Giới phân tích nhận định, mục đích của Tổng thống Donald Trump khi đưa ra quyết định trên là nhằm xoay chuyển cục diện cuộc chiến giữa Mỹ với Iran...

Ngày 13/4, Mỹ bắt đầu phong tỏa eo biển Hormuz sau khi đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Israel ở Pakistan vào cuối tuần vừa rồi kết thúc mà không mang lại một thỏa thuận nào.

Bộ Chỉ huy quân sự Trung ương Mỹ (CENTCOM) cho biết việc phong tỏa eo biển Hormuz nhằm chặn các tàu ra vào các hải cảng của Iran, và không áp dụng đối với các tàu không ra vào cảng Iran.

Giới phân tích nhận định, mục đích của Tổng thống Donald Trump khi đưa ra quyết định trên là nhằm xoay chuyển cục diện cuộc chiến giữa Mỹ với Iran, gây sức ép buộc Tehran phải chấp nhận các yêu cầu của Mỹ để kết thúc cuộc chiến và nối lại tự do hàng hải ở tuyến đường biển huyết mạch này.

Trao đổi với hãng tin CNBC, chuyên gia cao cấp Michael Horowitz của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), một tổ chức nghiên cứu có trụ sở ở New York, cho rằng đằng sau cuộc phong tỏa này là làm cho Iran không thể hưởng lợi về mặt tài chính từ việc bán dầu qua eo biển Hormuz trong khi Iran hạn chế các quốc gia bán dầu qua tuyến đường này.

Iran là một trong 10 quốc gia sản xuất dầu lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 4% sản lượng dầu toàn cầu, phần lớn trong số đó được bán cho Trung Quốc. Việc ngăn chặn khả năng xuất khẩu dầu của Iran có thể gây ra thiệt hại lớn đối với nền kinh tế của nước này.

Tuy nhiên, tác động của cuộc phong tỏa đối với giá dầu và tự do hàng hải qua eo biển Hormuz vẫn chưa rõ ràng.

Ông Horowitz cho rằng Mỹ đã có sự chuẩn bị sẵn sàng để thực hiện cuộc phong tỏa này nhờ vào việc Mỹ đã tăng cường lực lượng hải quân trong khu vực trong nhiều tháng qua.

Mỹ có nhiều nhóm tàu sân bay đã được điều tới Trung Đông, bên cạnh Hạm đội 5 của Mỹ, vốn đã đóng quân tại Bahrain. Ngoài ra, Mỹ cũng có năng lực lớn về tàu ngầm và vệ tinh ở Vùng Vịnh. Với một lực lượng hùng hậu như vậy, quân đội Mỹ có khả năng giám sát hiệu quả tàu bè ra vào eo Hormuz, cho phép Mỹ can thiệp và ngăn chặn các tàu chở dầu của Iran.

Dù vậy, vị chuyên gia nhận định cuộc phong tỏa khó có thể sớm khôi phục lưu lượng tàu bè đi qua eo Hormuz, vì tàu bè vẫn lo ngại về khả năng bị Iran tấn công bằng tên lửa và ngư lôi.

Ngoài ra, ông Horowitz cho rằng cuộc phong tỏa có thể là một nỗ lực của chính quyền để giải quyết các vấn đề còn tồn đọng với eo biển Hormuz khi Washington chuẩn bị rút lui khỏi cuộc chiến ở Iran.

“Ngay cả khi Mỹ muốn rút lui ngay bây giờ, một trở ngại cho sự thành công của phương án đó sẽ là việc Iran có thể thu phí các tàu thuyền đi qua eo biển. Xử lý vấn đề quyền tự do ra vào eo biển Hormuz hiện đang là điều cần thiết trước khi Mỹ có thể kết thúc chiến tranh. Mỹ cũng coi cuộc phong tỏa này là một yếu tố quan trọng để tối đa hóa thiệt hại kinh tế đối với Iran, với hy vọng rằng Iran sẽ phải nhượng bộ”, ông Horowitz nhận định.

Tuy nhiên, Iran đã thể hiện một thái độ thách thức trước khi cuộc phong tỏa bắt đầu. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf viết trong một bài đăng trên mạng xã hội X: "Hãy tận hưởng giá xăng hiện tại. Với cái gọi là 'phong tỏa', các ông sẽ sớm phải hoài niệm về giá xăng 4–5 USD/gallon”.

Mặc dù Mỹ đã có sẵn những gì cần thiết để thực hiện cuộc phong tỏa eo biển Hormuz, nhưng vẫn còn nhiều điều chưa rõ ràng về cách cuộc phong tỏa này sẽ kết thúc như thế nào.

Iran đã tuyên bố rằng họ sẽ coi việc các tàu quân sự tiến vào gần eo biển Hormuz là một sự vi phạm lệnh ngừng bắn và sẽ đáp trả tương ứng. Trong khi đó, Mỹ có thể cần hành động quân sự trực tiếp hơn để ngăn chặn Iran đe dọa các tàu thuyền đi qua eo biển, nếu cuộc phong tỏa không đạt được mục tiêu đề ra.

“Để chấm dứt hoàn toàn cuộc xung đột này, Mỹ cần trao đổi rõ với Iran về các điều kiện mà theo đó Mỹ sẽ dừng tấn công, và Mỹ cùng Iran cần ít nhất hiểu được về các điều kiện mà ở đó Mỹ có thể tấn công Iran trở lại. Vì nếu Iran tin rằng dù họ có làm gì, Mỹ vẫn sẽ tấn công họ, thì Tehran sẽ tiếp tục chiến đấu và tiếp tục đe dọa eo biển Hormuz. Đây thực sự là một tình huống đàm phán đầy thách thức”, ông Horowitz nhận xét.

Ông Mark Cancian, một chuyên gia cấp cao của Trung tâm Nghiên cứu quốc tế và chiến lược (CSIS), nhận định phong tỏa eo biển Hormuz là lựa chọn ít tốn kém nhất cho Mỹ hiện nay, miễn sao việc này không dẫn tới các cuộc tấn công lẫn nhau giữa Mỹ và Iran. “Những vụ phóng tên lửa tiêu tốn hàng triệu USD”, ông nhấn mạnh và lưu ý thêm rằng số tiền mà Mỹ phải tiêu vào cuộc chiến này đến hiện tại đã rất lớn.

Các diễn biến mới nhất cho thấy sau khi đóng cửa eo biển Hormuz, Mỹ tiếp tục để ngỏ cánh cửa đàm phán với Iran.

Trong một cuộc trả lời phỏng vấn kênh Fox News phát sóng ngày 13/4, Phó tổng thống Mỹ JD Vance nói bước tiếp theo trong đàm phán hòa bình là tùy thuộc vào Iran. “Liệu chúng tôi có tiếp tục đàm phán không, liệu có đạt được một thỏa thuận không, tôi thực sự nghĩ rằng quả bóng đang ở trong sân của Iran. Chúng tôi đã đặt nhiều lựa chọn lên bàn đàm phán”, ông Vance nói.

Ông nhấn mạnh rằng nếu “giới hạn đỏ” mà Mỹ đặt ra đối với tham vọng hạt nhân của Mỹ được đáp ứng, “đó có thể sẽ là một thỏa thuận rất, rất tốt cho hai nước”.