Người Việt còn chủ quan với bệnh lý răng miệng

Một bệnh nhân nam 58 tuổi, trú tại Hải Phòng, phát hiện một vết loét ở lưỡi kích thước khoảng 0,5 cm từ gần một năm trước. Theo người nhà, bệnh nhân từng thăm khám tại cơ sở y tế địa phương, được sinh thiết cho kết quả lành tính và điều trị theo đơn. Tuy nhiên, vết loét không liền mà ngày càng đau nhiều hơn, lan rộng, gây khó khăn trong ăn uống và giao tiếp.

Khi các triệu chứng ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hàng ngày, người bệnh mới đây đã tới Hà Nội để thăm khám chuyên sâu. Tại Khoa Ung bướu, Bệnh viện Thanh Nhàn, các bác sĩ ghi nhận bệnh nhân có nhiều dấu hiệu nghi ngờ u ác tính và chỉ định sinh thiết lại. Kết quả xác định người bệnh mắc ung thư biểu mô vảy lưỡi – thể ung thư thường gặp nhất trong các ung thư khoang miệng.

Các xét nghiệm đánh giá giai đoạn, bao gồm siêu âm và chụp MRI, chưa ghi nhận dấu hiệu di căn hạch cổ hoặc di căn xa. Tuy nhiên, trong quá trình phẫu thuật, kết quả giải phẫu bệnh phát hiện 01 hạch đã có tế bào ung thư di căn, dù trước mổ các phương tiện chẩn đoán hình ảnh chưa ghi nhận hạch nghi ngờ.

Theo ThS.BS. Mai Văn Chinh, Khoa Ung bướu, Bệnh viện Thanh Nhàn: "Ung thư lưỡi có đặc điểm dễ di căn hạch cổ sớm. Nhiều trường hợp là di căn vi thể nên không thể phát hiện trên siêu âm hoặc MRI. Vì vậy, phẫu thuật ngay cả khi chưa thấy hạch nghi ngờ trên hình ảnh học, có vai trò quan trọng trong nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện thời gian sống cho người bệnh".

BS. Mai Văn Chinh nhấn mạnh, người dân không nên chủ quan với các tổn thương như loét, sùi, mảng trắng hoặc mảng đỏ ở lưỡi và niêm mạc miệng, đặc biệt khi kéo dài trên 2 tuần. Ngay cả khi đã từng sinh thiết cho kết quả lành tính, nếu tổn thương không khỏi hoặc có dấu hiệu tiến triển, người bệnh cần tái khám sớm để được đánh giá lại.

Trước đó, một nữ bệnh nhân 45 tuổi (Thanh Hóa) cũng đã nhập viện khi luôn cảm giác dị vật dính vào lưỡi, kiểm tra không phát hiện ra. Dần dần, lưỡi xuất hiện vết loét gồ lên. Người phụ nữ này cho rằng mình bị nhiệt miệng nên uống thuốc 2 - 3 tháng nhưng không đỡ nên đi khám tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương. Tại đây, bác sĩ sinh thiết chẩn đoán bệnh nhân mắc ung thư lưỡi và chỉ định phải phẫu thuật.

Còn ông N.V.P (73 tuổi, Phú Thọ) vào Bệnh viện Đa khoa Hùng Vương (Phú Thọ) khám vì sút cân, đau vùng lưỡi không ăn được. Theo người nhà, trước đó vài tháng, ông P. – người có tiền sử hút thuốc 30 năm - thường xuyên than thở có cảm giác lưỡi mắc xương cá, rát khó chịu.

Tuy nhiên, sức khỏe toàn thân không có gì thay đổi nên ông không đi bệnh viện kiểm tra. Sau đó, lưỡi bắt đầu có biểu hiện loét ở bên trái ngày càng lan rộng, sâu hơn. Sinh thiết niêm mạc, giải phẫu bệnh, xác định ông P. bị ung thư lưỡi.

TS.BS. Nguyễn Hồng Nhung, Khoa Răng Hàm Mặt, Bệnh viện E (Hà Nội), cho biết các triệu chứng ban đầu của ung thư lưỡi không rõ ràng, mờ nhạt, thường dễ nhầm lẫn với các bệnh lý răng miệng thông thường khác, khó phát hiện ở giai đoạn khởi phát. Do vậy, nhiều trường hợp phát hiện bệnh khi đã ở giai đoạn muộn, gây khó khăn trong việc điều trị.

Nhiều người bệnh chủ quan, dễ nhầm lẫn dấu hiệu ung thư với các bệnh lý lành tính như nhiệt miệng. Trong khi đó, loét do nhiệt miệng thường có màu trắng hoặc xám, viền đỏ, tự lành sau khoảng hai tuần và không để lại biến chứng. Ngược lại, loét kéo dài không lành, chảy máu miệng, xuất hiện u ở vùng cổ, răng lung lay, đau sưng môi, khó nuốt, thay đổi giọng nói, sụt cân không rõ nguyên nhân… đều có thể là dấu hiệu của ung thư miệng.

Các nguyên nhân gây ung thư lưỡi hiện nay chưa rõ ràng. Tuy nhiên, bệnh liên quan tới các tác nhân như hút thuốc lá, uống nhiều rượu. Người vừa hút thuốc vừa uống rượu càng làm nguy cơ ung thư cao hơn. Nhiễm virus HPV cũng gây ung thư lưỡi. Ngoài ra, ung thư còn từ thói quen nhai trầu, lười vệ sinh răng miệng, ăn uống chưa hợp lý, do gene… 

Thống kê từ Tổ chức Ung thư toàn cầu cho thấy, trong năm 2022, toàn thế giới ghi nhận 389.846 ca mắc mới ung thư miệng, trong đó có 188.438 ca tử vong, tỷ lệ tử vong gần 50%. Tại khu vực Đông Nam Á, mỗi năm có hơn 180.000 trường hợp ung thư miệng, trong đó khoảng 90% có liên quan đến thói quen hút thuốc, chủ yếu xảy ra ở nam giới trên 50 tuổi.

Không chỉ gây ung thư miệng, hút thuốc lá còn là yếu tố nguy cơ lớn đối với nhiều bệnh lý răng miệng khác. Theo đại diện Quỹ Phòng chống tác hại của thuốc lá, Bộ Y tế, các nghiên cứu gần đây cho thấy người sử dụng thuốc lá điện tử có nguy cơ mắc bệnh nướu răng, sâu răng, mất xương quanh răng, tổn thương niêm mạc và các bệnh nha chu khác cao hơn nhiều so với người không sử dụng.

Do đó, các bác sỹ khuyến cáo người hút thuốc, phụ nữ mang thai, bệnh nhân tiểu đường… cần đi khám nha khoa định kỳ với tần suất cao hơn bình thường. Thay vì kiểm tra răng miệng mỗi 6 tháng/lần, nhóm đối tượng nguy cơ cao nên đi khám 3 tháng/lần để phát hiện và điều trị sớm các vấn đề nha khoa. Viêm quanh răng cũng là một trong những bệnh lý phổ biến nhất ở người hút thuốc.

Tuy nhiên, hệ thống nha khoa công lập tại Việt Nam hiện vẫn tập trung vào điều trị phục hồi, còn hạn chế trong nha khoa dự phòng. “Bên cạnh đó, bảo hiểm y tế chưa bao phủ khám, phục hình hoặc điều trị nha chu”, TS.BSCKII. Lê Trung Chánh, Giám đốc Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương TP.HCM, chia sẻ tại hội thảo chuyên đề lão nha tháng 10/2025.

Theo TS.BSCKII. Lê Trung Chánh, Việt Nam vẫn thiếu chiến lược chăm sóc nha khoa chuyên biệt, đặc biệt dành cho sức khỏe răng miệng người cao tuổi; thiếu hệ thống sàng lọc và đánh giá chức năng miệng. Bản thân người dân cũng chưa có ý thức đi khám và dự phòng sức khỏe răng miệng định kỳ mà chỉ đến các cơ sở y tế chuyên khoa răng hàm mặt khi có đau hoặc mất răng, loét miệng, viêm nha chu...

Bên cạnh đó, PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Huân, Phó Trưởng khoa Nội Tim mạch, Bệnh viện Thống Nhất, thông tin: “Nhiều nghiên cứu nhận thấy chăm sóc răng miệng tốt giúp chúng ta có thể kháng lại các hiện tượng viêm". Cụ thể, viêm răng miệng, chẳng hạn như viêm nha chu, có thể kích hoạt hiện tượng viêm mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch cũng như tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý mạn tính.