Sau hơn 15 năm vận hành, Nghị định số 63/2010/NĐ-CP đã bộc lộ những hạn chế nhất định trước tốc độ phát triển và yêu cầu chuyển đổi số của nền kinh tế. Trước thực tiễn đó, Bộ Tư pháp đang xây dựng dự thảo sửa đổi toàn diện văn bản này, nhằm tạo bước chuyển căn bản hướng tới mô hình quản trị thủ tục hành chính hiện đại...

Trong tiến trình phát triển thể chế hành chính của Việt Nam, sự ra đời và triển khai Nghị định số 63/2010/NĐ-CP về kiểm soát thủ tục hành chính đã đánh dấu một bước chuyển dịch căn bản về mặt tư duy và phương thức quản trị. 

Sự chuyển biến này phản ánh rõ nét nhất khi đặt trong mối tương quan với Đề án 30 (giai đoạn 2007–2010).

NGHỊ ĐỊNH 63 ĐÃ BỘC LỘ NHIỀU HẠN CHẾ

Thay vì dừng lại ở một chiến dịch tổng rà soát và chuẩn hóa thủ tục hành chính trên phạm vi toàn quốc như Đề án 30 (2007–2010), Nghị định số 63/2010/NĐ-CP đã đưa tiến trình cải cách vào chiều sâu.

Văn bản này thiết lập một cơ chế kiểm soát thể chế hóa, vận hành thường xuyên và gắn liền với toàn bộ vòng đời của văn bản quy phạm pháp luật.

Tuy nhiên, sau hơn 15 năm triển khai, Nghị định số 63/2010/NĐ-CP đã bộc lộ một số hạn chế xuất phát từ sự thay đổi nhanh chóng của bối cảnh phát triển, đặc biệt là yêu cầu chuyển đổi sang Chính phủ số, kinh tế số, cùng xu hướng toàn cầu hóa và xã hội hóa ngày càng sâu rộng.

Đặc biệt, các các công cụ và phương thức kiểm soát thủ tục hành chính theo Nghị định 63/2010/NĐ-CP vẫn chưa theo kịp yêu cầu quản trị hiện đại, nhất là so với thông lệ của các nước OECD và các nền kinh tế mới.

Nhiều nội dung cốt lõi như quản lý theo rủi ro, cạnh tranh, đánh giá chi phí – lợi ích, quản trị dựa trên dữ liệu, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và trách nhiệm giải trình theo kết quả chưa được thể chế hóa đầy đủ.

Theo đó, phạm vi điều chỉnh của pháp luật về kiểm soát thủ tục hành chính còn hẹp, chưa bao quát đầy đủ các dạng thủ tục phát sinh trong hoạt động quản lý nhà nước.

Ngoài ra, Nghị định số 63/2010/NĐ-CP chưa thiết lập nguyên tắc phân loại và quản lý theo rủi ro, cạnh tranh, dẫn đến thiết kế thủ tục mang tính “cào bằng” giữa các lĩnh vực.

Việc thiếu tiêu chí xác định rủi ro và cơ chế thay thế khiến cấp phép tiếp tục là công cụ mặc định, duy trì cơ chế “xin – cho”, làm gia tăng chi phí tuân thủ và hạn chế cạnh tranh.

Bên cạnh đó, nguyên tắc “tiền kiểm” vẫn chi phối trong thiết kế và thực hiện thủ tục hành chính. Hệ quả là thủ tục cấp phép vẫn trở thành vẫn được duy trì trong nhiều lĩnh vực, kể cả lĩnh vực rủi ro thấp; quản lý nhà nước tập trung khâu đầu vào nhưng chưa tương xứng ở khâu giám sát sau.

Điều này dẫn đến nghịch lý: thủ tục ngày càng chặt chẽ về hình thức nhưng hiệu quả quản lý thực chất chưa được cải thiện, đồng thời làm gia tăng gánh nặng tuân thủ và hạn chế tính linh hoạt của nền kinh tế…

Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải rà soát, sửa đổi, bổ sung Nghị định theo hướng phù hợp với thực tiễn, đồng bộ với chuyển đổi số và cải cách hành chính, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững.

CHUYỂN TỪ KIỂM SOÁT SANG QUẢN TRỊ THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

Dự thảo sửa đổi Nghị định 63 gồm 07 chương và 41 điều, sửa đổi, bổ sung toàn diện theo hướng chuyển từ mô hình “kiểm soát thủ tục hành chính” sang “quản trị thủ tục hành chính hiện đại”.

Theo đó, dự thảo sửa đổi quy định về công bố thủ tục hành chính theo hướng phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và xây dựng Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tập trung, thống nhất.

Mở rộng tiêu chí đánh giá tác động thủ tục hành chính theo thông lệ quốc tế, tích hợp các nguyên lý quản trị hiện đại trong quy định thủ tục hành chính. Bổ sung các Nền tảng số hỗ trợ cho công tác kiểm soát thủ tục hành chính …

Đặc biệt, dự thảo ưu tiên áp dụng các biện pháp quản lý đơn giản đối với lĩnh vực rủi ro thấp; tăng cường chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và kiểm soát chặt chẽ việc quy định điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính hạn chế quyền, tạo rào cản gia nhập thị trường hoặc hạn chế cạnh tranh không cần thiết.

Bổ sung quy định về nguyên tắc xác định thẩm quyền quy định thủ tục hành chính theo hướng bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong quản lý nhà nước và phù hợp với phạm vi tác động của thủ tục hành chính ….

Nổi bật nhất là khoản 4, điều 22 dự thảo quy định, công chức, viên chức hướng dẫn cá nhân, tổ chức thực hiện trình tự, hồ sơ hành chính đầy đủ, rõ ràng, chính xác không để cá nhân, tổ chức phải đi lại bổ sung hồ sơ quá hai lần cho một vụ việc.

Ngoại trừ trường hợp cá nhân, tổ chức thực hiện không đúng theo hướng dẫn của cán bộ, công chức được phân công thực hiện thủ tục hành chính. Dự kiến Nghị định có hiệu lực từ ngày 15/9/2026.

Góp ý dự thảo, Ngân hàng Nhà nước đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc rà soát, làm rõ phạm vi và tiêu chí xác định trường hợp thủ tục hành chính "ảnh hưởng đến hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh" (điều 6 dự thảo). Lý do bởi đây là tiêu chí có phạm vi rộng, khó xác định và có thể bao quát phần lớn thủ tục hành chính trong các lĩnh vực quản lý nhà nước.

Bộ Tư pháp đã rà soát và chỉnh lý nội dung này tại Điều 6 dự thảo Nghị định theo hướng: “Quy định thủ tục hành chính làm hạn chế quyền của cá nhân, tổ chức; tự do kinh doanh, cạnh tranh bình đẳng; ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, môi trường, an toàn, an ninh, trật tự xã hội thì các quy định về yêu cầu, điều kiện của thủ tục hành chính phải được quy định tại luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nghị định, nghị quyết của Chính phủ. Thủ tục hành chính liên thông phải được quy định tại nghị định, nghị quyết của Chính phủ, quyết định của Thủ tướng Chính phủ trở lên.”