Một loại thuế lưu trú mới sẽ áp dụng cho du khách đến Tokyo từ năm 2027, dưới danh nghĩa hướng đến sự bền vững. Nhưng liệu thành phố này đang thực sự "xanh hóa", hay chỉ đơn thuần đẩy gánh nặng về phía du khách?..

Bắt đầu từ tháng 4/2027, Chính quyền Thủ đô Tokyo, Nhật Bản sẽ cải tổ toàn diện chính sách thuế lưu trú, và lần đầu tiên, khoản thuế này sẽ áp dụng cả với các loại hình cho thuê ngắn hạn tư nhân và nhà nghỉ bình dân. Bộ trưởng Nội vụ đã chính thức thông qua kế hoạch này vào đầu tháng 7.

Thành phố sẽ thay thế mức thuế cố định trước đây - vốn chỉ dao động ở mức tượng trưng tối đa 200 yên mỗi đêm - bằng một khoản phí bằng 3% giá phòng. Những chuyến lưu trú có mức giá dưới 13.000 yên mỗi người mỗi đêm (khoảng 80 đô la Mỹ) sẽ được miễn thuế.

Theo ước tính của Tokyo, sự thay đổi này sẽ giúp tăng gần gấp đôi nguồn thu, lên khoảng 19 tỷ yên (tương đương khoảng 127 triệu đô la Mỹ) mỗi năm. Chính quyền thành phố cho biết khoản tiền này sẽ được sử dụng rộng rãi để thúc đẩy hoạt động du lịch, trong đó bao gồm những gì họ gọi là "du lịch sạch hơn và bền vững hơn".

KHOẢN THUẾ CÓ THỰC SỰ GIÚP THÀNH PHỐ BỀN VỮNG HƠN?

Tokyo không phải là thành phố đầu tiên tại Nhật Bản thử nghiệm hướng đi này. Kyoto, Osaka, Fukuoka và Kanazawa đều đã áp dụng thuế lưu trú, và Nhật Bản cũng đã tăng gấp ba lần thuế xuất cảnh trong năm nay. Việc cải tổ thuế lưu trú tại Tokyo nằm trong xu hướng chung trên toàn quốc, nhằm hướng đến việc để ngành du lịch tự chi trả cho những chi phí phát sinh từ chính nó.

Và những khoản chi phí đó là có thật. Ông Ben Julius, nhà sáng lập công ty tổ chức tour du lịch Tourist Japan, chuyên dẫn khách khám phá thành phố, cho biết chi phí lớn nhất mà ngành du lịch gây ra tại Tokyo không phải là việc xử lý rác thải hay tái chế.

“Tại những khu vực như Asakusa hay Shibuya, người dân đang phải đối mặt với tiếng ồn, tình trạng đông đúc, và chi phí sinh hoạt ngày càng tăng cao, khi chính con phố nơi họ sinh sống dần biến thành điểm tham quan du lịch,” ông chia sẻ. “Đây đã trở thành một điểm căng thẳng thực sự”. Tokyo cho biết khoản tiền thu được sẽ được dùng để chi trả cho các dịch vụ đang chịu áp lực từ du lịch, đồng thời thúc đẩy một nền du lịch sạch hơn và bền vững hơn.

Tuy nhiên, cụm từ “du lịch bền vững” có thể được hiểu theo gần như bất kỳ cách nào, và cho đến khi bị chất vấn, chính quyền thành phố vẫn chưa hề công bố cụ thể khoản tiền này sẽ được sử dụng ra sao. Sự mập mờ đó chính là vấn đề cốt lõi đối với những đơn vị vận hành tour và du khách vốn tiếp xúc trực tiếp với ngành du lịch của Tokyo hàng ngày, bởi theo trải nghiệm thực tế của họ, cái mác "bền vững" này thường không đi đôi với thực tế.

“Nhãn mác về các Mục tiêu Phát triển Bền vững - hay SDGs - xuất hiện ở khắp mọi nơi tại Nhật Bản,” ông Ari Schwartz, một chuyên gia du lịch tại Kobe, cho biết, khi nhắc đến các Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc vốn được trang trí khắp các sảnh khách sạn và trang web trên khắp cả nước Nhật.

Theo ông, văn hóa kinh doanh tại Nhật Bản có xu hướng ảnh hưởng đến cách các doanh nghiệp xây dựng những tuyên bố sứ mệnh chung chung và ngôn từ mang tính lý tưởng hóa. Ông cho rằng nên xem SDGs như một điểm khởi đầu để đặt câu hỏi, thay vì coi đó là bằng chứng cho thấy điều gì đó thực chất đang thực sự diễn ra.

KHOẢN CHI CHO TÍNH BỀN VỮNG THỰC SỰ LÀ GÌ?

Khi được Forbes yêu cầu cung cấp thông tin cụ thể, một đại diện chính quyền của Tokyo đã dẫn chứng đến ngân sách du lịch hiện có của thành phố, thay vì một quỹ "xanh" hoàn toàn mới.

Trên thực tế, không hề tồn tại một khoản mục riêng biệt nào dành cho tính bền vững. Thuế lưu trú được đưa vào chung một quỹ vốn dùng để chi trả cho hoạt động thúc đẩy du lịch nói chung, và bảng phân bổ ngân sách hiện tại của thành phố cho thấy rõ khoản tiền này thực sự được sử dụng vào đâu.

Theo Forbes, trong tổng số khoảng 8,1 tỷ yên chi tiêu cho du lịch từ nguồn thuế Tokyo, phần lớn nhất liên quan đến tính bền vững chỉ khoảng 2 tỷ yên, dành cho việc mà thành phố gọi là "hài hòa giữa du lịch và đời sống thường nhật".

Khoản này bao gồm một chiến dịch làm sạch Tokyo, một chương trình giáo dục ý thức xả rác đúng cách, cùng các hoạt động chỉnh trang cảnh quan khu dân cư, được thực hiện phối hợp với cộng đồng địa phương. Một phần khác được dùng để kiểm soát tình trạng đông đúc, bao gồm cả việc ứng dụng công nghệ AI để dự báo lượng khách tại những địa điểm quá tải nhất.

Khi mức thuế mới chính thức có hiệu lực, thành phố ước tính nguồn thu sẽ tăng gần gấp đôi, lên khoảng 19 tỷ yên (tương đương 117 triệu đô la Mỹ) mỗi năm.

Tokyo sẽ đánh giá hiệu quả của các khoản chi cho tính bền vững thông qua sự kết hợp giữa các số liệu cụ thể và các hội đồng đánh giá - chẳng hạn như liệu lượng rác thải gần các điểm du lịch có giảm hay không, liệu những phàn nàn của người dân về du lịch có thuyên giảm hay không, hoặc liệu mật độ đám đông có được kiểm soát tốt hơn hay không.

Một ủy ban độc lập gồm các chuyên gia và đơn vị vận hành du lịch sẽ có trách nhiệm công khai báo cáo về từng hạng mục được tài trợ, theo đúng mô hình mà Osaka và Kyoto đang áp dụng.

Nói cách khác, "du lịch bền vững" trong trường hợp này chủ yếu xoay quanh việc giáo dục ý thức về rác thải, các đội ngũ dọn dẹp vệ sinh và công tác quản lý đám đông. Đây đều là những việc làm có giá trị thực sự, dù không mấy hào nhoáng, và còn cách khá xa so với hình ảnh "khách sạn xanh" mà phần lớn du khách vẫn thường liên tưởng khi nhắc đến tính bền vững.

Dù hiệu quả ra sao, khoản thuế mới vẫn sẽ chính thức được áp dụng từ tháng 4/2027. Còn việc khoản tiền này thực sự được dùng vào đâu, và liệu nó có thực sự giúp Tokyo trở nên bền vững hơn hay không, vẫn cần thêm thời gian để có câu trả lời rõ ràng.