Tài chính chuyển tiếp: Lối đi để nền kinh tế “nâu’ tới đích “xanh”
Nam Sơn*
02/03/2026, 14:00
Tài chính chuyển tiếp, hay transition finance, là hoạt động cung cấp các sản phẩm, dịch vụ tài chính để hỗ trợ các doanh nghiệp có lượng phát thải carbon cao thực hiện quá trình chuyển đổi sang mô hình kinh doanh ít phát thải hơn...
Trong bối cảnh toàn cầu đang hướng tới phát triển bền vững, Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế này khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg, định hình tiêu chí môi trường cho các dự án đầu tư xanh. Tuy nhiên, với 80-90% cấu trúc nền công nghiệp vẫn là "nâu", việc chuyển đổi sang nền kinh tế "xanh" đang gặp nhiều thách thức. Để không bỏ lại các ngành công nghiệp "nâu" phía sau, Việt Nam cần thiết lập một cơ chế "tài chính chuyển tiếp" với các điều kiện đặc thù mang tính đột phá.
Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg đã quy định rõ ràng các tiêu chí môi trường cho các dự án được công nhận là "xanh". Tuy nhiên, sự rõ ràng này lại tạo ra một "rào cản" đối với các doanh nghiệp chưa đạt chuẩn. Ví dụ, một nhà máy thép muốn vay vốn để chuyển đổi công nghệ lò cao cũ kỹ sang công nghệ lò điện hồ quang sạch hơn sẽ rơi vào "khoảng trống". Họ không đủ chuẩn "xanh" để vay vốn ưu đãi, đồng thời cũng bị các ngân hàng thương mại và quỹ đầu tư e ngại cấp vốn vì thuộc nhóm "phát thải cao". Điều này dẫn đến một vòng luẩn quẩn: các doanh nghiệp "nâu" bị cắt dòng vốn, không có tiền đầu tư công nghệ mới, tiếp tục sử dụng công nghệ lạc hậu dẫn đến phát thải càng cao và đối mặt với nguy cơ trở thành "tài sản mắc kẹt".
Tài chính chuyển tiếp, hay transition finance, là hoạt động cung cấp các sản phẩm, dịch vụ tài chính để hỗ trợ các doanh nghiệp có lượng phát thải carbon cao thực hiện quá trình chuyển đổi sang mô hình kinh doanh ít phát thải hơn. Về bản chất, tài chính chuyển tiếp không yêu cầu doanh nghiệp phải "xanh" ngay lập tức mà chấp nhận cấp vốn cho các hoạt động "làm sạch dần". Các công cụ tài chính điển hình hiện nay đang được sử dụng phổ biến gồm Trái phiếu chuyển tiếp và Trái phiếu liên kết bền vững.
Trái phiếu chuyển tiếp là loại công cụ nợ giúp các công ty trong ngành "nâu" huy động vốn để đầu tư vào các hoạt động kinh doanh xanh hơn, hỗ trợ quá trình chuyển đổi công nghệ, giúp giảm thiểu tác động môi trường. Bên mua trái phiếu là các quỹ đầu tư theo tiêu chí ESG, các tổ chức tài chính quốc tế, các quỹ hưu trí, quỹ bảo hiểm. Yêu cầu của bên mua trái phiếu là doanh nghiệp phát hành phải có chiến lược chuyển đổi dài hạn rõ ràng, cam kết đạt các mục tiêu giảm phát thải cụ thể.
Để giải quyết nút thắt chính của bài toán "tài chính chuyển tiếp", Việt Nam cần tham khảo "Danh mục phân loại tài chính bền vững ASEAN", được ban hành lần đầu năm 2021 tại COP26. Từ phiên bản thứ hai, ASEAN Taxonomy đã chính thức giới thiệu cơ chế "Amber Tier" cho phép cấp tín dụng cho các dự án vẫn còn phát thải nhưng có lộ trình cắt giảm rõ ràng và khoa học để tiến tới vùng xanh.
Các quốc gia khu vực như Singapore, Thái Lan và Malaysia đã nhanh chóng pháp lý hóa các quy định về "vùng vàng" cho các doanh nghiệp ngành "nâu" đang chuyển đổi sang "vùng xanh" và triển khai mạnh mẽ các công cụ tài chính chuyển tiếp để khơi thông dòng vốn. Tại Singapore, Cơ quan Quản lý tiền tệ Singapore đã ban hành Singapore - Asia Taxonomy trong đó quy định rõ ràng "Vùng Vàng" với các tiêu chí định lượng khắt khe nhưng thực tế cho các nhà máy điện than cần đóng cửa sớm.
Để không bị tụt hậu trong lĩnh vực tài chính chuyển tiếp và lỡ cơ hội huy động nguồn vốn hàng tỷ USD cho lĩnh vực "nâu", Việt Nam cần có thực hiện một số giải pháp. Một là, tham khảo và nội địa hóa các tiêu chí của ASEAN Taxonomy, sớm ban hành bổ sung, sửa đổi Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg về Danh mục chuyển tiếp với các tiêu chí định lượng và định tính cụ thể cho các ngành "nâu". Hai là, Chính phủ, Bộ Tài chính sớm ban hành nghị định, thông tư hướng dẫn về phát hành Trái phiếu chuyển tiếp, Trái phiếu liên kết bền vững và tạo lập thị trường sơ cấp và thứ cấp. Ba là, Chính phủ xem xét cho phép một số tập đoàn nhà nước lớn thử nghiệm phát hành Trái phiếu chuyển tiếp, Trái phiếu liên kết bền vững ra thị trường quốc tế.
Việc phát hành thành công của các tập đoàn lớn sẽ giúp thiết lập đường cong lãi suất chuẩn cho Trái phiếu chuyển tiếp Việt Nam trên thị trường quốc tế, trở thành "mẫu" cho các doanh nghiệp "nâu" tư nhân. Tuy nhiên, Chính phủ cần quy định các ngưỡng cảnh báo sớm về tỷ giá và nợ nước ngoài để tự động tạm hoãn hoặc điều chỉnh kế hoạch phát hành, tránh gây áp lực lên nợ công và an ninh tài chính quốc gia...
(*) Nam Sơn, chuyên gia độc lập.
Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 9-2026 phát hành ngày 02/03/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:
“Khởi nghiệp xanh” tìm dư địa tăng trưởng từ đổi mới sáng tạo và tài nguyên bản địa
Sức ép từ thị trường và xu hướng tiêu dùng mới đang buộc nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp phải tìm kiếm những động lực phát triển bền vững hơn. Trong bối cảnh đó, đổi mới sáng tạo, R&D và khai thác lợi thế từ nguồn lực bản địa đang nổi lên như những hướng đi giàu tiềm năng...
Xây dựng một Việt Nam “xanh, sạch, đẹp hơn” phải bằng hành động cụ thể và sự đồng lòng
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị các bộ, ngành, địa phương tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm, chủ trương của Đảng “phát triển nhanh nhưng phải bền vững”; “không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần”; “bảo vệ môi trường phải được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình hoạch định chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và phát triển kinh tế xã hội của từng ngành, từng địa phương”.
Chuyển từ phát triển kinh tế ven biển sang phát triển quốc gia hướng biển
Dựa trên hướng tiếp cận mới, các nhiệm vụ giải pháp phải có sự đột phá nhưng vẫn có tính kế thừa, thúc đẩy mạnh mẽ sự chuyển biến về nhận thức, hành động, kiến tạo thể chế, chính sách cho phát triển nhanh và bền vững kinh tế biển. Chuyển mạnh từ tư duy nặng về bảo vệ, bảo tồn sang phát triển nhanh và bền vững, chuyển từ phát triển kinh tế ven biển sang phát triển quốc gia hướng biển...
Quản trị biển hiện đại, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế biển bền vững
Một thay đổi lớn trong Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo sửa đổi là hoàn thiện chế định giao, cho thuê và đăng ký sử dụng khu vực biển. Dự thảo luật lần đầu tiên nghiên cứu bổ sung các cơ chế như đấu giá quyền sử dụng khu vực biển, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển và hồ sơ hải chính...
Tháo gỡ rào cản để phát huy tiềm năng điện sinh khối từ bã mía
Điện sinh khối từ bã mía hiện chiếm hơn 95% tổng công suất điện sinh khối của Việt Nam, song đang gặp nhiều rào cản về cơ chế giá và chính sách phát triển. Mức giá mua điện thấp, quy định phân loại dự án chưa phù hợp và những vướng mắc trong cơ chế thanh toán khiến nguồn năng lượng tái tạo này chưa phát huy hết tiềm năng...
Với phương châm Đoàn kết - Dân chủ - Kỷ cương - Đột phá - Phát triển, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng xác định tư duy, tầm nhìn, những quyết sách chiến lược để chúng ta vững bước tiến mạnh trong kỷ nguyên mới, thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030 khi Đảng ta tròn 100 năm thành lập (1930 - 2030); hiện thực hoá tầm nhìn phát triển đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm thành lập nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (1945 - 2045).
Tổng số đơn vị bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI trong cả nước là 182. Số đơn vị bầu cử, danh sách các đơn vị bầu cử và số lượng đại biểu Quốc hội được bầu ở mỗi đơn vị bầu cử của các tỉnh, thành phố được ấn định...
VnEconomy cập nhật giá vàng trong nước & thế giới hôm nay: SJC, 9999, giá vàng USD/oz, biến động giá vàng tăng, giảm - phân tích, dự báo & dữ liệu lịch sử.
Interactive là một sản phẩm báo chí mới của VnEconomy vừa được ra mắt bạn đọc từ đầu tháng 3/2023 đã gây ấn tượng mạnh với độc giả bởi sự mới lạ, độc đáo. Đây cũng là sản phẩm độc quyền chỉ có trên VnEconomy.
Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là generative AI, phát triển mạnh mẽ, Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy đã tiên phong ứng dụng công nghê để mang đến trải nghiệm thông tin đột phá với chatbot AI Askonomy...
Thuế đối ứng của Mỹ có ảnh hướng thế nào đến chứng khoán?
Chính sách thuế quan mới của Mỹ, đặc biệt với mức thuế đối ứng 20% áp dụng từ ngày 7/8/2025 (giảm từ 46% sau đàm phán),
có tác động đáng kể đến kinh tế Việt Nam do sự phụ thuộc lớn vào xuất khẩu sang Mỹ (chiếm ~30% kim ngạch xuất khẩu).
Dưới đây là phân tích ngắn gọn về các ảnh hưởng chính:
![[Interactive]: Toàn cảnh kinh tế Việt Nam tháng 5/2026](https://premedia.vneconomy.vn/files/uploads/2026/06/03/777c0549be5648059b52c07dadd55f11-94904.png?w=1050&h=630&mode=crop)
