Các quỹ định lượng dùng mô hình AI tại Trung Quốc đang trở thành tâm điểm trên thị trường đầu tư, khi thu hút dòng tiền lớn...

Theo các nguồn tin thân cận của hãng tin Bloomberg, hồi tháng 5, Ubiquant, một trong những công ty hàng đầu trong ngành quỹ định lượng Trung Quốc, đã thu hút 2,6 tỷ nhân dân tệ, tương đương 384 triệu USD, từ nhà đầu tư cho một quỹ mới chỉ trong chưa đầy 2 giờ.

Trong một trường hợp khác, nhà đầu tư cũng đăng ký mua hết hơn 100 triệu nhân dân tệ sản phẩm quỹ của Shenzhen ChengQi Asset Management chỉ trong vài giây.

DÒNG TIỀN ĐỔ VÀO CÁC MÔ HÌNH GIAO DỊCH BẰNG AI

Những trường hợp trên không phải cá biệt. Tổng tài sản do các quỹ định lượng tại Trung Quốc quản lý đã tăng cao gấp hơn 2 lần trong chưa đầy một năm, lên hơn 2,6 nghìn tỷ nhân dân tệ.

Sức hút của nhóm quỹ này đến từ việc họ nhanh chóng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào giao dịch và đạt kết quả vượt trội. Trước đây, nhà đầu tư Trung Quốc thường tin tưởng các nhà quản lý quỹ nổi tiếng hơn là các mô hình máy tính. Tuy nhiên, năm ngoái, các mô hình giao dịch tự động đã đạt hiệu quả đầu tư cao hơn hơn 20 điểm phần trăm so với các nhà quản lý quỹ truyền thống.

Kết quả là các quỹ định lượng liên tục tung ra sản phẩm mới và nhanh chóng được nhà đầu tư đón nhận, trong bối cảnh nhiều người rời bỏ các quỹ lựa chọn cổ phiếu theo phương pháp truyền thống.

“Lợi thế của các quỹ định lượng là khả năng theo dõi hàng nghìn cổ phiếu cùng lúc, vượt trội so với cách nghiên cứu chuyên sâu của các nhà quản lý quỹ chủ động theo chiến lược nắm giữ vị thế mua (long-only). Các quỹ định lượng cuối cùng đã trở thành xu hướng chủ đạo và xu hướng này khó có thể đảo ngược”, ông Chen Xu, Giám đốc vận hành BigQuant.cn, cho biết.

Sự thay đổi này kéo theo sự bùng nổ của các sản phẩm đầu tư định lượng. Theo báo cáo của Industrial Securities công bố hồi tháng 1, số sản phẩm định lượng mới ra mắt tại Trung Quốc trong năm ngoái tăng cao gấp hơn 2 lần, lên 6.296 sản phẩm, chiếm 46% tổng số quỹ phòng hộ mới. Trong hơn 3.000 sản phẩm mới được đăng ký bởi các nhà quản lý quỹ hàng đầu, hơn 80% do các quỹ định lượng phát hành.

Theo Citic Securities, các quỹ định lượng đạt lợi nhuận 44,7% trong năm ngoái, cao hơn các quỹ chọn cổ phiếu theo phương pháp truyền thống 20,3 điểm phần trăm. Trong 5 năm trước đó, nhóm quỹ này thường chỉ vượt các quỹ chọn cổ phiếu truyền thống trung bình 13 điểm phần trăm. Vì vậy, mức chênh lệch 20,3 điểm phần trăm của năm ngoái là rất lớn, đồng thời là khoảng cách cao nhất kể từ năm 2021.

TỪ BỊ SIẾT QUẢN LÝ TỚI DẪN ĐẦU THỊ TRƯỜNG

Thành công của các quỹ định lượng trong ngành quỹ phòng hộ trị giá 8 nghìn tỷ nhân dân tệ của Trung Quốc là một bước ngoặt lớn so với 2 năm trước. Khi đó, lĩnh vực này vướng vào nhiều vấn đề quản lý nội bộ và bị cơ quan chức năng Trung Quốc giám sát chặt hơn.

Các quỹ định lượng từng bị cho là góp phần làm thị trường biến động quá mạnh và gây ra một số sự cố giao dịch. Sau đó, các sở giao dịch siết chặt hoạt động giao dịch tần suất cao, đặc biệt là những trường hợp sử dụng giao dịch tần suất cao để lách giới hạn giao dịch. Cơ quan quản lý cũng tăng cường giám sát các sản phẩm sử dụng đòn bẩy.

Một ví dụ điển hình là sự phục hồi của Ningbo Lingjun Investment Management. Đầu năm 2024, các mô hình giao dịch của công ty này đã đồng loạt đặt một lượng lớn lệnh bán trong thời gian ngắn, dẫn tới án phạt từ sở giao dịch và đẩy công ty vào khủng hoảng.

Sau sự cố, Lingjun yêu cầu các nhà quản lý danh mục áp dụng tiêu chuẩn kiểm soát rủi ro nghiêm ngặt hơn đối với thuật toán giao dịch, đồng thời bắt đầu theo dõi dữ liệu giao dịch của toàn công ty theo thời gian thực. Công ty cũng bổ sung thêm các tín hiệu giao dịch ngắn hạn - tức những dữ liệu giúp mô hình nhận biết biến động thị trường trong khoảng thời gian ngắn - bên cạnh các mô hình trung và dài hạn đã được sử dụng trước đó.

Nhờ đó, năm ngoái Lingjun dẫn đầu nhóm các quỹ định lượng lớn, với lợi nhuận bình quân hơn 70% - theo dữ liệu từ công ty tư vấn theo dõi các quỹ phòng hộ Trung Quốc Shenzhen PaiPaiWang Investment & Management.

Sự phục hồi của Lingjun cũng phản ánh xu hướng thay đổi rộng hơn trong ngành quỹ định lượng Trung Quốc. Theo báo cáo của Guolian Minsheng Securities, các quỹ định lượng hàng đầu Trung Quốc đã đi trước trong việc đầu tư vào AI, thu hút nhân sự giỏi và xây dựng kho dữ liệu lớn. Những lợi thế này giúp họ tạo ra nền tảng công nghệ mà các công ty nhỏ hơn khó bắt kịp.

Sự phục hồi này cũng khiến Lingjun muốn quay lại cuộc đua huy động vốn. Theo bà Cai Meijie, Chủ tịch công ty, sau khoảng 2 năm hạn chế nhận thêm tiền từ nhà đầu tư để tập trung cải thiện nội bộ, Lingjun hiện đặt mục tiêu tăng quy mô tài sản quản lý thêm 20-40 tỷ nhân dân tệ. Hiện Lingjun đang quản lý khoảng 40-50 tỷ nhân dân tệ.

Theo Guolian Minsheng, tiêu chí lựa chọn của nhà đầu tư cũng đã thay đổi. Thay vì chỉ tìm một quỹ định lượng để rót vốn, họ ngày càng ưu tiên những quỹ có năng lực AI mạnh nhất. Điều này khiến dòng tiền có xu hướng tập trung nhiều hơn vào các công ty dẫn đầu.

Theo PaiPaiWang, tính đến ngày 31/5, Trung Quốc có 74 quỹ định lượng đang quản lý tài sản trên 10 tỷ nhân dân tệ. Số lượng quỹ định lượng đã lần đầu vượt nhóm quỹ chọn cổ phiếu theo phương pháp truyền thống vào năm ngoái. Tính chung, Trung Quốc hiện có 139 quỹ quản lý tài sản trên 10 tỷ nhân dân tệ.

Sức hút ngày càng lớn của quỹ định lượng cũng làm gia tăng cuộc cạnh tranh nhân sự trong ngành. Các công ty đang ráo riết tuyển những sinh viên xuất sắc trong các lĩnh vực khoa học và kỹ thuật để xây dựng, nâng cấp các mô hình giao dịch độc quyền.

Các nhà quản lý quỹ chọn cổ phiếu theo phương pháp truyền thống cũng đang phải nhanh chóng thích nghi với làn sóng AI. Shanghai Minority Asset Management là một ví dụ. Công ty này mất 5 năm để chuyển từ mô hình chọn cổ phiếu dựa hoàn toàn vào quyết định của con người sang mô hình có sự hỗ trợ của AI.

Shanghai Minority huấn luyện các mô hình AI dựa trên luận điểm đầu tư cốt lõi của mình: “lợi nhuận vượt trội đến từ thiên kiến nhận thức của số đông”. Sau đó, công ty sử dụng các công cụ AI - tức các hệ thống có thể tự động xử lý dữ liệu và tìm tín hiệu đầu tư - để phát hiện nhanh hơn những yếu tố phản ánh các thiên kiến đó.

Với các công ty quản lý tài sản nước ngoài, xu hướng này cho thấy một thực tế rõ ràng: nếu không có chiến lược định lượng, họ rất khó huy động vốn tại Trung Quốc. Trong hơn 30 công ty toàn cầu đang vận hành mảng quỹ phòng hộ tại thị trường này, chỉ một số ít, trong đó có Two Sigma và D. E. Shaw, sử dụng chiến lược giao dịch hoàn toàn dựa trên mô hình và thuật toán.

Phần lớn công ty còn lại vẫn là các nhà quản lý quỹ theo phân tích cơ bản, cạnh tranh bằng chiều sâu nghiên cứu và mức độ nhận diện thương hiệu. Tuy nhiên, nhóm này đa phần vẫn gặp khó khăn, với quy mô tài sản quản lý dưới 500 triệu nhân dân tệ.

Dù vậy, khi đầu tư ngày càng trở thành cuộc cạnh tranh giữa các mô hình máy tính, và các quỹ định lượng ngày càng lớn, việc đạt kết quả tốt hơn thị trường cũng sẽ khó hơn.

Một trong những sản phẩm phổ biến nhất của các quỹ định lượng là quỹ tăng cường chỉ số. Đây là loại quỹ bám theo một chỉ số chứng khoán, nhưng dùng thuật toán để điều chỉnh tỷ trọng từng cổ phiếu trong danh mục, với mục tiêu đạt lợi nhuận cao hơn chỉ số tham chiếu.

Theo PaiPaiWang, với chiến lược này, từ đầu năm đến ngày 30/4, phần lợi nhuận mà các quỹ định lượng tạo ra cao hơn chỉ số tham chiếu đã giảm hơn một nửa so với cùng kỳ năm trước, xuống còn còn 4 điểm phần trăm.