Phát huy vai trò đổi mới sáng tạo trong xây dựng đô thị thông minh

Ngày 15/5, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Bộ Tài chính đã phối hợp cùng Tập đoàn Arup Ventures (Vương quốc Anh) tổ chức Diễn đàn “Đổi mới sáng tạo trong phát triển thành phố thông minh, nhà máy thông minh tại Việt Nam”.

Diễn đàn được tổ chức nhằm cụ thể hóa các định hướng lớn của Đảng và Chính phủ, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cũng như Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về danh mục công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược.

ĐÔ THỊ THÔNG MINH, NHÀ MÁY THÔNG MINH: ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG MỚI CỦA NỀN KINH TẾ SỐ

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng dựa trên năng lực làm chủ dữ liệu, hạ tầng số và công nghệ lõi, mô hình thành phố thông minh và nhà máy thông minh đang trở thành nền tảng quan trọng để kiến tạo năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Nếu như thành phố thông minh là không gian tích hợp dữ liệu và công nghệ nhằm tối ưu hóa quản trị đô thị, sử dụng hiệu quả tài nguyên, nâng cao chất lượng sống của người dân và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, thì nhà máy thông minh chính là hạt nhân của nền sản xuất thế hệ mới - nơi trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật (IoT), tự động hóa và công nghệ bản sao số (Digital Twin) được tích hợp toàn diện nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), nhấn mạnh rằng đô thị thông minh và nhà máy thông minh không còn là những mô hình mang tính thử nghiệm, mà đang trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế số, kinh tế xanh.

Đặc biệt, trong giai đoạn phát triển mới, năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia không chỉ được quyết định bởi quy mô thị trường hay nguồn lực tự nhiên, mà phụ thuộc ngày càng lớn vào khả năng tích hợp dữ liệu, kết nối hạ tầng và làm chủ công nghệ lõi.

Hiện nay, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá khi nhiều địa phương đã bắt đầu triển khai các quy hoạch đô thị thế hệ mới, đồng thời nhiều doanh nghiệp công nghệ và công nghiệp trong nước đã từng bước hình thành các tổ hợp sản xuất thông minh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), bản sao số ( Digital Twin) và tự động hóa tiên tiến.

“Vì vậy, việc phát triển các nền tảng thành phố thông minh và nhà máy thông minh ‘Make in Vietnam’ sẽ không chỉ góp phần nâng cao năng lực quản trị và năng suất lao động, mà còn tạo nền tảng để Việt Nam thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, nâng cao tính tự chủ công nghệ và xây dựng các ngành công nghiệp chiến lược có sức cạnh tranh”, ông Hoài khẳng định.

CÁC CÔNG NGHỆ MANG TÍNH NỀN TẢNG

Tại Diễn đàn, TS. Đào Thị Như, Đại diện Cục Phát triển Đô thị (Bộ Xây dựng), đã chia sẻ định hướng xây dựng khung chính sách và cơ chế thúc đẩy phát triển đô thị thông minh theo hướng đồng bộ, liên thông dữ liệu và lấy người dân làm trung tâm.

Song song với đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành xây dựng đô thị thông minh tại các thành phố trực thuộc Trung ương và một số địa phương đủ điều kiện.

Đáng chú ý, theo bà Như, yêu cầu cấp thiết hiện nay là đổi mới tư duy quy hoạch đô thị, chuyển từ mô hình quản lý truyền thống sang mô hình quản trị số dựa trên dữ liệu thời gian thực. Cách tiếp cận này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả vận hành hạ tầng, cũng như tối ưu hóa quản lý giao thông, năng lượng, môi trường và các dịch vụ công đô thị.

“Phát triển đô thị thông minh cần gắn chặt với quy hoạch đô thị và mục tiêu phát triển bền vững. Đồng thời, các dữ liệu đô thị đóng vai trò nền tảng cốt lõi và quá trình phát triển đô thị thông minh phải đặt người dân và doanh nghiệp ở vị trí trung tâm, bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin”, bà Như nhấn mạnh.

Từ góc độ quốc tế, ông Ricky Tsui, Giám đốc kiêm Trưởng bộ phận Đầu tư và Phát triển Kinh doanh khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Tập đoàn Arup, đã chia sẻ kinh nghiệm triển khai các mô hình đô thị thông minh và hạ tầng thông minh tại nhiều quốc gia phát triển.

Ông Tsui cho biết trong bối cảnh các đô thị đang đối mặt với áp lực ngày càng gia tăng về dân số, môi trường và nhu cầu năng lượng, công nghệ số và dữ liệu thời gian thực sẽ đóng vai trò như “hệ thần kinh trung tâm” của đô thị thông minh. Thông qua việc thu thập, phân tích và xử lý dữ liệu liên tục, các hệ thống này cho phép chính quyền đô thị giám sát, dự báo và đưa ra quyết định kịp thời, chính xác hơn trong quản lý hạ tầng, giao thông, năng lượng và môi trường.

“Đặc biệt, công nghệ bản sao số (Digital Twin) trong đô thị thông minh không chỉ hỗ trợ mô phỏng quy hoạch và vận hành hạ tầng mà còn giúp các thành phố dự báo rủi ro, tối ưu nguồn lực và nâng cao khả năng chống chịu trước các biến động kinh tế - xã hội và biến đổi khí hậu”, ông Tsui chia sẻ.

Theo các chuyên gia, Việt Nam hoàn toàn có khả năng làm chủ các công nghệ cốt lõi trong lĩnh vực AI, an ninh mạng và IoT nếu có chiến lược đầu tư dài hạn và hệ sinh thái hỗ trợ phù hợp. Đồng thời, trong bối cảnh dữ liệu đang trở thành tài sản chiến lược, việc bảo đảm an toàn, an ninh mạng cho các hệ thống hạ tầng trọng yếu sẽ là điều kiện tiên quyết đối với mọi mô hình thành phố thông minh trong tương lai.