Tăng cường quản lý loài ngoại lai xâm hại, xây dựng hệ sinh thái an toàn và bền vững
Chu Khôi
31/07/2025, 16:38
Loài ngoại lai xâm hại là những sinh vật có nguồn gốc từ nơi khác, khi được đưa vào môi trường mới đã phát triển mạnh, làm mất cân bằng sinh thái tự nhiên, gây hại cho sản xuất nông nghiệp và sinh kế của người dân. Để quản lý hiệu quả loài ngoại lai xâm hại, Việt Nam cần thúc đẩy sự phối hợp liên ngành giữa nông nghiệp, môi trường, giao thông, kiểm dịch…
Một số loài ngoại lai đã gây hại rất lớn cho sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam.
Ngày 31/7/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam tổ chức hội thảo quốc gia “Tăng cường quản lý loài ngoại lai xâm hại tại Việt Nam”. Sự kiện nằm trong khuôn khổ Dự án “Hỗ trợ hành động sớm” do Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF) tài trợ thông qua Chương trình Môi trường Toàn cầu – GEF EAS, nhằm thúc đẩy các giải pháp giám sát, phòng ngừa và kiểm soát loài ngoại lai xâm hại, hướng tới bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững.
MỐI ĐE DOẠ TỪ LOÀI NGOẠI LAI XÂM HẠI
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị cho biết theo đánh giá của Diễn đàn Chính sách - Khoa học Liên chính phủ về Đa dạng sinh học và Dịch vụ hệ sinh thái (IPBES) và Công ước Đa dạng sinh học (CBD) loài ngoại lai xâm hại đang là một trong 5 nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm đa dạng sinh học toàn cầu.
Loài ngoại lai xâm hại là những sinh vật có nguồn gốc từ nơi khác, khi được đưa vào môi trường mới đã phát triển mạnh, cạnh tranh với các loài bản địa, làm mất cân bằng sinh thái và ảnh hưởng đến hệ sinh thái tự nhiên, sản xuất nông nghiệp và sinh kế của người dân. Các loài như ốc bươu vàng, cây mai dương hay lục bình là ví dụ điển hình đang gây tác động nghiêm trọng tại Việt Nam.
Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị: "Việt Nam dễ bị tổn thương trước làn sóng xâm lấn của các loài ngoại lai".
Báo cáo IPBES năm 2023 ghi nhận hơn 3.500 loài ngoại lai xâm hại trên thế giới đã gây hại đến môi trường, với thiệt hại tài chính toàn cầu ước tính trên 420 tỷ USD mỗi năm. Trung bình mỗi năm có thêm khoảng 200 loài ngoại lai mới được du nhập do các hoạt động của con người như thương mại, du lịch và biến đổi khí hậu. Nếu không có biện pháp kiểm soát kịp thời, con số này có thể tăng thêm một phần ba vào năm 2050 so với năm 2005.
Dù là quốc gia có mức độ đa dạng sinh học cao, Việt Nam lại dễ bị tổn thương trước làn sóng xâm lấn của các loài ngoại lai do thiếu dữ liệu giám sát dài hạn, hạn chế nguồn lực, thiếu cơ chế phối hợp liên ngành và nhận thức cộng đồng còn thấp.
“Việc kiểm soát và ngăn chặn ngoại lai xâm hại là nhiệm vụ cấp thiết, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, các tổ chức quốc tế và cộng đồng dân cư", Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh; đồng thời cho biết Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang cùng UNDP hoàn thiện các cơ chế chính sách phù hợp, bao gồm việc xây dựng hướng dẫn quốc gia về điều tra, giám sát và quản lý ngoại lai xâm hại, đồng thời rà soát, sửa đổi Thông tư 35 – quy định về ban hành Danh mục loài ngoại lai xâm hại .
Bà Ramla Khalidi: "Giải quyết vấn đề loài ngoại lai xâm hại không chỉ là bảo vệ hệ sinh thái, mà còn là bảo vệ con người, sức khỏe, sinh kế...".
Bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam, cho rằng giải quyết vấn đề loài ngoại lai xâm hại không chỉ là bảo vệ hệ sinh thái, mà còn là bảo vệ con người, sức khỏe, sinh kế và tương lai của chúng ta. Vì vậy, ngoài chính sách và thể chế, con người là yếu tố then chốt để thành công, từ nâng cao nhận thức cộng đồng, xây dựng năng lực địa phương đến huy động khu vực tư nhân và trao quyền cho cộng đồng.
“UNDP cam kết tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong xây dựng hướng dẫn quốc gia về điều tra, giám sát và quản lý loài ngoại lai xâm hại. Đây là một phần trong nỗ lực hỗ trợ Việt Nam thực hiện Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2030, tầm nhìn 2050, cũng như các cam kết toàn cầu trong lĩnh vực môi trường và phát triển bền vững”, bà Ramla Khalidi nói.
HƯỚNG TỚI TƯƠNG LAI SINH THÁI BỀN VỮNG
Tại hội thảo, nhiều mô hình kiểm soát loài ngoại lai xâm hại ở cả trong nước và quốc tế đã được chia sẻ. Vườn quốc gia Tràm Chim là ví dụ tiêu biểu khi đã giảm diện tích cây mai dương xâm lấn từ hơn 2.000 ha năm 2006 xuống còn 22 ha vào năm 2024, nhờ kết hợp biện pháp sinh thái và điều tiết thủy văn.
Tại Đồng bằng sông Cửu Long, lục bình – một loài thực vật xâm hại phổ biến, được thu gom để chế biến thành phân hữu cơ, thức ăn chăn nuôi và sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Cách làm này không chỉ giúp kiểm soát sinh khối loài xâm hại, mà còn tạo thêm thu nhập cho cộng đồng địa phương.
Tuy nhiên, một số biện pháp kiểm soát hiện nay như dùng hóa chất còn gây lo ngại về ô nhiễm và ảnh hưởng đến đa dạng sinh học. Các biện pháp cơ học hoặc sinh học cũng tốn kém và kém hiệu quả về lâu dài. Do đó, cần xây dựng bộ hướng dẫn kỹ thuật cụ thể, kèm định mức thanh toán dựa trên mật độ và diện tích xử lý, nhằm đảm bảo hiệu quả và minh bạch trong thực hiện.
Quang cảnh hội thảo.
Ông Phạm Xuân Thịnh – Giám đốc Vườn quốc gia Cát Tiên, cho biết mỗi năm đơn vị phải chi từ 200–250 triệu đồng để kiểm soát cỏ xâm hại tại vùng đất ngập nước Bàu Sấu, nhưng đến nay vẫn chưa có cơ chế chi trả phù hợp cho hoạt động này. Do đó, ông đề xuất xây dựng mô hình thử nghiệm quy mô lớn, trong đó Vườn quốc gia Cát Tiên sẵn sàng làm điểm để phát triển cơ sở dữ liệu và chia sẻ kinh nghiệm.
Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Văn Toàn – đại diện Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, nhấn mạnh cần tiến hành điều tra tổng thể hiện trạng các loài ngoại lai xâm hại trong rừng đặc dụng toàn quốc, từ đó hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật, đồng bộ hóa giữa các lĩnh vực như lâm nghiệp, thủy sản, chăn nuôi và đa dạng sinh học.
Một trong những điểm nhấn của hội thảo là việc giới thiệu các phương pháp điều tra, giám sát tiên tiến như công nghệ gen môi trường (eDNA), ảnh viễn thám từ thiết bị bay không người lái, mô hình hóa phân bố loài, trí tuệ nhân tạo và ghi âm sinh học. Đây là những công cụ có tiềm năng nâng cao hiệu quả phát hiện sớm, giám sát và cảnh báo nguy cơ xâm hại sinh học tại Việt Nam.
Bên cạnh đó, các đại biểu thống nhất rằng cần sớm hoàn thiện chính sách và hệ thống pháp luật liên quan đến quản lý các loài ngoại lai xâm hại. Các nội dung ưu tiên gồm: phát hiện sớm, ứng phó nhanh, kiểm soát và diệt trừ; quy định rõ trách nhiệm với các loài được sử dụng làm vật cảnh, cây cảnh hoặc thức ăn cho vật nuôi, nhằm ngăn ngừa nguy cơ lan truyền vào môi trường tự nhiên.
Các đại biểu cho rằng để quản lý hiệu quả loài ngoại lai xâm hại, Việt Nam cần thúc đẩy sự phối hợp liên ngành giữa nông nghiệp, môi trường, giao thông, kiểm dịch… và các cấp chính quyền. Đồng thời, cần tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo tồn, phòng ngừa và kiểm soát sinh vật ngoại lai xâm hại.
Đáng chú ý, hội thảo cũng lấy ý kiến đóng góp cho dự thảo Thông tư quy định về Danh mục loài ngoại lai xâm hại. Việc xây dựng văn bản pháp lý này sẽ là cơ sở quan trọng để Việt Nam hoàn thiện khung chính sách quản lý, phù hợp với Mục tiêu 6 của Khung Đa dạng sinh học toàn cầu Côn Minh – Montreal, đặt ra yêu cầu giảm 50% sự lan rộng của loài ngoại lai xâm hại vào năm 2030.
Gần 122 tỷ đồng hỗ trợ bảo tồn đa dạng sinh học Trung Trường Sơn
10:53, 20/07/2025
Đa dạng sinh học – “vàng ròng” của Thanh Hóa trên bản đồ du lịch Việt
18:10, 17/04/2025
Thủ tướng: Phải xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp xanh, bền vững
Ngăn chặn đường nhập lậu, hỗ trợ doanh nghiệp duy trì sản xuất bền vững
Theo phản ánh của Hiệp hội Mía đường Việt Nam, hiện nay ngành mía đường đang gánh chịu nhiều sức ép. Hàng tồn kho lớn khiến doanh thu doanh nghiệp sụt giảm, trong khi nông dân trồng mía chịu thiệt hại vì giá thu mua thấp. Đặc biệt, tình trạng đường nhập lậu từ các nước láng giềng khiến giá đường trong nước khó giữ ổn định, gây khó khăn lớn cho các nhà sản xuất nội địa...
Ba cảng biển Việt Nam lọt nhóm đầu cảng xử lý hàng
container lớn nhất thế giới
Ba cảng biển Việt Nam ở Hải Phòng, TP.HCM và Cái Mép lọt vào “Top” 50 cảng biển xử lý hàng container lớn nhất thế giới, theo bình chọn mới nhất của tạp chí DynaLiners Millionaires thuộc Công ty tư vấn vận tải biển DynaLiners có trụ sở tại Hà Lan...
Xe điện Trung Quốc đang định hình lại thị trường ô tô toàn cầu
Tốc độ và quy mô của cuộc cách mạng xe điện ở Trung Quốc đã khiến thế giới bất ngờ, và các nhà phân tích cho rằng xu hướng này chưa hề có dấu hiệu chậm lại...
Phấn đấu đưa kim ngạch thương mại Việt Nam - New Zealand đạt 3 tỷ USD
Tiếp Chủ tịch Quốc hội New Zealand Gerry Brownlee chiều 28/8, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh nền kinh tế Việt Nam và New Zealand có tính bổ trợ lẫn nhau, tiềm năng hợp tác giữa hai nước còn rất lớn...
Đồng loạt tăng giá xăng dầu
Giá xăng dầu trong nước ngày 28/8 được điều chỉnh tăng theo diễn biến của thị trường thế giới. Cụ thể, xăng E5RON92 tăng 307 đồng/lít, xăng RON95-III tăng 271 đồng/lít. Tương tự, các loại dầu cũng có mức tăng từ 144 đồng – 452 đồng/lít so với giá cơ sở hiện hành…
Sáu giải pháp phát triển nhanh và bền vững ngành năng lượng
Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển năng lượng xanh, sạch nhằm đảm bảo an ninh năng lượng và phát triển bền vững. Ông Nguyễn Ngọc Trung chia sẻ với Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy về sáu giải pháp để phát triển nhanh và bền vững ngành năng lượng nói chung và các nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng mới nói riêng…
Nhân lực là “chìa khóa” phát triển điện hạt nhân thành công và hiệu quả
Trao đổi với Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy, TS. Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, nhấn mạnh vấn đề quan trọng nhất khi phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam là nguồn nhân lực, xây dựng năng lực, đào tạo nhân lực giỏi để tham gia vào triển khai, vận hành dự án...
Phát triển năng lượng tái tạo, xanh, sạch: Nền tảng cho tăng trưởng kinh tế trong dài hạn
Quốc hội đã chốt chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế 8% cho năm 2025 và tăng trưởng hai chữ số cho giai đoạn 2026 – 2030. Để đạt được mục tiêu này, một trong những nguồn lực có tính nền tảng và huyết mạch chính là điện năng và các nguồn năng lượng xanh, sạch…
Nhà đầu tư điện gió ngoài khơi tại Việt Nam vẫn đang ‘mò mẫm trong bóng tối’
Trả lời VnEconomy bên lề Diễn đàn năng lượng xanh Việt Nam 2025, đại diện doanh nghiệp đầu tư năng lượng tái tạo nhận định rằng Chính phủ cần nhanh chóng ban hành các thủ tục và quy trình pháp lý nếu muốn nhà đầu tư nước ngoài rót vốn vào các dự án điện gió ngoài khơi của Việt Nam...
Tìm lộ trình hợp lý nhất cho năng lượng xanh tại Việt Nam
Chiều 31/3, tại Hà Nội, Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam chủ trì, phối hợp với Tạp chí Kinh tế Việt Nam tổ chức Diễn đàn Năng lượng Việt Nam 2025 với chủ đề: “Năng lượng xanh, sạch kiến tạo kỷ nguyên kinh tế mới - Giải pháp thúc đẩy phát triển nhanh các nguồn năng lượng mới”...
Thuế đối ứng của Mỹ có ảnh hướng thế nào đến chứng khoán?
Chính sách thuế quan mới của Mỹ, đặc biệt với mức thuế đối ứng 20% áp dụng từ ngày 7/8/2025 (giảm từ 46% sau đàm phán),
có tác động đáng kể đến kinh tế Việt Nam do sự phụ thuộc lớn vào xuất khẩu sang Mỹ (chiếm ~30% kim ngạch xuất khẩu).
Dưới đây là phân tích ngắn gọn về các ảnh hưởng chính: