Ngày thứ Năm (23/7), chính quyền Tổng thống Donald Trump công bố mức thuế quan mới từ 10% đến 12,5% đối với hàng hóa nhập khẩu từ 60 đối tác thương mại, trong đó có Liên minh châu Âu (EU)...

Washington cho rằng các đối tác này chưa ban hành hoặc chưa thực thi đủ nghiêm quy định cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.

Thuế quan mới sẽ có hiệu lực vào ngày 24/7 theo giờ Mỹ, ngay sau khi mức thuế toàn cầu tạm thời 10% hết hạn. Động thái này đánh dấu nỗ lực mới nhất của Nhà Trắng nhằm duy trì chính sách áp thuế trên diện rộng sau những trở ngại pháp lý gần đây.

Hồi tháng 2, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ các mức thuế đối ứng từ 10% đến 50% mà chính quyền ông Trump áp dụng từ năm ngoái dựa trên một đạo luật về tình trạng khẩn cấp quốc gia. Chính sách này trước đó được triển khai nhằm thu hẹp thâm hụt thương mại của Mỹ và đưa hoạt động sản xuất trở lại Mỹ.

Theo thông báo đăng trên Công báo Liên bang ngày 23/7, các mức thuế mới sẽ bao phủ 99,4% kim ngạch nhập khẩu của Mỹ. Tuy nhiên, nhiều mặt hàng được miễn thuế, trong đó có dầu khí, phân bón và một số loại thực phẩm.

Khác với các biện pháp trước đây, thuế quan mới được áp dụng theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Cơ sở pháp lý này cho phép chính quyền Trump duy trì một mức thuế tối thiểu đối với gần như toàn bộ hàng hóa nhập khẩu, bất chấp phán quyết của Tòa án Tối cao.

Các mức thuế quan mới cũng được cho là ít đối mặt với rủi ro pháp lý hơn so với thuế quan bị bác bỏ hồi tháng 2, do Điều 301 từng vượt qua nhiều vụ kiện trước đây.

Sau phán quyết của Tòa án Tối cao vào tháng 2, ông Trump áp mức thuế tạm thời 10% trong 150 ngày. Biện pháp này hết hiệu lực lúc 0h01 ngày 24/7 theo giờ miền Đông Mỹ, tức 11h01 cùng ngày theo giờ Việt Nam. Thuế quan mới bắt đầu có hiệu lực đúng vào thời điểm đó.

Hàng hóa đang trên đường đến Mỹ được hưởng thời gian chuyển tiếp và chưa phải chịu mức thuế mới nếu nhập khẩu trước 0h01 ngày 28/7 theo giờ miền Đông Mỹ.

“Mỹ đã cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức trong gần một thế kỷ và thực thi quy định này rất nghiêm ngặt. Đã đến lúc các đối tác thương mại của chúng tôi phải làm điều tương tự”, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết.

Theo ông Greer, biện pháp mới nhằm xử lý một hành vi vừa vi phạm nhân quyền, vừa làm méo mó thương mại, qua đó góp phần cải thiện điều kiện của người lao động trên toàn thế giới.

Mỹ sẽ áp thuế quan bổ sung 10% đối với hàng hóa nhập khẩu từ 17 đối tác, gồm Argentina, Bangladesh, Anh, Campuchia, Canada, Ecuador, El Salvador, Guatemala, Honduras, Ấn Độ, Indonesia, Jordan, Malaysia, Mexico, Pakistan, Sri Lanka và Trinidad và Tobago.

EU, Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc và Thụy Sỹ được áp dụng cách tính riêng. Đối với hàng hóa từ EU và Đài Loan, Mỹ sẽ áp thêm thuế quan để tổng thuế suất, bao gồm thuế tối huệ quốc hiện hành, đạt 10%. Ngưỡng này là 12,5% đối với hàng hóa từ Nhật Bản, Hàn Quốc và Thụy Sỹ. Nếu thuế tối huệ quốc hiện hành đã bằng hoặc cao hơn ngưỡng tương ứng, hàng hóa sẽ không phải chịu thêm thuế theo Điều 301.

Hàng hóa từ 38 đối tác còn lại, trong đó có Trung Quốc, sẽ chịu thuế quan bổ sung 12,5%.

Ông Greer trước đó cam kết rằng đối với những quốc gia đã đạt thỏa thuận thương mại với Washington và được ấn định mức trần thuế quan, thuế liên quan đến lao động cưỡng bức sẽ không khiến tổng thuế suất vượt quá mức trần đã thỏa thuận. Các thỏa thuận này đã bao gồm những điều khoản về chống lao động cưỡng bức.

“Đúng như dự báo, thuế quan liên quan đến lao động cưỡng bức về cơ bản giữ nguyên các mức thuế đã được đàm phán trong nhiều thỏa thuận thương mại đối ứng, đồng thời thay thế mức thuế 10% theo Điều 122 hết hiệu lực vào ngày 24/7”, ông Tim Brightbill, luật sư chuyên về thương mại tại hãng luật Wiley Rein ở Washington, nhận định với hãng tin Reuters.

Tuy nhiên, một quan chức cấp cao trong chính quyền ông Trump bác bỏ ý kiến cho rằng thuế quan mới chỉ đơn thuần là biện pháp thay thế trực tiếp cho mức thuế sắp hết hiệu lực, dù thời điểm áp dụng, thuế suất và phạm vi bao phủ của hai chính sách khá tương đồng.

Theo quan chức này, Mỹ có quy định cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức chặt chẽ hơn và thực thi nghiêm ngặt hơn bất kỳ quốc gia nào khác. Washington cho rằng việc các nước áp dụng những tiêu chuẩn lỏng lẻo hơn đã tạo lợi thế thương mại không công bằng cho hàng hóa của họ so với sản phẩm Mỹ.

Các nghị sĩ của cả Đảng Dân chủ và Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ từ lâu đã kêu gọi loại bỏ hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo quan chức trên, việc áp thuế mới nhằm đáp lại lời kêu gọi này. Người này cũng cho biết Tổng thống Trump sẽ tiếp tục sử dụng mọi công cụ sẵn có, trong đó có thuế quan, để theo đuổi các mục tiêu trong chính sách thương mại.

Tuy nhiên, thuế quan mới không áp dụng với một số nhóm hàng, gồm dầu khí, phân bón và một số loại thực phẩm. Các sản phẩm đã chịu thuế theo Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962 vì lý do an ninh quốc gia, như ô tô, thép, nhôm và đồng, cũng được miễn.

Hàng hóa đáp ứng quy định của Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) cũng được miễn thuế quan mới do chuỗi cung ứng Bắc Mỹ có mức độ liên kết cao và nhiều sản phẩm chứa tỷ lệ lớn nguyên liệu hoặc linh kiện có xuất xứ Mỹ.

Mức thuế cuối cùng theo Điều 301 nhìn chung bám sát đề xuất được công bố hôm 1/6. Hàng hóa từ những quốc gia được Mỹ đánh giá đã ban hành quy định đầy đủ về chống lao động cưỡng bức sẽ chịu thuế quan bổ sung 10%. Những nước bị coi là chưa đầy đủ thực thi đầy đủ lệnh cấm sẽ chịu mức cao hơn là 12,5%.

Một số quốc gia, trong đó có Ấn Độ, đã được chuyển xuống nhóm chịu thuế quan bổ sung 10% nhờ ban hành luật hoặc thực hiện thêm các biện pháp chống lao động cưỡng bức kể từ khi Mỹ đưa ra đề xuất ban đầu.

Sau quá trình tham vấn công khai, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ cũng bổ sung một số mặt hàng vào danh sách miễn thuế, gồm gang thỏi, một số sản phẩm đường, sản phẩm có nguồn gốc động vật, hạt giống và một số loại hóa chất.