Quản lý môi trường chuyển từ “hậu kiểm thủ công” sang giám sát thời gian thực

Ngày 24/2, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cùng Thứ trưởng Lê Công Thành chủ trì buổi làm việc với Cục Môi trường về công tác quản lý nhà nước và triển khai nhiệm vụ năm 2026.

Tại buổi làm việc, Cục trưởng Cục Môi trường Tăng Thế Cường cho biết năm 2025, Cục đã phối hợp chặt chẽ với Đoàn giám sát tối cao của Quốc hội về thi hành Luật Bảo vệ môi trường năm 2020; tham mưu để Quốc hội ban hành Nghị quyết số 247/2025/QH15, tạo cơ sở tiếp tục hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường.

Cùng với đó, công tác cải cách thủ tục hành chính được đẩy mạnh; phân cấp cho địa phương trong lĩnh vực Đánh giá tác động môi trường- ĐTM và giấy phép môi trường đạt tỷ lệ cao; nhiều điều kiện đầu tư kinh doanh được cắt giảm, góp phần giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Công tác chỉ đạo, điều hành được thực hiện quyết liệt, duy trì kiểm điểm tiến độ hàng tuần, không để tồn đọng nhiệm vụ kéo dài.

Tuy nhiên, theo Cục Môi trường, phương thức quản lý vẫn còn phụ thuộc nhiều vào hồ sơ, báo cáo hành chính; dữ liệu quan trắc tự động chưa được khai thác đầy đủ; kết nối dữ liệu giữa Trung ương và địa phương chưa đồng bộ.

TĂNG CƯỜNG THANH TRA, HẬU KIỂM; SIẾT CHẶT QUẢN LÝ QUAN TRẮC MÔI TRƯỜNG

Năm 2026, trong bối cảnh đất nước đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số gắn với phát triển bền vững, Cục Môi trường xác định nhiệm vụ trọng tâm tập trung hoàn thiện thể chế; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính; tăng cường thanh tra, hậu kiểm; siết chặt quản lý hoạt động quan trắc môi trường; kiểm soát các vấn đề môi trường phục vụ phát triển bền vững; và đẩy mạnh chuyển đổi số ngành môi trường.

Theo đó, Cục sẽ nghiên cứu, xây dựng nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương về bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu trong bối cảnh thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số; tập trung sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường theo hướng quản trị hiện đại, phân cấp, phân quyền gắn với quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ số.

Công tác cải cách thủ tục hành chính tiếp tục được đơn giản hóa, rút ngắn thời gian giải quyết; từng bước thay thế một số báo cáo định kỳ bằng dữ liệu tự động truyền trực tiếp từ hệ thống quan trắc và hệ thống quản lý của doanh nghiệp.

Đặc biệt, công tác thanh tra, kiểm tra được thực hiện có trọng tâm, trọng điểm; tăng cường hậu kiểm đối với nội dung đã phân cấp cho địa phương; từng bước ứng dụng phân tích dữ liệu nhằm nâng cao tính khách quan trong xử lý vi phạm.

Cục cũng sẽ siết chặt quản lý hoạt động quan trắc môi trường; kiểm tra các đơn vị dịch vụ quan trắc và doanh nghiệp có hệ thống quan trắc tự động, bảo đảm số liệu truyền về liên tục, trung thực, không bị can thiệp; xử lý nghiêm vi phạm, không để dữ liệu sai lệch làm suy giảm hiệu lực quản lý nhà nước.

Đối với các vấn đề môi trường trọng điểm, Cục Môi trường sẽ tăng cường phối hợp với địa phương, xử lý các vấn đề liên vùng; triển khai mô hình “giám sát chủ động- hỗ trợ tại chỗ”;

Tập trung xử lý ô nhiễm tại các đô thị lớn; triển khai đề án kiểm soát ô nhiễm không khí tại Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh; điều chỉnh lộ trình áp dụng tiêu chuẩn khí thải phương tiện giao thông; tăng cường xử lý ô nhiễm các lưu vực sông và khu vực tập trung nguồn thải; chuyển mạnh từ xử lý sự cố sang dự báo, cảnh báo sớm.

CHUYỂN TỪ “HẬU KIỂM THỦ CÔNG” SANG GIÁM SÁT THỜI GIAN THỰC

Phát biểu chỉ đạo tại buổi làm việc, Bộ trưởng Trần Đức Thắng nêu rõ: Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV xác định môi trường là một phần cấu thành mô hình phát triển mới, gắn với kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế số; không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế.

Vì vậy, Bộ trưởng cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 theo hướng đẩy mạnh số hóa, quản lý dựa trên dữ liệu; quy định bắt buộc truyền dữ liệu quan trắc tự động, liên tục; bổ sung chế tài mạnh đối với hành vi can thiệp, làm sai lệch dữ liệu; phân cấp đi đôi với kiểm soát chặt chẽ.

Bộ trưởng yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát; tổ chức thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 247/2025/QH15 về tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường; chuyển từ “hậu kiểm thủ công” sang giám sát thời gian thực; xây dựng cơ chế cảnh báo tự động; bảo đảm 100% cơ sở thuộc diện lắp đặt hệ thống quan trắc tự động phải truyền dữ liệu liên tục, ổn định theo thời gian thực; phối hợp chặt chẽ với lực lượng cảnh sát môi trường.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh việc đẩy nhanh xây dựng, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu môi trường quốc gia theo yêu cầu “Đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, xóa bỏ “cát cứ dữ liệu”; từng bước công khai dữ liệu để tăng minh bạch và trách nhiệm giải trình; xây dựng đội ngũ cán bộ có chuyên môn, bản lĩnh chính trị và đạo đức công vụ.

Bước vào năm 2026, Bộ trưởng tin tưởng Cục Môi trường sẽ hoàn thành tốt nhiệm vụ, đặt nền móng cho phương thức quản lý môi trường mới: quản lý bằng dữ liệu thay vì hồ sơ; giám sát thông minh thay vì phản ứng thụ động; minh bạch hóa thay vì khép kín thông tin, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.