Nghị viện châu Âu đình chỉ thỏa thuận thương mại với Mỹ, đưa thỏa thuận với Nam Mỹ ra tòa

Nghị viện châu Âu ngày 21/1 đình chỉ quy trình phê chuẩn thỏa thuận thương mại giữa Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ, nhằm phản đối việc Tổng thống Mỹ Donald Trump tìm cách thâu tóm Greenland và đe dọa áp thuế quan lên các nước châu Âu chống lại nỗ lực sáp nhập hòn đảo này vào Mỹ.

Cùng ngày, Nghị viện châu Âu cũng quyết định đưa thỏa thuận thương mại mà EU mới ký với khối thị trường chung Nam Mỹ Mercosur lên tòa án cấp cao nhất của khối.

Thỏa thuận thương mại EU - Mỹ được ký kết tại Turnberry, Scotland vào cuối tháng 7, với nội dung loại bỏ nhiều dòng thuế của EU đối với hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ và duy trì mức thuế bằng 0 cho tôm hùm Mỹ - một điều khoản mà EU đã nhất trí với ông Trump vào năm 2020. Tuy nhiên, các đề xuất này cần sự phê duyệt của cả Nghị viện châu Âu và các quốc gia thành viên EU mới có thể được đưa vào thực thi.

Nhiều nhà lập pháp EU đã phàn nàn rằng thỏa thuận thương mại này không cân bằng, vì EU phải cắt giảm hầu hết thuế quan cho hàng Mỹ, trong khi Mỹ vẫn giữ mức thuế 15% đối với phần lớn hàng hóa châu Âu. Song trước đây, Nghị viện châu Âu dường như đã sẵn sàng chấp nhận thỏa thuận này với một số điều kiện, chẳng hạn như điều khoản về hết hạn sau 18 tháng và các biện pháp để đối phó với khả năng tăng đột biến của hàng nhập khẩu từ Mỹ.

Ủy ban thương mại của Nghị viện châu Âu dự định sẽ đưa ra quan điểm về thỏa thuận này trong các cuộc bỏ phiếu vào ngày 26-27/1 nhưng kế hoạch này đã bị hoãn lại trong bối cảnh căng thẳng giữa EU và Mỹ về vấn đề Greenland gia tăng trong thời gian gần đây.

Chủ tịch ủy ban, ông Bernd Lange, tuyên bố rằng mối đe dọa thuế quan mới mà ông Trump đưa ra đối với các nước châu Âu liên quan tới vấn đề Greenland đã phá vỡ thỏa thuận Turnberry, và thỏa thuận này sẽ bị tạm dừng cho đến khi có thông báo mới.

Quyết định trên của Nghị viện châu Âu được đưa ra trước khi ông Trump cùng ngày 21/1 tuyên bố sẽ không áp thuế thêm quan lên hàng hóa châu Âu từ ngày 2/1 như đã định. Ông cũng tuyên bố đã đạt được một thỏa thuận khung với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) để đi đến một thỏa thuận cụ thể về Greenland.

Về thỏa thuận với Mercosur, quyết định của Nghị viện châu Âu đưa thỏa thuận ra tòa án có thể khiến thỏa thuận bị trì hoãn thêm 2 năm, thậm chí đổ vỡ. Thỏa thuận thương mại này đã mất thời gian đàm phán 25 năm giữa các nước EU và các nước Mercosur gồm Argentina, Brazil, Paraguay và Uruguay. Để có hiệu lực, thỏa thuận mới được ký kết vào thứ Bảy tuần trước này cũng cần được phê chuẩn bởi Nghị viện châu Âu và tất cả các nước thành viên EU.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz, một trong những người ủng hộ quan trọng nhất của thỏa thuận, đã bày tỏ sự tiếc nuối về việc đưa thỏa thuận ra tòa, cho rằng Nghị viện EU đã "đánh giá sai tình hình địa chính trị". Ông nhấn mạnh rằng thỏa thuận nên được áp dụng sớm trên cơ sở tạm thời.

Đức và các nước khác ủng hộ thỏa thuận như Tây Ban Nha cho rằng thỏa thuận này là cần thiết để bù đắp cho những tổn thất kinh tế do thuế quan của Mỹ và giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc bằng cách đảm bảo tiếp cận các khoáng sản quan trọng. Họ cũng cảnh báo rằng các chính phủ Mercosur đang mất kiên nhẫn với EU sau nhiều năm đàm phán.

Mặc dù EU có thể áp dụng thỏa thuận tạm thời trong khi chờ phán quyết và sự phê chuẩn của Nghị viện, nhưng nỗ lực này có thể gặp khó khăn về mặt chính trị do phản ứng dữ dội có thể xảy ra, và Nghị viện châu Âu vẫn có quyền hủy bỏ thỏa thuận sau này.

Những nước phản đối, đứng đầu là Pháp - nhà sản xuất nông nghiệp lớn nhất EU - cho rằng thỏa thuận sẽ làm tăng mạnh nhập khẩu thịt bò, đường và gia cầm giá rẻ, gây thiệt hại cho nông dân trong nước.