Trong bối cảnh yêu cầu phát triển bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu và thúc đẩy chuyển đổi số ngày càng rõ nét, việc hoàn thiện Luật Kiến trúc năm 2019 đang được đặt ra cấp thiết. Không chỉ nhằm khắc phục những bất cập hiện hành, quá trình này còn hướng tới định hình không gian sống chất lượng, đồng bộ…

Bộ Xây dựng vừa tổ chức hội nghị “Đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc năm 2019 hướng tới phát triển kiến trúc bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu”.

Tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho biết từ khi được ban hành năm 2019, Luật Kiến trúc đã từng bước khẳng định vai trò là công cụ pháp lý quan trọng trong quản lý và phát triển lĩnh vực này tại Việt Nam, góp phần thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng và Nhà nước, tạo hành lang cho hoạt động kiến trúc theo hướng chuyên nghiệp, đồng thời, nâng cao chất lượng không gian sống, gắn với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

NỀN TẢNG QUAN TRỌNG CHO PHÁT TRIỂN KIẾN TRÚC THEO HƯỚNG BỀN VỮNG

Đặc biệt, việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã tạo nền tảng chiến lược quan trọng cho phát triển kiến trúc theo hướng bền vững, hiện đại và hội nhập quốc tế. Tại các địa phương, hệ thống công cụ quản lý từng bước được thiết lập; quy chế quản lý kiến trúc được ban hành và triển khai; công tác quản lý trật tự xây dựng, quy hoạch và hành nghề có nhiều chuyển biến tích cực.

“Việc ban hành và triển khai Luật thời gian qua đã tạo dựng khuôn khổ pháp lý quan trọng, góp phần định hình và phát triển nền kiến trúc Việt Nam hiện đại, chuyên nghiệp và hội nhập quốc tế. Trên nền tảng đó, các giá trị văn hóa truyền thống không những được bảo tồn mà còn được kế thừa, phát huy một cách sáng tạo đối với từng công trình, từng không gian, qua đó, khẳng định bản sắc riêng của kiến trúc Việt Nam trong dòng chảy chung của khu vực và thế giới”, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn khẳng định.

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả tích cực, Thứ trưởng chỉ ra một số tồn tại trong quá trình triển khai Luật Kiến trúc. Cụ thể, hệ thống quy định còn mang tính nguyên tắc, thiếu tiêu chí cụ thể nên cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất; vẫn tồn tại tình trạng chồng chéo với luật liên quan như: quy hoạch, xây dựng, đất đai, đầu tư, làm gia tăng chi phí tuân thủ và kéo dài thời gian thực hiện thủ tục.

Đáng chú ý, một số nội dung chưa bắt kịp xu hướng phát triển mới về kiến trúc xanh, carbon thấp, thích ứng biến đổi khí hậu, kiến trúc thông minh, chuyển đổi số hay phát triển không gian ngầm… Nhiều vấn đề quan trọng cũng chưa được làm rõ, như: khái niệm và tiêu chí bản sắc văn hóa trong kiến trúc, hệ thống tiêu chí đánh giá công trình có giá trị, cơ chế thi tuyển phương án và hành nghề chưa tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Theo Thứ trưởng, việc sửa đổi lần này không chỉ là điều chỉnh về kỹ thuật mà cần đặt trong bối cảnh phát triển mới của đất nước, với yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng phó biến đổi khí hậu, hội nhập sâu rộng và nâng cao chất lượng tăng trưởng gắn với phát triển văn hóa, vì vậy, pháp luật về kiến trúc cần đi trước một bước.

Liên quan đến hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành, Phó Vụ trưởng Vụ Quy hoạch kiến trúc Vũ Anh Tú cho biết đến nay, hệ thống văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật đã ban hành tương đối đầy đủ, góp phần hoàn thiện khung pháp lý cho công tác quản lý. Các công cụ gồm: quy chế quản lý, danh mục công trình có giá trị, cơ chế thi tuyển phương án, sát hạch và cấp chứng chỉ hành nghề… từng bước được đưa vào thực tiễn, giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và cải thiện diện mạo đô thị, nông thôn.

HOÀN THIỆN DỰ ÁN LUẬT, ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG, LẤY CON NGƯỜI LÀM TRUNG TÂM

Mặt khác, Phó Vụ trưởng Vụ Quy hoạch kiến trúc đánh giá việc triển khai Luật Kiến trúc đã kiểm soát tốt hơn không gian kiến trúc tại đô thị thông qua việc ban hành quy chế quản lý kiến trúc theo khu vực, gắn với các chương trình chỉnh trang, tái thiết và bảo tồn. Ở nông thôn, pháp luật về kiến trúc cũng giúp nâng cao chất lượng không gian sống, gắn với Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, qua đó, cải thiện cảnh quan và điều kiện hạ tầng.

“Đến tháng 3/2026, cả nước cấp khoảng 9.557 chứng chỉ hành nghề, chủ yếu tập trung tại những đô thị lớn như Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh. Điều này cho thấy nhu cầu ngày càng gia tăng, đồng thời phản ánh hiệu quả bước đầu trong việc chuẩn hóa điều kiện hành nghề và nâng cao tính chuyên nghiệp của đội ngũ kiến trúc sư. Bên cạnh đó, hoạt động phát triển nghề nghiệp liên tục giai đoạn 2021–2025 tiếp tục thu hút hơn 36.800 lượt kiến trúc sư tham gia, góp phần nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng hành nghề, cũng như khả năng cập nhật quy định và công nghệ mới, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế của lĩnh vực này”, Phó Vụ trưởng thông tin.

Tiếp nối nội dung thảo luận, các đại diện đến từ Hội Kiến trúc sư Việt Nam và Viện Kiến trúc quốc gia cùng tập trung góp ý, đề xuất sửa đổi Luật Kiến trúc liên quan đến thi tuyển ý tưởng kiến trúc; cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc; chuyển đổi số trong hoạt động kiến trúc; nâng cao chất lượng công tác quản lý lĩnh vực kiến trúc tại địa phương; bổ sung quy định về lập quy chế quản lý kiến trúc đô thị và nông thôn. Các ý kiến đều kỳ vọng việc sửa đổi Luật sẽ đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển kiến trúc trong bối cảnh mới.

Phát biểu kết luận, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn ghi nhận, đánh giá cao ý kiến tại hội nghị và cho biết Bộ Xây dựng sẽ tổng hợp, nghiên cứu, tiếp thu một cách chọn lọc để tiếp tục hoàn thiện dự án Luật, bảo đảm chất lượng, hướng tới một nền kiến trúc hiện đại, bền vững, giàu bản sắc và lấy con người làm trung tâm.