Chuyển dịch năng lượng Việt Nam bước vào giai đoạn then chốt, với yêu cầu biến mục tiêu quy hoạch thành năng lực vận hành thực tế thông qua làm chủ công nghệ, hiện đại hóa lưới điện và tăng cường hợp tác phát triển hệ sinh thái năng lượng…

Quá trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam đang bước vào giai đoạn triển khai mang tính quyết định. Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh (PDP8R) đã vạch rõ những thay đổi trong định hướng phát triển đến năm 2030, với mục tiêu cân bằng tăng trưởng kinh tế và xây dựng hệ thống điện bền vững.

Theo ông Ramesh Singaram, Chủ tịch kiêm Giám đốc của Gas Power châu Á, GE Vernova, thách thức hiện nay không nằm ở việc đặt ra các mục tiêu tham vọng, mà là năng lực chuyển hóa chính sách thành kết quả vận hành thực tế.

Trong bối cảnh nhu cầu điện công nghiệp gia tăng nhanh chóng cùng áp lực nâng cấp hệ thống và thu hút đầu tư, nhu cầu về một hệ thống năng lượng ổn định trở nên cấp thiết để phục vụ mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân hàng năm ít nhất 10% từ nay đến năm 2030.

TĂNG TỐC CHUYỂN DỊCH NĂNG LƯỢNG TỪ NỀN TẢNG CÔNG NGHỆ

Ông Ramesh Singaram cho rằng hiện nay, việc hiện thực hóa các mục tiêu của PDP8R đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa năng lực làm chủ công nghệ và một quy mô hạ tầng công nghiệp vững chắc. Yêu cầu đặt ra là các hệ thống tiên tiến không chỉ cần được đưa vào vận hành thành công mà còn phải duy trì được khả năng mở rộng dài hạn tại Việt Nam.

Quan sát bức tranh năng lượng toàn khu vực, ông Ramesh chia sẻ: các hệ thống năng lượng trên khắp châu Á đang phát triển mạnh mẽ theo hướng hybrid (lai ghép). Mô hình này nhằm giải quyết bài toán cân bằng giữa yêu cầu tối thượng về độ tin cậy của nguồn điện và các mục tiêu giảm phát thải carbon.

“Việt Nam cũng đang đi theo lộ trình tương tự, trong đó điện khí được xác định đóng vai trò là nhiên liệu chuyển tiếp quan trọng, hỗ trợ đắc lực cho việc tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo vào hệ thống”, ông Ramesh nhận định.

“Khi quy mô lưới điện tiếp tục được mở rộng, quá trình hiện đại hóa không chỉ dừng lại ở việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng mới, mà còn đòi hỏi những bước tiến trong vận hành theo thời gian thực. Các nền tảng số hỗ trợ các đơn vị điện lực tối ưu hóa công suất và nâng cao khả năng chống chịu. Đồng thời, đội ngũ chuyên gia với kinh nghiệm tư vấn sâu rộng của doanh nghiệp cũng đóng góp vào việc thiết kế và phát triển hạ tầng truyền tải một cách hiệu quả”.

Thực tế vận hành cho thấy, công nghệ tuabin khí thế hệ mới (H-class) đang được triển khai tại các dự án trọng điểm như Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 & 4 - nhà máy điện khí LNG đầu tiên của Việt Nam với công suất dự kiến 1,6 GW. Điểm mấu chốt của công nghệ này là tính linh hoạt nhiên liệu: không chỉ sử dụng khí tự nhiên hay LNG ở hiện tại, mà còn có khả năng chuyển đổi sang vận hành bằng hydro trong tương lai. 

Tuy nhiên, cũng theo ông Ramesh, các công nghệ tiên tiến chỉ phát huy hiệu quả khi được hỗ trợ bởi một hệ sinh thái công nghiệp nội địa vững mạnh. Tiến trình triển khai PDP8R phụ thuộc lớn vào năng lực của chuỗi cung ứng trong nước để xây dựng, vận hành và bảo trì các tài sản năng lượng.

Mô hình kết nối chặt chẽ các trung tâm dịch vụ và sản xuất từ trùng tu tuabin, sản xuất thiết bị thu hồi nhiệt đến chế tạo linh kiện điện gió tại các khu vực trọng điểm như Phú Mỹ, Dung Quất và Hải Phòng đang giúp rút ngắn tiến độ dự án và tăng độ tin cậy cho hệ thống.

THÚC ĐẨY HỢP TÁC VÀ NHÂN LỰC ĐÓNG VAI TRÒ QUAN TRỌNG 

Bên cạnh nguồn phát, hiện đại hóa lưới điện là một trụ cột quan trọng khác trong tiến trình chuyển dịch năng lượng quốc gia. PDP8R đã xác định nhu cầu đầu tư khẩn cấp khoảng 33,4 tỷ USD cho lưới điện đến năm 2035. Theo ông Ramesh “đây là quy mô đầu tư đòi hỏi không chỉ nguồn vốn lớn mà còn cần công nghệ tân tiến cùng kinh nghiệm vận hành sâu rộng”.

Thực tế thời gian qua, việc triển khai điện mặt trời và điện gió với tốc độ và quy mô chưa từng có, đặc biệt tại khu vực Nam Trung Bộ, đã tạo ra nhiều áp lực lớn lên hệ thống hạ tầng truyền tải. Tình trạng tắc nghẽn lưới điện đã xảy ra, dẫn đến việc buộc phải cắt giảm công suất năng lượng tái tạo do lưới không thể truyền tải an toàn lượng điện phát ra, gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Quá trình phát triển hệ thống năng lượng sẽ diễn ra nhanh và hiệu quả nhất khi sự hợp tác giữa cơ quan chính phủ, các đơn vị điện lực và nhà cung cấp công nghệ được xây dựng bền chặt trên nền tảng tin cậy và trách nhiệm.

Với kinh nghiệm hỗ trợ các hệ thống điện tại châu Á và Việt Nam qua nhiều thập kỷ, Chủ tịch kiêm Giám đốc của Gas Power châu Á, GE Vernova, cho rằng rằng quá trình phát triển hệ thống năng lượng sẽ diễn ra nhanh và hiệu quả nhất khi sự hợp tác giữa cơ quan chính phủ, các đơn vị điện lực và nhà cung cấp công nghệ được xây dựng bền chặt trên nền tảng tin cậy và trách nhiệm.

Điển hình, trong nhiều năm qua, sự hợp tác giữa GE Vernova và các đơn vị điện lực quốc gia như Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho thấy việc kết nối kỹ thuật từ sớm và chia sẻ kiến thức một cách cởi mở  giúp các dự án chuyển từ giai đoạn quy hoạch sang vận hành hiệu quả hơn. Việc xây dựng niềm tin, thống nhất tiêu chuẩn và chia sẻ trách nhiệm giữa các bên chính là những yếu tố góp phần hạn chế chậm trễ và nâng cao hiệu quả vận hành dài hạn.

Cùng với đó, yếu tố con người đóng vai trò nền tảng trong quá trình chuyển dịch năng lượng.

Theo chuyên gia, việc duy trì đà chuyển dịch năng lượng đòi hỏi đầu tư liên tục vào đào tạo kỹ thuật chuyên sâu. Lực lượng hàng nghìn kỹ sư, chuyên gia người Việt đang trực tiếp tham gia vào các khâu sản xuất, dịch vụ kỹ thuật, cùng các chương trình đào tạo liên kết với các trường đại học chuyên ngành chính là nguồn lực cốt lõi để Việt Nam làm chủ công nghệ và hiện thực hóa tầm nhìn năng lượng bền vững.