Phát hiện bệnh lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân

Theo Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, định hướng quan trọng của ngành y tế là chuyển trọng tâm tư “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, lấy y tế cơ sở làm nền tảng.

Từ năm 2026, “người dân được khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm”, qua đó tạo cơ hội phát hiện sớm nhiều bệnh, trong đó có bệnh lao.

Chủ đề của Ngày Thế giới phòng chống lao 24/3 năm 2026 trên toàn cầu là “Đúng! Chúng ta có thể chấm dứt bệnh lao! Quốc gia dẫn dắt – Nhân dân đồng hành”, nhấn mạnh những yếu tố then chốt thúc đẩy tiến bộ trong cuộc chiến chống lao: vai trò lãnh đạo của các quốc gia và sức mạnh của người dân.

Trên cơ sở chủ đề toàn cầu, Việt Nam lựa chọn chủ đề Ngày Thế giới phòng chống lao năm nay là “Phát hiện bệnh lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân”.

Theo Bộ Y tế, chủ đề này thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Việt Nam trong việc tăng cường phát hiện sớm bệnh lao thông qua hệ thống khám sức khỏe định kỳ, qua đó góp phần giảm lây nhiễm trong cộng đồng và nâng cao hiệu quả điều trị.

Nghị quyết số 72 khẳng định, bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân luôn được Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm: “Từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần, được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời, từng bước giảm gánh nặng chi phí y tế”.

Tất cả cán bộ, viên chức và người lao động tại các doanh nghiệp nhà nước và tư nhân đều được khám sức khỏe định kỳ hàng năm theo quy định.

Đối với người dân không thuộc nhóm trên cũng sẽ được khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm 1 lần.

Trong khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc, người dân bắt buộc phải được chụp X-quang (bởi vì gần 40% người bệnh lao không có triệu chứng) và xét nghiệm GeneXprert.

Các cơ sở khám bệnh đều đã được trang bị hệ thống X-quang thường và kỹ thuật số. Chương trình chống lao quốc gia đã có 45 xe chụp X-quang kỹ thuật số lưu động, 250 máy X-quang, trong đó có 84 máy X-quang di động kỹ thuật số tới tỉnh/thành phố trên toàn quốc, đảm bảo tính khả thi của hoạt động.

Đối với xét nghiệm GeneXprert, Chương trình chống lao quốc gia hiện đã có 500 máy tại 34 tỉnh/thành phố. Tất cả các trường hợp có bất thường nghi lao trên phim X-quang do bác sỹ hoặc phần mềm trí tuệ nhân tạo đọc sẽ được chỉ định xét nghiệm GeneXprert để chẩn đoán lao.

Người bệnh lao sau khi phát hiện sẽ được thu nhận và quản lý điều trị trong hệ thống Chương trình chống lao quốc gia.

Theo báo cáo của Chương trình chống lao quốc gia, năm 2025, số bệnh nhân lao phát hiện cả nước là trên 119 nghìn ca, chiếm 63% tổng số ca mắc mới ước tính có trong cộng đồng.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phát hiện ít nhất 70% số bệnh nhân có trong cộng đồng, điều trị khỏi ít nhất 85% số bệnh nhân lao phát hiện thì dịch tễ lao mới giảm được từ 5 – 10% mỗi năm.

Khu vực phía Nam có gánh nặng bệnh lao cao nhất trong cả nước, chiếm khoảng 60% tổng số ca lao trên toàn quốc, nên cần đẩy mạnh đầu tư nguồn lực cho công tác phòng chống lao tại những khu vực này cao hơn.

Thực tế, tình hình dịch tễ bệnh lao tại nước ta vẫn còn rất nặng nề. WHO ước tính, Việt Nam có khoảng 184.000 bệnh nhân lao mới, 9.400 bệnh nhân lao kháng thuốc, và hàng năm, có khoảng 12.000 người tử vong do lao. Việt Nam cũng xếp thứ 12/30 nước có gánh nặng bệnh tật lao cao nhất thế giới, và đứng thứ 10/30 nước có gánh nặng bệnh lao kháng thuốc cao nhất thế giới.

Trong bối cảnh đó, Bệnh viện Phổi Trung ương - Chương trình chống lao quốc gia đề xuất Bộ Y tế đưa việc khám sàng lọc bệnh lao vào danh mục khám sức khỏe ban đầu, khám sức khỏe định kỳ.

Với kỳ vọng từ năm 2026, người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm 1 lần, đồng thời được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời, đây là bước đi quan trọng nhằm phát hiện sớm bệnh tật, giảm gánh nặng chi phí y tế cho người dân.

Để đạt được mục tiêu chấm dứt bệnh lao, cần có sự ủng hộ và cam kết mạnh mẽ của lãnh đạo các cấp, sự phối hợp của các ban, ngành, đoàn thể và toàn xã hội, nhằm đảm bảo nguồn tài chính bền vững và triển khai đồng bộ các can thiệp phòng, chống lao từ Trung ương đến địa phương.