OpenAI đề xuất "mỗi công dân Mỹ sẽ được hưởng lợi nhuận do AI tạo ra"

OpenAI vừa công bố bản đề xuất chính sách nhằm chuẩn bị cho giai đoạn siêu trí tuệ, nơi các hệ thống AI vượt qua năng lực của con người, trong đó nhấn mạnh các thiết chế kinh tế – xã hội hiện nay sẽ cần được thiết kế lại một cách căn bản, thay vì chỉ điều chỉnh nhỏ lẻ.

Tài liệu này dài 13 trang với tiêu đề “Industrial Policyfor the Intelligence Age: Ideas to Keep People First” (Tạm dịch: Chính sách công nghiệp cho kỷ nguyên siêu trí tuệ: Những ý tưởng đặt con người vào trung tâm).

Một trong những đề xuất đáng chú ý nhất của tài liệu là mỗi công dân Mỹ sẽ được hưởng lợi nhuận do AI tạo ra.

Cụ thể, một “quỹ tài sản công” quy mô toàn quốc sẽ được thành lập. Theo đó, các doanh nghiệp hưởng lợi từ tự động hóa, thông qua việc cắt giảm chi phí lao động và gia tăng lợi nhuận, sẽ phải đóng góp vào quỹ này.  

Quỹ được thiết kế nhằm phân phối lại lợi ích từ tăng trưởng do AI mang lại cho toàn xã hội. OpenAI cũng cảnh báo trong khi AI có thể giúp doanh nghiệp gia tăng lợi nhuận, thu nhập từ lao động lại có nguy cơ suy giảm.

Song song với đó, để biến tăng trưởng năng suất nhờ AI thành phúc lợi cho người lao động, OpenAI đề xuất thí điểm mô hình tuần làm việc 32 giờ, tương đương bốn ngày mỗi tuần, nhưng vẫn giữ nguyên mức thu nhập cho người lao động. Mô hình này được kỳ vọng sẽ giúp cân bằng hiệu quả kinh tế và chất lượng sống con người trong bối cảnh AI thay đổi cấu trúc việc làm.

Đồng thời, báo cáo cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng các lộ trình chuyển đổi nghề nghiệp cho những lao động bị ảnh hưởng bởi cuộc cách mạng tự động hóa, hướng họ sang các lĩnh vực như chăm sóc trẻ em, dịch vụ cộng đồng hay các ngành nghề đòi hỏi tương tác con người.

Ở khía cạnh an toàn, OpenAI đề xuất xây dựng “cẩm nang ứng phó” ở cấp quốc gia, cùng với cơ chế “ngắt công tắc khẩn cấp” nhằm xử lý các tình huống AI vượt khỏi tầm kiểm soát hoặc có khả năng tự sao chép.

Để thúc đẩy thảo luận chính sách, OpenAI cho biết sẽ tổ chức một hội thảo tại Washington, D.C. vào tháng tới, đồng thời cam kết đầu tư khoảng 1,1 triệu USD cho các nghiên cứu liên quan. 

Ở góc độ chính sách thuế, tài liệu đề xuất tái cấu trúc nguồn thu ngân sách theo hướng giảm phụ thuộc vào thu nhập từ tiền lương, chuyển trọng tâm sang lợi nhuận đầu tư và lợi nhuận doanh nghiệp.

Tài liệu cũng đề xuất một cơ chế hỗ trợ linh hoạt dựa trên dữ liệu: khi các chỉ số về dịch chuyển việc làm do AI vượt qua ngưỡng cân bằng, các chương trình như trợ cấp thu nhập, bảo hiểm tiền lương,... sẽ tự động được kích hoạt mà không cần ban hành luật mới mỗi lần. Ngược lại, khi thị trường lao động phục hồi, các hỗ trợ này sẽ tự động thu hẹp.

Những đề xuất được đưa ra trong bối cảnh thị trường lao động Mỹ đã bắt đầu xuất hiện dấu hiệu đáng quan ngại. Đó là hiện tượng "suy thoái của lao động trí óc" (white-collar recession). Việc làm trong khối lao động trí óc đã suy giảm liên tục trong 29 tháng, một diễn biến mà các nhà kinh tế cho là hiếm thấy ngoài các giai đoạn suy thoái.

Ngay cả nhu cầu tuyển dụng đối với sinh viên tốt nghiệp từ các trường kinh doanh (MBA) hàng đầu cũng đang giảm. Những phân tích ban đầu cho thấy AI có thể đang làm suy giảm nhu cầu đối với lao động trí óc, trong khi các tác động tích cực về tạo việc làm vẫn chưa thực sự xuất hiện.