Những điểm mới của nghị định hướng dẫn Luật Đầu tư

Trong đó, điểm mới mang tính đột phá là việc cụ thể hóa “Thủ tục đầu tư đặc biệt” (quy định từ Điều 46 đến Điều 50). Đây là cơ chế ưu đãi được thiết kế dành riêng cho các dự án thực hiện tại các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao và khu kinh tế.

Thay vì phải trải qua quy trình thẩm định phức tạp và kéo dài về xây dựng, môi trường và phòng cháy chữa cháy trước khi cấp phép như trước đây, các nhà đầu tư đủ điều kiện hiện nay có thể lựa chọn hình thức đăng ký và cam kết. Theo đó, nhà đầu tư chỉ cần nộp hồ sơ kèm theo văn bản cam kết tuân thủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

Ban quản lý các khu kinh tế, khu công nghệ cao có trách nhiệm đánh giá hồ sơ và cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trong vòng 15 ngày làm việc. Cơ chế này chuyển đổi phương thức quản lý từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, giúp giảm thiểu chi phí tuân thủ và rút ngắn đáng kể thời gian đưa dự án vào vận hành.

Để đảm bảo tính nghiêm minh, Nghị định cũng quy định rõ trách nhiệm kiểm tra, giám sát của cơ quan nhà nước. Nếu dự án không đáp ứng đúng các cam kết sau khi đi vào hoạt động, nhà đầu tư sẽ đối mặt với các hình thức xử phạt nghiêm khắc, bao gồm cả việc ngừng hoặc chấm dứt hoạt động dự án. Đây là sự thay đổi tư duy quản lý mạnh mẽ, đặt niềm tin vào sự tự giác của doanh nghiệp nhưng vẫn giữ vững kỷ cương pháp luật.

Cùng với cải cách thủ tục, Nghị định mới cũng xác lập các ưu đãi và hỗ trợ đầu tư đặc biệt (Điều 21) với mục tiêu thu hút các “đại bàng” công nghệ toàn cầu và thúc đẩy các ngành công nghiệp tương lai tại Việt Nam.

Đối tượng hưởng ưu đãi đặc biệt được mở rộng và cụ thể hóa với các tiêu chí định lượng rõ ràng. Đáng chú ý là các dự án trong lĩnh vực công nghệ chiến lược, sản xuất chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu lớn (Big Data) và hạ tầng mạng 5G.

Ví dụ, các dự án nghiên cứu và phát triển (R&D) chip bán dẫn hoặc xây dựng trung tâm dữ liệu AI có vốn đầu tư từ 6.000 tỷ đồng trở lên, giải ngân tối thiểu trong 5 năm, sẽ được hưởng những mức ưu đãi cao nhất về thuế thu nhập doanh nghiệp và tiền thuê đất…

Nghị định cũng dành sự ưu tiên đặc biệt cho Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) và các hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo. Điều này cho thấy tầm nhìn chiến lược của Chính phủ trong việc không chỉ thu hút vốn (FDI) mà còn chú trọng vào việc nhận chuyển giao công nghệ lõi và xây dựng năng lực nội sinh cho nền kinh tế.

Ngoài ra, danh mục địa bàn ưu đãi đầu tư cũng được cập nhật, trong đó các khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế được xếp vào nhóm địa bàn có điều để hưởng mức ưu đãi cao nhất, tạo đòn bẩy cho các mô hình kinh tế mới.

Nghị định cũng công bố điều kiện và đưa ra cơ chế rà soát đầu tư kinh doanh với việc đưa ra danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện và ngành nghề sẽ chuyển sang phương thức quản lý “hậu kiểm”.

Đối với các ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, Nghị định yêu cầu các Bộ, cơ quan ngang Bộ phải đánh giá tính hợp lý và khả thi của các điều kiện này hàng năm. Nếu một điều kiện kinh doanh không còn phù hợp với thực tiễn hoặc gây cản trở vô lý, cơ quan quản lý phải chủ động đề xuất bãi bỏ hoặc sửa đổi.

Điều này giúp tránh tình trạng “giấy phép con” mọc lại sau các đợt cải cách. Đặc biệt, đối với nhà đầu tư nước ngoài, Nghị định tái khẳng định nguyên tắc: trừ các ngành trong “Danh mục hạn chế tiếp cận thị trường”, nhà đầu tư ngoại được hưởng quyền tiếp cận và đối xử công bằng như nhà đầu tư trong nước.