Trong bối cảnh chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, doanh nghiệp cần chủ động tuân thủ pháp luật. Hệ thống truy xuất nguồn gốc hiện đại ngày nay có thể giúp giám sát xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và bảo vệ người tiêu dùng ngay từ khâu mua sắm...

Trong những tháng cuối năm 2025, thị trường hàng tiêu dùng có diễn biến rất phong phú và phức tạp. Bên cạnh các cơ sở kinh doanh chú trọng chất lượng và truy xuất hàng hóa, vẫn tồn tại không ít đơn vị lợi dụng dịp này để đưa ra thị trường các sản phẩm không rõ nguồn gốc, không đủ điều kiện vệ sinh an toàn, không hóa đơn hay giấy tờ chứng minh xuất xứ.

Đơn cử, Đội Quản lý thị trường số 13 thuộc Chi cục Quản lý thị trường TP.HCM phối hợp Công an xã Hóc Môn kiểm tra một điểm kinh doanh rao bán đường cát trên mạng xã hội. Tại hiện trường, lực lượng chức năng phát hiện 146 bao đường cát loại 12 kg/bao, tổng cộng gần 2 tấn. Toàn bộ số hàng không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc.

Trước đó, Đội Quản lý thị trường số 13 cũng tiến hành kiểm tra một cơ sở kinh doanh tại xã Đông Thạnh và phát hiện 1.080 kg thực phẩm là kẹo dẻo đóng gói, tương đương khoảng 108.000 viên. Toàn bộ số kẹo không có nhãn mác, không hạn sử dụng, không hóa đơn và không chứng minh được nguồn gốc. Giá trị lô hàng theo giá niêm yết khoảng 43,2 triệu đồng. Cơ quan chức năng đã lập biên bản tạm giữ toàn bộ số hàng để tiếp tục xử lý.

Tương tự, Đội Quản lý thị trường số 11 cũng đẩy mạnh công tác kiểm tra đối với các vi phạm liên quan đến an toàn thực phẩm trên địa bàn quản lý. Tại phường Bình Trị Đông, Đội phát hiện một cơ sở đang chứa trữ, kinh doanh 150 kg kẹo dẻo không có nhãn mác, không ghi ngày sản xuất và hạn sử dụng, không chứng từ.

Trước đó, Đội cũng tiến hành kiểm tra tại 1 cơ sở kinh doanh thực phẩm trên địa bàn phường An Lạc. Phát hiện và tạm giữ 5.137 đơn vị sản phẩm là thực phẩm gồm: 3.025 gói bì phở vị đậu măng cay, không hiệu; 1.584 gói mì căn hiệu Xiao Shu Tiao Wei; 528 gói bánh Mochi hiệu Ylang Live; có nhãn gốc bằng tiếng nước ngoài nhưng không có nhãn phụ bằng tiếng Việt Nam. Các sản phẩm không thể hiện xuất xứ, không có ngày sản xuất và hạn sử dụng...

Có thể thấy, tình trạng kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt trên các nền tảng mạng xã hội và các điểm kinh doanh nhỏ lẻ. Các sản phẩm như đường, bánh kẹo, vốn tiêu thụ mạnh dịp Tết thường bị làm giả, nhập lậu hoặc trôi nổi không bảo đảm chất lượng. Sản phẩm không nhãn mác, không chứng từ khiến việc truy xuất nguồn gốc gần như không thể, tiềm ẩn nguy cơ lớn đối với sức khỏe người dùng.

Tương tự, theo báo cáo của Ban Chỉ đạo 389 Bộ Y tế, công tác phòng chống hàng giả, hàng kém chất lượng trong lĩnh vực y tế thời gian qua đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận. Tỷ lệ thuốc giả tại Việt Nam duy trì dưới 0,1% và thuốc kém chất lượng dưới 1% trên tổng số mẫu kiểm tra, thấp hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu.

Tuy nhiên, hoạt động sản xuất, kinh doanh thuốc giả và thực phẩm bảo vệ sức khỏe giả tiếp tục diễn biến phức tạp. Trong tháng cao điểm vừa qua, Cục Quản lý Dược triển khai 3 tổ kiểm tra hậu mại tại 40 cơ sở sản xuất, kinh doanh thuốc, nguyên liệu thuốc, thuốc cổ truyền, dược liệu và mỹ phẩm ở Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương, Long An, An Giang, Nam Định, Phú Thọ và Bắc Ninh.

Kết quả phát hiện 17 cơ sở vi phạm, trong đó 7 cơ sở dược, 9 cơ sở mỹ phẩm; một cơ sở chuyển Công an để xác minh. Các thủ tục xử lý vi phạm đang được triển khai. Từ ngày 15/5 đến 15/11/2025, Cục Quản lý Dược đã ban hành 14 quyết định xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền gần 1,5 tỷ đồng, gồm hơn 400 triệu đồng trong lĩnh vực dược và hơn 1 tỷ đồng trong lĩnh vực mỹ phẩm.

Hiện, Bộ Y tế đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào phòng chống hàng giả như truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, blockchain, kiểm nghiệm hiện đại, giám sát quảng cáo trực tuyến bằng AI. Nhưng quá trình này vẫn gặp nhiều vướng mắc: dữ liệu giữa các cơ quan chưa được liên thông; rào cản kỹ thuật và bảo mật trong chia sẻ dữ liệu; chi phí đầu tư lớn cho hệ thống phân tích dữ liệu… Đồng thời, nhận thức về lợi ích chống hàng giả bằng công nghệ của một bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế.

Bộ Y tế cho rằng để kiểm soát hàng giả hiệu quả cần sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan chức năng, doanh nghiệp và người tiêu dùng; đồng thời đầu tư dài hạn vào công nghệ và nâng cao nhận thức cộng đồng để bảo đảm an toàn cho người dân.

Trong bối cảnh đó, UBND TP.Hồ Chí Minh vừa ban hành Quyết định số 2881/QĐ-UBND về phê duyệt Kế hoạch triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc trên địa bàn TP.Hồ Chí Minh năm 2026.

Kế hoạch nhằm thiết lập cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa mang tính hệ thống, công khai, minh bạch. Xác thực các thông tin truy xuất nguồn gốc thông qua việc kết hợp các giải pháp ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động này kết nối với Công thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia...

Từ đó, bảo đảm chất lượng, tính an toàn của sản phẩm, hàng hóa, tăng cường tính giám sát, góp phần xây dựng thương hiệu, nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp và phục vụ hội nhập quốc tế đối với các sản phẩm, hàng hóa trên địa bàn.

Theo kế hoạch đặt ra mục tiêu: 100% sản phẩm, hàng hóa được sản xuất trên địa bàn thành phố có mức độ rủi ro cao có áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu. 100% sản phẩm, hàng hóa được sản xuất trên địa bàn thành phố thuộc Danh mục sản phẩm, hàng hóa ưu tiên triển khai truy xuất nguồn gốc trong năm 2026 được hướng dẫn áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Theo kế hoạch, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở An toàn thực phẩm, Sở Công Thương, Sở Y tế, Sở Khoa học – Công nghệ sẽ chủ trì triển khai áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc cho các sản phẩm, hàng hóa (nêu trên), các sản phẩm tham gia chương trình OCOP và các sản phẩm, hàng hóa khác thuộc thẩm quyền quản lý.

Đồng thời, tổ chức các hoạt động hỗ trợ xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ, giới thiệu quảng bá sản phẩm, hàng hóa cho các đơn vị tham gia thực hiện truy xuất nguồn gốc. Đề xuất các phương án khuyến khích, thu hút, hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa…