NSI: CPI quý 2 chịu hiệu ứng trễ với giá xăng dầu tăng, mục tiêu lạm phát 4,5% "mong manh"?

Tháng 03/2026, kinh tế thế giới bước vào giai đoạn biến động mạnh khi xung đột quân sự tại Trung Đông trở thành cú sốc trung tâm chi phối thị trường tài chính toàn cầu. Rủi ro lớn nhất đến từ giá năng lượng và gián đoạn chuỗi vận tải, đặc biệt trong bối cảnh lo ngại liên quan đến eo biển Hormuz, khiến áp lực lạm phát toàn cầu gia tăng trở lại.

Biến cố này làm đảo chiều kỳ vọng chính sách tiền tệ, chấm dứt sớm kỳ vọng nới lỏng đã hình thành từ cuối năm 2025 và buộc các Ngân hàng Trung ương lớn quay lại ưu tiên kiểm soát lạm phát. Đến giữa tháng 03, các Ngân hàng Trung ương lớn đồng loạt chuyển trọng tâm từ hỗ trợ tăng trưởng sang kiểm soát lạm phát, trong bối cảnh cú sốc năng lượng làm rủi ro giá cả quay trở lại.

Theo đó, Fed giữ nguyên lãi suất 3,50%–3,75% và phát tín hiệu thận trọng hơn, khi dự báo Core PCE năm 2026 được nâng lên 2,7%, lãi suất trung tính dài hạn tăng lên 3,125%

ECB cũng giữ nguyên lãi suất nhưng đối mặt thế khó rõ hơn, khi lạm phát dự kiến tăng lên 2,6% trong khi tăng trưởng bị hạ xuống 0,9%, phản ánh rủi ro đình lạm ngày càng rõ tại châu Âu.

BoJ duy trì lãi suất thấp nhưng áp lực thắt chặt đã lớn hơn, do đồng Yên mất giá mạnh và chi phí nhập khẩu năng lượng tăng cao, khiến thị trường gia tăng kỳ vọng BoJ sẽ tiếp tục nâng lãi suất trong năm 2026.

Ở trong nước, quý 1/2026, GDP ước tăng 7,83% so với cùng kỳ, cao hơn mức 7,07% của quý 1/2025, cho thấy đà phục hồi tích cực và đồng đều hơn giữa các khu vực kinh tế. Tuy nhiên, mức tăng này vẫn thấp hơn kịch bản 9,1% cần thiết để hướng tới mục tiêu tăng trưởng 10% cả năm, chủ yếu do áp lực chi phí đầu vào và khả năng hấp thụ vốn của khu vực tư nhân còn hạn chế.

Nhận định về tình hình kinh tế vĩ mô, Công ty CP Chứng khoán Quốc gia (NSI) cho rằng áp lực lạm phát là một trong những điểm "nóng" nhất trong bức tranh kinh tế quý 1 năm 2026.

Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3 năm 2026 tăng 1,23% so với tháng trước và tăng tới 4,65% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng CPI cao nhất của tháng 3 trong vòng 5 năm qua. Giá dầu Brent duy trì ngưỡng trên 110 USD/thùng đã thẩm thấu nhanh vào chỉ số giá tiêu dùng thông qua nhóm Giao thông và chi phí Logistics. Khác với các chu kỳ trước, áp lực lần này mang tính dài hạn hơn do rủi ro địa chính trị tại eo biển Hormuz vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Loại trừ các mặt hàng biến động, lạm phát lõi đang có xu hướng tăng đều, phản ánh chi phí nguyên vật liệu đầu vào tăng cao bắt đầu ngấm sâu vào giá hàng hóa dịch vụ tiêu dùng cuối cùng.

Với chu kỳ điều chỉnh giá xăng dầu 10 ngày/lần, áp lực chi phí đẩy đã lan tỏa từ nhóm Giao thông sang nhóm Thực phẩm (chi phí vận chuyển tăng 15%). Dự báo CPI quý 2 sẽ chịu hiệu ứng trễ, tạo ra ranh giới mong manh cho mục tiêu kiểm soát lạm phát 4,5%.

Mặt khác, tỷ giá USD/VND tiệm cận vùng đỉnh lịch sử không chỉ gây áp lực lên hàng nhập khẩu mà còn làm tăng chi phí cơ hội của hàng xuất khẩu tại chỗ. Các doanh nghiệp sản xuất đang phải đối mặt với "gọng kìm": Chi phí Logistics tăng 18-22% do giá dầu 110 USD/thùng + và giá nguyên liệu đầu vào tăng theo tỷ giá. 

Thị trường tiền tệ tháng 3/2026 chịu áp lực lớn từ bên ngoài, khi USD mạnh lên, kỳ vọng Fed hạ lãi suất bị lùi lại và căng thẳng địa chính trị làm sức ép lên tỷ giá USD/VND gia tăng rõ rệt.

Để bảo vệ tỷ giá, Ngân hàng Nhà nước chuyển sang hút bớt thanh khoản VND, tái khởi động kênh tín phiếu từ ngày 11/03, đồng thời duy trì trạng thái hút ròng qua OMO, qua đó phát tín hiệu ưu tiên ổn định ngoại hối hơn là duy trì tiền rẻ.

Hệ quả là lãi suất liên ngân hàng biến động rất mạnh, đặc biệt vào cuối tháng khi lãi suất qua đêm tăng vọt lên 12%, phản ánh áp lực thanh khoản ngắn hạn, nhất là ở nhóm ngân hàng có đệm vốn mỏng và phụ thuộc nhiều vào thị trường hai.

Cuối tháng, Ngân hàng Nhà nước phải can thiệp linh hoạt hơn để hạ nhiệt thị trường, gồm bán USD kỳ hạn có hủy ngang và bơm thanh khoản quy mô lớn, giúp tỷ giá và lãi suất dần ổn định trở lại, dù rủi ro chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn vẫn còn hiện hữu.

Dưới áp lực của chi phí vốn liên ngân hàng cao và sự can thiệp của Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng thương mại đã buộc phải điều chỉnh lãi suất huy động trên thị trường dân cư (thị trường một).

Trong tháng 3, xu hướng tăng lãi suất tiền gửi đã lan tỏa mạnh mẽ, không chỉ ở nhóm ngân hàng tư nhân mà còn ở cả khối "Big 4. Lãi suất huy động các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên đã được điều chỉnh tăng từ 0,1 đến 1,4 điểm phần trăm. Thậm chí, nhiều ngân hàng đã niêm yết mức lãi suất lên tới 8 - 9%/năm để thu hút dòng vốn nhàn rỗi trong bối cảnh các kênh đầu tư như vàng và chứng khoán đang cạnh tranh gay gắt.

Đây được xem là hành động chuẩn bị nguồn lực cho chu kỳ tăng trưởng tín dụng mới trong quý 2, đồng thời giảm bớt sự phụ thuộc vào thị trường liên ngân hàng đang đầy biến động