Robot hình người giá rẻ: "Quân bài" mới của Trung Quốc trên đường đua giảm chi phí sản xuất

Những robot này có thể lắp ráp linh kiện, kiểm tra sản phẩm, di chuyển thùng hàng và dần thay thế con người trong một số công việc lặp lại trên dây chuyền sản xuất.

LỢI THẾ MỚI

Với giới đầu tư, câu chuyện đáng chú ý không nằm ở hình ảnh robot giúp việc hay những viễn cảnh khoa học, mà ở bài toán chi phí sản xuất. Nếu các doanh nghiệp Trung Quốc có thể chế tạo robot đủ rẻ, đủ hữu dụng và đủ khả năng sản xuất trên quy mô lớn, ngành sản xuất nước này có thể bước sang một giai đoạn mới.

Khi đó, lợi thế của Trung Quốc không chỉ nằm ở hàng hóa giá rẻ, mà còn ở khả năng làm cho chính quá trình sản xuất trở nên rẻ hơn.

Tham vọng này của Bắc Kinh đã được thể hiện rõ trong kế hoạch chính sách. Năm 2023, Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc đặt mục tiêu sản xuất hàng loạt robot hình người từ năm 2025 và đưa lĩnh vực này trở thành “một động lực tăng trưởng kinh tế mới quan trọng” vào năm 2027.

Việc Trung Quốc đẩy mạnh phát triển robot hình người diễn ra trong bối cảnh ngành sản xuất nước này chịu nhiều sức ép. Lực lượng lao động đang thu hẹp, trong khi tiền lương đã tăng mạnh so với giai đoạn Trung Quốc còn được xem là “công xưởng giá rẻ” của thế giới.

Cùng lúc đó, các nhà sản xuất Trung Quốc đối mặt với thuế quan, nhu cầu nội địa yếu và cạnh tranh ngày càng lớn từ Ấn Độ, Mexico, Việt Nam cùng nhiều nền kinh tế khác ở Đông Nam Á.

Robot giá rẻ không thể giải quyết tất cả những thách thức này, nhưng phù hợp với chiến lược lớn hơn của Bắc Kinh là thúc đẩy tự động hóa, nâng năng suất và giữ các chuỗi sản xuất ở lại Trung Quốc.

Trung Quốc không chỉ đưa ra mục tiêu chính sách, mà còn dùng nguồn lực công để hỗ trợ thị trường robot hình người. Chính quyền địa phương, các khu công nghiệp được nhà nước hậu thuẫn, viện nghiên cứu công, doanh nghiệp nhà nước và các dự án trình diễn do chính phủ tài trợ đang tăng mua hoặc đặt hàng robot. Điều này giúp các công ty khởi nghiệp trong ngành có doanh thu ban đầu, đồng thời có môi trường thực tế để thử nghiệm sản phẩm.

Các công ty robot hình người của Trung Quốc như AgiBot và MagicLab gần đây nhận được sự hỗ trợ lớn từ chính phủ. Giá trị các đơn hàng mua sắm công trong lĩnh vực này đã tăng lên 214 triệu nhân dân tệ, tương đương khoảng 31,5 triệu USD, trong năm 2024, từ mức chỉ 4,7 triệu nhân dân tệ, tương đương khoảng 693.000 USD, một năm trước đó.

Một yếu tố đáng chú ý là giá bán. Một số mẫu robot hình người của Trung Quốc hiện được chào bán với giá chỉ khoảng 13.500 USD. Ở mức giá này, robot không cần phải vận hành hoàn hảo mới có giá trị kinh tế. Chỉ cần thay thế được một phần các công việc lặp lại trong nhà kho, nhà máy điện tử, nhà máy ô tô và trung tâm logistics, chúng đã có thể giúp doanh nghiệp giảm chi phí lao động.

LĨNH VỰC KHÔNG THỂ XEM NHẸ

Theo trang tin MarketWatch, trên thực tế, Trung Quốc đã có nền tảng lớn trong lĩnh vực tự động hóa. Theo Liên đoàn Robot quốc tế, ngành sản xuất nước này hiện đang vận hành khoảng 2 triệu robot công nghiệp, cao gấp khoảng 4,5 lần so với Nhật Bản. Tổ chức này cũng cho biết kế hoạch 5 năm tiếp theo của Trung Quốc đặt robot vào vị trí trung tâm trong chiến lược hiện đại hóa công nghiệp.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa robot hình người sẽ nhanh chóng được sử dụng đại trà trong các nhà máy hoặc hộ gia đình. Liên đoàn Robot quốc tế cảnh báo rằng việc robot hình người trở thành trợ lý đa năng trong nhà máy hoặc gia đình khó có thể diễn ra trong ngắn hạn đến trung hạn.

Cảnh báo này cho thấy cần nhìn nhận làn sóng robot hình người một cách thận trọng. Các cỗ máy này vẫn chưa thể thay thế lực lượng lao động trong nhà máy chỉ sau một đêm. Chúng vẫn có thể vấp ngã, dừng lại giữa chừng, nhận diện sai vật thể và thường chỉ hoạt động tốt trong môi trường được kiểm soát.

Một báo cáo gần đây của Viện Nghiên cứu Trung Quốc Mercator cho biết Trung Quốc đã sản xuất gần 13.000 robot hình người trong năm 2025, chiếm khoảng 90% tổng sản lượng toàn cầu. Dù vậy, quy mô này vẫn còn rất nhỏ nếu so với thị trường robot công nghiệp truyền thống. Báo cáo cũng dẫn lời nhà sáng lập UBtech cho biết robot hình người trong các nhà máy Trung Quốc hiện mới “chỉ đạt hiệu suất bằng một nửa con người”.

Dù còn ở giai đoạn đầu, lĩnh vực này vẫn không thể xem nhẹ. Ngành xe điện Trung Quốc từng bắt đầu như một lĩnh vực phụ thuộc nhiều vào trợ cấp, nhưng sau đó nhanh chóng trở thành mối đe dọa cạnh tranh toàn cầu đối với nhiều hãng xe nước ngoài.

Thị trường robot hình người Trung Quốc hiện có một số điều kiện tương tự: sự hậu thuẫn mạnh từ chính phủ, mạng lưới nhà cung ứng dày đặc, cạnh tranh nội địa khốc liệt, các nhà máy lớn sẵn sàng thử nghiệm và nhiều doanh nghiệp cùng chạy đua giảm chi phí. Đây là những yếu tố có thể giúp Trung Quốc đẩy nhanh quá trình thương mại hóa công nghệ này.

KHI AI BƯỚC RA THẾ GIỚI THỰC

Với một số chuyên gia, làn sóng robot hình người không chỉ là câu chuyện của ngành sản xuất, mà còn đánh dấu một bước chuyển lớn của trí tuệ nhân tạo (AI)

“Trước đây, AI xử lý thông tin như văn bản và tài liệu. Giờ đây, AI phải bước vào thế giới vật lý thực. Về căn bản, đây là một cuộc cách mạng mô hình, khi AI chuyển từ thế giới ảo sang thế giới thực”, ông  Ding Han, nhà nghiên cứu tại Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc và chủ nhiệm ủy ban học thuật tại Đại học Khoa học và Công nghệ Hoa Trung, nhận xét với MarketWatch.

Nếu robot hình người được ứng dụng rộng rãi, những bên hưởng lợi đầu tiên có thể không phải là các thương hiệu robot lớn nhất, mà là các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng. Đó là các công ty sản xuất bộ truyền động, hộp giảm tốc, cảm biến, pin, hệ thống điều khiển chuyển động và phần mềm công nghiệp.

Điều này tương tự cách xe điện từng tạo ra một hệ sinh thái mới xoay quanh pin, trạm sạc và vật liệu. Với robot hình người, một chuỗi cung ứng linh kiện và công nghệ mới cũng có thể hình thành.

Tuy nhiên, tham vọng robot của Trung Quốc đã bắt đầu kéo theo phản ứng địa chính trị. Hồi tháng 3, các nghị sĩ Mỹ thuộc cả hai đảng trình một dự luật nhằm cấm các cơ quan liên bang mua hoặc sử dụng robot hình người do doanh nghiệp Trung Quốc sản xuất. Lý do được đưa ra là rủi ro an ninh, trong đó có nguy cơ thu thập dữ liệu và điều khiển từ xa.

Động thái này phản ánh lo ngại ngày càng lớn rằng robot Trung Quốc có thể không chỉ là phần cứng giá rẻ, mà còn trở thành các “cảm biến di động” trong những môi trường nhạy cảm.

Đây cũng là nghịch lý trong chiến lược robot của Bắc Kinh. Lĩnh vực này càng thành công, nguy cơ bị các chính phủ nước ngoài hạn chế càng lớn. Nhưng ngay cả khi robot Trung Quốc bị hạn chế ở một số thị trường, sức ép cạnh tranh vẫn có thể lan rộng theo cách khác.

Nếu các nhà máy Trung Quốc dùng robot hình người để giảm chi phí sản xuất, tác động đó sẽ được phản ánh vào giá hàng hóa xuất khẩu. Nói cách khác, ngay cả khi robot không trực tiếp được bán ra nước ngoài, chúng vẫn có thể giúp Trung Quốc sản xuất hàng hóa rẻ hơn và gây sức ép lớn hơn lên các đối thủ toàn cầu.

Dù robot hình người vẫn còn nhiều hạn chế, Trung Quốc đang từng bước biến chúng thành một phần của nền sản xuất trong tương lai.