Những ngộ nhận quanh chỉ tiêu GDP

Từ khi chuyển từ hệ thống hạch toán sản xuất vật chất MPS sang hệ thống tài khoản quốc gia SNA, nhiều chỉ tiêu của Việt Nam ngày càng tương đồng với thế giới. Bên cạnh đó cũng phát sinh một số ngộ nhận về con số GDP như chỉ tiêu “tuyệt đối” tính toán thành tích phát triển kinh tế và nâng cao đời sống.

Đồng thời một số người đã nhầm lẫn coi GDP gần như là chỉ tiêu thu nhập (lẽ ra chỉ tương quan cùng chiều), nên gây nên hiểu nhầm đáng tiếc.

Một số người đã mặc nhiên xem GDP bình quân đầu người như là thu nhập bình quân đầu người, khi nói đến GDP bình quân đầu người nhiều người lập tức so sánh đến thu nhập của dân cư.

Thực chất có 3 góc độ nhìn nhận  GDP. Đó là: ở góc độ sử dụng cuối cùng: GDP bao gồm tiêu dùng cuối cùng của hộ gia đình, tiêu dùng cuối cùng của Nhà nước, tích lũy tài sản gộp và xuất khẩu thuần; dưới góc độ sản xuất: GDP = tổng giá trị sản xuất – tổng chi phí trung gian Thuế sản phẩm – Trợ giá sản phẩm; dưới góc độ thu nhập bao gồm mấy nhân tố cơ bản: thu nhập của người lao động, thặng dư sản xuất, khấu hao tài sản cố định và thuế sản xuất – trợ cấp sản phẩm.

Khía cạnh thu nhập của GDP

Trong bài này chúng tôi muốn mổ xẻ khía cạnh thu nhập của GDP. Theo Hệ thống tài khoản Quốc gia: tổng thu nhập của mỗi khu vực thể chế bao gồm thu nhập từ sản xuất thu nhập thuần từ sở hữu thu nhập thuần từ chuyển nhượng.

Đối với mỗi Quốc gia thì GDP cũng chỉ là chỉ tiêu sơ khởi vì sau đó còn một số chỉ tiêu khác như GNI (Tổng thu nhập quốc dân), NDI (thu nhập quốc dân khả dụng), và để dành (saving, hay là tích lũy trong nền kinh tế)...

GNI = GDP thu nhập từ sở hữu thuần với nước ngoài

NDI = GNI thu nhập từ chuyển nhượng hiện hành thuần với nước ngoài thuế trực thu

Để dành = NDI - tiêu dùng cuối cùng (bao gồm tiêu dùng cuối cùng của hộ gia đình và tiêu dùng cuối cùng của nhà nước)

Theo số liệu của ADB có thể thấy GNI chiếm tỷ trọng ngày càng nhỏ và luồng tiền chi trả sở hữu thuần ra nước ngoài ngày càng lớn (trong đó có phần chuyển vốn và lãi của các doanh nghiệp nước ngoài.

Thu nhập của người lao động từ sản xuất (một nhân tố của GDP) được hiểu là thu nhập bằng tiền và hiện vật của người lao động từ quá trình sản xuất, hiện nay hàng năm Tổng cục Thống kê không công bố chỉ tiêu này, nhưng dựa vào bảng cân đối liên ngành (input-output table) có thể ước tính thu nhập từ lao động chiếm khoảng 49% GDP, như vậy GDP bình quân đầu người năm 2012 khoảng 1755 USD trong đó thu nhập từ sản xuất của người lao động ước tính khoảng 860 USD đầu người.

Cũng theo số liệu của Tổng cục Thống kê, tổng thu nhập bình quân đầu người năm 2012 khoảng 1152 USD, điều này có nghĩa khoản thu nhập bình quân đầu người ngoài sản xuất (từ sở hữu (ví dụ tiền lãi) và từ chuyển nhượng) là khoảng 292 USD; tỷ lệ giữa thu nhập từ sản xuất so với tổng thu nhập năm 2012 và 2013 khoảng 74-75%, phần còn lại là thu nhập kiếm được từ ngoài quá trình sản xuất (25-26%).

Như vậy có thể thấy GDP bình quân đầu người và thu nhập bình quân đầu người là hoàn toàn khác nhau; trong GDP chỉ có một phần thu nhập (thu nhập từ sản xuất) thuộc về tổng thu nhập của người dân.

Khoảng cách thu nhập ngày càng nới rộng

Hình trên đây cho thấy khoảng cách giữa thu nhập bình quân đầu người từ sản xuất và tổng thu nhập bình quân đầu người ngày càng nới rộng ra, điều này phần nào do lượng kiều hối những năm gần đây chuyển về Việt nam khá lớn.

Với tính toán như trên cho thấy nếu GDP bình quân đầu người của Việt nam năm 2013 là 1960 USD thì thu nhập bình quân đầu người từ sản xuất vào khoảng 960 USD và tổng thu nhập bình quân đầu người ước tinh vào khoảng 1280 USD.

Tuy nhiên, việc tính chuyển thu nhập bình quân đầu người ra USD đôi khi chỉ mang tính ước lệ vì trong điều kiện lạm phát  cao và tỷ giá giữa USD và Việt Nam đồng hầu như ít thay đổi (thay đổi 1-2%) thì thu nhập bình quân đầu người tính theo USD tăng càng cao hơn so với tính theo giá so sánh bằng tiền Việt Nam đồng?

Với số liệu của Tổng cục Thống kê 2012 về thu nhập bình quân đầu người khoảng 2 triệu đồng tháng thì tổng thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam năm 2013 khoảng hơn 2,2 triệu đồng tháng.

Đó là mức thu nhập khiêm tốn, rất khó khăn cho người dân, đặc biệt là khu vực nông thôn tổng thu nhập bình quân đầu người trên tháng năm 2012 chỉ là 1,541 triệu đồng còn thấp hơn mức bình quân, trong khi 68% dân số là ở nông thôn. Đó là chưa kể đến tình trạng phân hóa giầu nghèo, làm cho khoảng cách thu nhập giữa 20% người nghèo nhất và 20% người giầu nhất lên tới 10 lần và đang tăng lên.