Tăng sở hữu cổ phần cho người lao động khi tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước

Một nội dung đáng chú ý tại Nghị định số 57/2026/NĐ-CP của Chính phủ về cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp là chính sách đối với người lao động khi cổ phần hóa doanh nghiệp.

Liên quan đến chính sách bán cổ phần cho người lao động, Nghị định nêu rõ ba nhóm đối tượng được tham gia mua cổ phần với giá ưu đãi bao gồm: (i) người lao động làm việc theo hợp đồng lao động và người quản lý doanh nghiệp tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp; (ii) người lao động được cử làm đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp khác nhưng chưa từng hưởng chính sách ưu đãi và (iii) người lao động và người quản lý của doanh nghiệp cấp II chưa được hưởng quyền lợi này khi doanh nghiệp cấp I thực hiện cổ phần hóa.

Đối với người lao động đại diện cho hộ gia đình nhận khoán, nếu tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp cổ phần hóa có hợp đồng nhận khoán ổn định lâu dài với công ty nông, lâm nghiệp thì khi chuyển sang công ty cổ phần được mua tối đa 100 cổ phần cho mỗi năm thực tế đã nhận khoán với giá bán bằng 60% mệnh giá.

Theo đó, phần chênh lệch giữa giá bán cho người lao động so với mệnh giá cổ phần được trừ vào giá trị phần vốn nhà nước khi quyết toán tại thời điểm doanh nghiệp chính thức chuyển thành công ty cổ phần.

Nghị định nhấn mạnh, số cổ phần ưu đãi người lao động phải nắm giữ tối thiểu ba năm kể từ thời điểm nộp tiền mua và không được chuyển nhượng trong thời gian này. Đồng thời, tổng giá trị cổ phần bán ưu đãi tính theo mệnh giá không được vượt quá giá trị phần vốn chủ sở hữu theo sổ sách kế toán tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp.

Bên cạnh cơ chế ưu đãi, Nghị định 57/2026/NĐ-CP còn thiết kế chính sách mua thêm cổ phần dành cho những người lao động thuộc diện doanh nghiệp cần tiếp tục sử dụng và có cam kết làm việc tối thiểu ba năm kể từ khi doanh nghiệp được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu.

Theo đó, người lao động được mua thêm 200 cổ phần cho mỗi năm cam kết làm việc, tối đa không quá 2.000 cổ phần. Riêng các chuyên gia giỏi, có trình độ chuyên môn cao, mức mua thêm có thể lên tới 500 cổ phần mỗi năm cam kết và tối đa 5.000 cổ phần.

Doanh nghiệp cổ phần hóa có trách nhiệm xây dựng tiêu chí xác định chuyên gia giỏi, phù hợp với đặc thù ngành nghề và phải được Hội nghị người lao động thông qua trước khi thực hiện.

“Mỗi người lao động chỉ được hưởng một trong hai mức mua thêm nêu trên. Số cổ phần mua thêm sẽ được chuyển đổi thành cổ phần phổ thông sau khi người lao động hoàn thành thời gian cam kết”, Nghị định 57/2026/NĐ-CP nêu rõ.

Trường hợp công ty cổ phần thay đổi cơ cấu, công nghệ, di dời hoặc thu hẹp địa điểm sản xuất, kinh doanh theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền dẫn đến người lao động phải chấm dứt hợp đồng lao động trước thời hạn cam kết thì số cổ phần đã mua thêm vẫn được chuyển đổi thành cổ phần phổ thông.

Nghị định 57/2026/NĐ-CP quy định nếu người lao động có nhu cầu bán lại cho doanh nghiệp, công ty cổ phần có trách nhiệm mua lại với giá sát với giá giao dịch trên thị trường.

Ngược lại, nếu người lao động chấm dứt hợp đồng lao động trước thời hạn cam kết thì phải bán lại cho công ty cổ phần toàn bộ số cổ phần đã được mua thêm với giá sát giá giao dịch trên thị trường nhưng không vượt quá giá đã mua tại thời điểm cổ phần hóa.

Ngoài số cổ phần mua theo diện ưu đãi và cam kết, nếu có nhu cầu mua thêm, người lao động phải tham gia đấu giá công khai như các nhà đầu tư khác, bảo đảm nguyên tắc minh bạch và bình đẳng, Nghị định nhấn mạnh.

Song song với chính sách nắm giữ cổ phần, Nghị định 57/2026/NĐ-CP cũng quy định rõ cơ chế xử lý đối với lao động dôi dư.

Theo đó, người lao động làm việc theo hợp đồng lao động và người lao động của doanh nghiệp cổ phần hóa tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp cổ phần hóa đã được cử xuống làm đại diện phần vốn tại các doanh nghiệp khác mà không bố trí được việc làm tại công ty cổ phần theo phương án sử dụng lao động sẽ được hưởng chính sách đối với người lao động dôi dư theo quy định của pháp luật.

Đối với người quản lý doanh nghiệp, cơ quan đại diện chủ sở hữu có trách nhiệm xem xét, quyết định bố trí công việc. Trường hợp đã áp dụng mọi biện pháp nhưng không thể sắp xếp, người quản lý sẽ được hưởng chính sách tương tự tinh giản biên chế theo quy định.

Với người quản lý tại doanh nghiệp cấp II, thẩm quyền bố trí thuộc về Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch doanh nghiệp nhà nước; nếu không bố trí được việc làm thì thực hiện giải quyết theo pháp luật lao động.