Một số doanh nghiệp Mỹ đang tìm cách nhận tiền trước từ khoản hoàn thuế mà họ tin rằng minh sẽ nhận được, trong lúc chờ Tòa án Tối cao Mỹ xem xét vụ kiện liên quan đến các chính sách thuế quan mới của chính quyền Tổng thống Donald Trump...

Các doanh nghiệp này thực hiện bằng cách chuyển nhượng cho nhà đầu tư bên ngoài quyền nhận khoản tiền hoàn thuế có thể được chính phủ chi trả.

Công ty Kids2 có trụ sở tại Atlanta - chuyên sản xuất 95% đồ chơi và sản phẩm cho trẻ sơ sinh tại Trung Quốc - là một ví dụ. Giám đốc tài chính Mark Mintman của công ty gọi đây là một “biện pháp thu hồi chi phí”.

Ông cho biết lần đầu nghe về việc chuyển nhượng quyền nhận tiền hoàn thuế trong cuộc làm việc với các ngân hàng tại New York hồi tháng 9, khi một người đề cập rằng đã xuất hiện một thị trường ngầm chuyên mua bán quyền nhận tiền hoàn thuế như vậy.

Theo cơ chế này, doanh nghiệp nhận trước một khoản tiền - thường chỉ tương đương một phần số hoàn thuế mà doanh nghiệp kỳ vọng. Nếu tòa án kết luận chính sách thuế quan của ông Trump vượt thẩm quyền và chính phủ phải hoàn lại số thuế quan đã thu, doanh nghiệp giữ khoản tiền đã nhận trước, còn phần hoàn thuế còn lại chuyển cho nhà đầu tư. Ngược lại, nếu tòa giữ nguyên thuế quan, doanh nghiệp vẫn giữ khoản tiền đã nhận, còn nhà đầu tư không được gì.

Diễn biến này cho thấy doanh nghiệp và giới đầu tư Mỹ rất nhanh nhạy trong việc tìm kiếm cơ hội lợi nhuận. Trên thực tế, các thị trường ngầm tương tự đã tồn tại từ lâu, như mua bán quyền nhận các khoản chi trả trong tương lai từ thỏa thuận dàn xếp kiện tụng trả góp hoặc từ các khoản tiền trúng xổ số được trả dần theo kỳ.

Tổng thống Trump từng cảnh báo việc hủy bỏ các thuế quan mà chính quyền của ông đã áp đặt sẽ gây ra "thảm họa kinh tế". Hiện vẫn chưa rõ khi nào Tòa án Tối cao Mỹ sẽ ra phán quyết, cũng như liệu doanh nghiệp có được hoàn thuế hay không. Nếu thuế quan bị hủy bỏ, tổng số tiền phải hoàn lại cho doanh nghiệp có thể nhiều hơn 100 tỷ USD.

“Chúng tôi vẫn tin tưởng cơ sở pháp lý mà Tổng thống viện dẫn để áp thuế quan là đúng thẩm quyền”, một quan chức Nhà Trắng chia sẻ với hãng tin Reuters.

Ông Mintman của Kids2 cho biết công ty đã làm việc với công ty dịch vụ tài chính Jefferies LLC và tìm được bên mua là một quỹ phòng hộ có trụ sở tại Boston. Ông từ chối nêu tên quỹ này do thỏa thuận bảo mật, còn người phát ngôn của Jefferies không bình luận về vai trò môi giới các giao dịch dạng này.

“Quỹ phòng hộ muốn chốt giao dịch nhanh và yêu cầu hoàn tất trước phiên điều trần tranh tụng tại Tòa án Tối cao Mỹ diễn ra vào đầu tháng 11”, ông cho biết.

Thông thường, Tòa án Tối cao mất vài tháng để ra phán quyết sau phiên điều trần tranh tụng. Chính quyền ông Trump cũng đề nghị tòa ra quyết định sớm, nhưng hiện vẫn chưa rõ thời điểm cụ thể.

Ông Mintman cho biết ông đã trao đổi với cố vấn pháp lý để đánh giá giao dịch, đồng thời tham khảo nền tảng thị trường dự đoán Polymarket nhằm ước tính khả năng tòa tuyên thuế quan của chính quyền là vi hiến.

Theo thỏa thuận với quỹ phòng hộ trên, Kids2 nhận tổng cộng 2 triệu USD, chỉ bằng một phần nhỏ so với khoảng 15 triệu USD thuế quan công ty đã nộp cho hải quan Mỹ tính đến hết tháng 9.

Kids2 nhận được khoản tiền trả trước bằng khoảng 23 cent cho mỗi 1 USD thuế quan đã nộp theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế năm 1977 (IEEPA). Việc chính quyền ông Trump viện dẫn IEEPA để áp thuế quan gây tranh cãi vì đạo luật này không đề cập trực tiếp tới thuế quan, dù trao cho Tổng thống thẩm quyền điều tiết nhập khẩu khi Mỹ ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia.

Với nhóm thuế quan khẩn cấp khác nhằm ngăn tình trạng buôn lậu chất giảm đau gây nghiện fentanyl, Kids2 chỉ nhận khoảng 9 xu cho mỗi 1 USD. Theo ông Mintman, mức chi trả thấp hơn vì bên mua cho rằng các mức thuế quan liên quan fentanyl có khả năng được tòa giữ nguyên cao hơn.

Các giao dịch kiểu này được giới đầu tư gọi là “đầu tư theo tình huống đặc biệt”, tức rót vốn dựa trên một sự kiện hoặc kết quả pháp lý cụ thể. Theo các nguồn tin cả Reuters, loại tài sản này hấp dẫn vì lợi nhuận ít phụ thuộc biến động chung của thị trường, đồng thời có thể sinh lời lớn.

Theo bà Amy Pasacreta, cố vấn pháp lý của hãng luật Orrick, Herrington & Sutcliffe LLP, nhu cầu mua bán quyền nhận tiền hoàn thuế xuất hiện ngay sau khi Mỹ triển khai thuế quan hồi tháng 4.

“Nhiều bên mua hiện báo giá khoảng 16-17% số tiền thuế kỳ vọng nhận được liên quan tới thuế quan do fentanyl và 26-28% đối với các yêu cầu hoàn thuế liên quan đến thuế quan đối ứng”, bà cho biết.

Bà cho biết một số doanh nghiệp chấp nhận nhận ngay 10, 20 hoặc 30 cent cho mỗi 1 USD, vì Tòa án Tối cao hoàn toàn có thể kết luận các mức thuế quan này là hợp hiến và khi đó, ít nhất họ vẫn thu hồi được một phần tiền.

Cách lý giải này cũng phần nào cho thấy lý do Kids2 tham gia giao dịch. Ông Mintman cho biết công ty từng phải chờ tới 2 năm mới được đủ khoản ưu đãi thuế từ chương trình khuyến khích doanh nghiệp hạn chế sa thải lao động trong đại dịch Covid-19.

“Nếu tòa phán quyết hủy các loại thuế quan trên, hải quan Mỹ có thể sẽ bị quá tải vì lượng hồ sơ hoàn thuế dồn về, nên doanh nghiệp khó nhận tiền sớm. Vì vậy, việc nhận tiền ngay bây giờ, thay vì có thể phải chờ nhiều năm, là việc đáng làm”, ông cho biết.

Vị giám đốc cho biết công ty cũng cân nhắc yếu tố xác suất. Dựa trên việc Chính phủ Mỹ từng thắng nhiều vụ kiện tại Tòa án Tối cao, ông ước tính cơ hội nhận được kết quả có lợi của Kids2 chỉ khoảng 50-50. Vì vậy, ông coi khoản 2 triệu USD nhận trước như khoản tiền chắc tay bởi vẫn có khả năng công ty không được hoàn thuế.

“Trong trường hợp, Tòa án Tối cao phán quyết rằng các loại thuế quan trên là vi hiến, tôi nghĩ chính phủ sẽ sẵn sàng phương án B, C hoặc D để triển khai tiếp”, ông Mark Bissell, CEO công ty sản xuất máy hút chân không Bissell Inc, nhận xét.