Áp lực lạm phát và xung đột Trung Đông đẩy chi phí đầu vào tăng nhanh nhất trong 15 năm qua, khiến đơn hàng mới sụt giảm lần đầu sau 8 tháng. Trước khó khăn này, doanh nghiệp buộc phải cắt giảm nhân sự khi tâm lý kinh doanh rơi xuống mức thấp...

Sáng 4/5/2026, S&P Global công bố báo cáo chỉ số Nhà Quản trị mua hàng (PMI) ngành sản xuất Việt Nam tháng 4/2026. Trong đó có 3 điểm nhấn nổi bật: Số lượng đơn đặt hàng mới giảm lần đầu tiên trong tám tháng; Chi phí đầu vào và giá cả đầu ra tăng mạnh nhất kể từ tháng 4/2011; Sản lượng tiếp tục tăng, nhưng tốc độ tăng là thấp nhất trong mười tháng.

Báo cáo của S&P Global nêu rõ: Dưới áp lực lạm phát đạt mức cao của 15 năm qua, đặc biệt trong bối cảnh chi phí nhiên liệu và dầu tăng, các nhà sản xuất Việt Nam đã chứng kiến sự sụt giảm về số lượng đơn đặt hàng mới trong tháng 4/2026.

Với số lượng đơn đặt hàng mới giảm, các công ty đã giảm số lượng việc làm, giảm hoạt động mua hàng và hàng tồn kho. Mặc dù sản lượng vẫn duy trì đà tăng, nhưng tốc độ tăng trưởng đã chậm lại đáng kể, xuống mức thấp nhất trong mười tháng. Cùng với đó, tâm lý kinh doanh giảm và đạt mức thấp nhất kể từ tháng 9/2025.

Cụ thể, PMI ngành sản xuất Việt Nam đã giảm xuống mức thấp của bảy tháng là 50,5 điểm trong tháng 4/2026 so với 51,2 điểm của tháng 3/2026. Kết quả chỉ số cho thấy các điều kiện kinh doanh tổng thể của ngành sản xuất đã cải thiện tháng thứ mười liên tiếp, mặc dù mức độ cải thiện chỉ là nhỏ.

Nhân tố giúp giữ chỉ số toàn phần duy trì ở vùng tăng trưởng trong tháng 4/2026 là sản lượng vẫn duy trì đà tăng. Đây là tháng thứ 12 liên tiếp sản lượng ghi nhận sự đi lên, phản ánh việc thực hiện các dự án hiện có và khả năng duy trì của nhu cầu cơ bản. Tuy nhiên, tốc độ tăng là chậm nhất kể từ tháng 6/2025 trong bối cảnh áp lực lạm phát tăng, nguồn cung khan hiếm và thị trường bất ổn do cuộc chiến tranh ở Trung Đông.

“Trong khi sản lượng tiếp tục tăng, các kết quả khác của khảo sát đã vẽ một bức tranh ảm đạm hơn về các điều kiện kinh doanh của ngành sản xuất trong tháng 4. Số lượng đơn đặt hàng mới giảm lần đầu trong tám tháng khi giá cả tăng đã ảnh hưởng tới khả năng có được đơn đặt hàng mới của các công ty”, báo cáo của S&P Global đánh giá; đồng thời cho rằng sức ảnh hưởng này thậm chí còn rõ hơn đối với số lượng đơn đặt hàng xuất khẩu mới, một chỉ số cũng chịu ảnh hưởng của chi phí vận tải tăng. Số lượng đơn đặt hàng mới từ nước ngoài giảm đáng kể tháng thứ hai liên tiếp.

Báo cáo chỉ ra rằng chi phí nhiên liệu, dầu và cước phí vận tải tăng trong tháng 4/2026 là nguyên nhân chính đẩy chi phí đầu vào tăng nhanh với tốc độ mạnh nhất trong vòng 15 năm qua. Hơn một nửa số người trả lời khảo sát cho biết giá đầu vào đã tăng trong tháng. Để bù đắp, giá cả đầu ra cũng tăng mạnh. Đồng thời, tốc độ tăng giá là nhanh nhất kể từ tháng 4/2011.

Với số lượng đơn đặt hàng mới giảm, các nhà sản xuất đã giảm nhân lực, thông qua cả việc giảm số lượng nhân viên và giảm số giờ lao động. Một số công ty cũng báo cáo tình trạng nhân viên nghỉ việc. Đây là tháng thứ hai liên tiếp số lượng nhân viên sụt giảm. Đồng thời, lượng công việc tồn đọng cũng giảm lần thứ tư trong vòng năm tháng qua, với tốc độ giảm nhanh nhất kể từ tháng 9/2025.

Các công ty cũng giảm hoạt động mua hàng và hàng tồn kho vào thời điểm đầu quý 2/2026. Mặc dù hoạt động mua hàng đầu vào giảm là do số lượng đơn đặt hàng mới giảm, nhưng việc mua hàng trước của một số nhà sản xuất để cố gắng giảm thiểu những khó khăn về giá cả và nguồn cung đã khiến tốc độ giảm mua hàng chỉ là nhẹ và yếu hơn so với tháng 3/2026. Tuy nhiên, tốc độ giảm tồn kho cả hàng mua và hàng thành phẩm đều tăng.

Những vấn đề liên quan đến chi phí và khả năng vận chuyển, cũng như tình trạng khan hiếm nguyên vật liệu, đã khiến thời gian giao hàng của nhà cung cấp bị kéo dài trong tháng 4/2026. Hơn nữa, hiệu suất hoạt động của nhà cung cấp đã suy giảm với mức độ lớn nhất trong bốn năm rưỡi.

Những lo ngại về ảnh hưởng của cuộc chiến tranh Trung Đông đã khiến tâm lý lạc quan của các nhà sản xuất Việt Nam tiếp tục giảm. Tâm lý kinh doanh đã giảm xuống mức thấp của bảy tháng và thấp hơn mức trung bình của lịch sử chỉ số. Tuy nhiên, các công ty tiếp tục dự báo sản lượng sẽ tăng trong năm tới nhờ hy vọng về việc phục hồi số lượng đơn đặt hàng mới và môi trường thị trường ổn định hơn.

Bình luận về kết quả khảo sát, ông Andrew Harker, Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, cho biết giá cả và sự gián đoạn nguồn cung do cuộc chiến tranh Trung Đông tiếp tục ảnh hưởng đến tăng trưởng của ngành sản xuất Việt Nam trong tháng 4/2026, khi chi phí nhiên liệu, dầu và vận tải tăng gây áp lực cho cả nhu cầu và nguồn cung.

Mặc dù sản lượng tiếp tục tăng trong kỳ khảo sát lần này, nhưng tốc độ tăng đã chậm lại thành mức thấp, và với số lượng đơn đặt hàng mới giảm về vùng suy thoái, nhiều khả năng sản lượng sẽ giảm theo trong những tháng tới, trừ khi môi trường giá cả và nguồn cung sẽ cải thiện sớm.