng vẫn còn một số khó khăn. Trước hết là dữ liệu chưa thực sự liên thông đầy đủ giữa các cơ quan, đơn vị. Để có nguồn thông tin toàn diện hơn, cần sự tham gia, đóng góp dữ liệu của nhiều ngành, và có cơ chế thu thập, chia sẻ dữ liệu đồng bộ để cung cấp cho các chủ thể trong thị trường lao động.

“Việc thiếu dữ liệu dẫn đến chậm cảnh báo, điều tiết về thị trường lao động. Chẳng hạn, cần biết ngành nghề nào đang thiếu lao động, ngành nghề nào có xu hướng cắt giảm lao động, nhóm ngành nào có nhu cầu tuyển dụng lớn trong thời gian tới, thì quá trình này đang có độ trễ”, ông Thành dẫn chứng.

Từ phía doanh nghiệp, ông Thành cũng cho rằng vẫn còn đơn vị chưa chia sẻ đầy đủ về nhu cầu tuyển dụng, phần lớn mới đưa ra số lượng cần tuyển dụng trong ngắn hạn, còn trong trung và dài hạn thì chưa có dự báo. Vì vậy, Trung tâm Dịch vụ việc làm chưa thể nắm bắt để đưa ra các đánh giá chính xác trên thị trường.

Tương tự, với người lao động, từ bản mô tả công việc đến nhu cầu của doanh nghiệp vẫn còn những khoảng cách “lệch pha”. Những yếu tố này dẫn đến hoạt động điều phối thông tin thị trường lao động vẫn còn những hạn chế nhất định.

Để chuyển từ vai trò kết nối đơn thuần sang điều tiết chủ động, ông Thành nhấn mạnh bài toán cốt lõi là cần có một hệ thống dữ liệu chuẩn hóa về thị trường lao động. Từ đó, có thể xây dựng được những kế hoạch cung ứng cho thị trường lao động, đảm bảo những thông tin đưa ra chuẩn xác. Cùng với triển khai các nhóm giải pháp đồng bộ khác, như vậy mới có thể cùng hỗ trợ phát triển thị trường.

TỪNG BƯỚC HÌNH THÀNH CƠ SỞ DỮ LIỆU VỀ HƯỞNG BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP

Hiện nay, Cục Việc làm (Bộ Nội vụ) cũng đang phối hợp với các đơn vị liên quan triển khai thí điểm bộ công cụ giải quyết hưởng bảo hiểm thất nghiệp, từng bước hình thành cơ sở dữ liệu về giải quyết hưởng bảo hiểm thất nghiệp. Từ tháng 4/2026, các đơn vị bắt đầu triển khai thí điểm; cơ quan chức năng tiếp tục hoàn thiện việc kết nối, liên thông dữ liệu. 

Theo TS Phạm Ngọc Toàn, Giám đốc Trung tâm thông tin phân tích, dự báo chiến lược và dịch vụ công (Bộ Nội vụ), nền tảng của mọi giải pháp quản lý hiện đại vẫn là dữ liệu. Tuy nhiên, dữ liệu không chỉ cần đầy đủ, đồng bộ, mà còn phải được liên thông và cập nhật theo thời gian thực. 

Khi xây dựng được một hệ thống dữ liệu liên thông, cơ quan quản lý sẽ có điều kiện theo dõi kịp thời tình trạng việc làm của người lao động. Quan trọng hơn, dữ liệu về người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp có thể được kết nối với dữ liệu về việc làm mới.

Khi có được hệ thống dữ liệu như vậy, cả người lao động và doanh nghiệp đều sẽ nhận thấy tính minh bạch của chính sách. Từ đó nâng cao ý thức tuân thủ.

Ông Toàn cũng cho biết hiện nay, Bộ Nội vụ cũng như các bộ, ngành đang triển khai rất mạnh mẽ công tác chuyển đổi số, trong đó có nhiệm vụ xây dựng các cơ sở dữ liệu chuyên ngành và tăng cường liên thông dữ liệu giữa các cơ quan.

Thời gian tới, hệ thống cơ sở dữ liệu liên ngành sẽ đóng vai trò rất quan trọng trong công tác quản lý nhà nước. Riêng lĩnh vực lao động, việc làm, ngành Nội vụ đang xây dựng và hoàn thiện các hệ thống dữ liệu liên quan đến người lao động, nhu cầu sử dụng lao động, biến động lao động, thông tin thị trường lao động, cũng như dữ liệu từ các sàn giao dịch việc làm.

Ngành Nội vụ cũng tiếp tục định hướng phát triển thị trường lao động, hệ thống thông tin thị trường lao động theo hướng hiện đại, linh hoạt, đồng bộ. Đẩy mạnh giao dịch việc làm, kết nối cung - cầu lao động tại chỗ, trong tỉnh và ngoài tỉnh.

Còn theo các chuyên gia, điều quan trọng là người lao động cần nhìn nhận bảo hiểm thất nghiệp như một công cụ hỗ trợ chuyển đổi việc làm và ổn định cuộc sống khi gặp rủi ro, thay vì chỉ coi đây là khoản tiền trợ cấp ngắn hạn.