Tạo dựng hệ sinh thái mở: Cần sự bắt tay chiến lược giữa doanh nghiệp dẫn dắt và startup

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy đổi mới sáng tạo không diễn ra một cách tự phát, mà gắn chặt với những nhu cầu cụ thể của sản xuất, kinh doanh và đời sống kinh tế. Vì vậy, việc các doanh nghiệp lớn mở cửa nguồn lực, đưa ra những “đề bài” cụ thể để startup và doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng tham gia giải quyết được xem là giải pháp triển vọng nhằm “mở khóa” năng suất, thúc đẩy tăng trưởng và đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên mới.

Mặc dù các doanh nghiệp lớn (bao gồm doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân) đang nắm giữ nguồn vốn lớn, hạ tầng mạnh và công nghệ nền tảng, song mức độ linh hoạt và khả năng thích ứng với các công nghệ mới nổi (như AI chuyên biệt, blockchain, năng lượng xanh…) lại chậm hơn đáng kể so với tốc độ thay đổi “chóng mặt” của thị trường.

GIẢI QUYẾT “ĐỀ BÀI” NHANH, ĐÚNG VÀ CHUẨN

Các doanh nghiệp lớn khi muốn thay đổi quy trình quản trị, thử nghiệm mô hình kinh doanh mới hay áp dụng công nghệ đột phá có thể phải mất vài tháng, thậm chí vài năm để vượt qua các tầng nấc phê duyệt. Trong khi đó, các startup sở hữu công nghệ, những ý tưởng táo bạo và khát vọng “thay đổi thế giới”, nhưng lại thiếu những nguồn lực mà doanh nghiệp lớn đang sẵn có như dữ liệu, thị trường và các bài toán thực tế.

Theo ông Nguyễn Quốc Huy, Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC), sự kết hợp giữa hai lực lượng này là xu thế tất yếu, không thể đảo ngược. Doanh nghiệp lớn hiện nay không cần hỗ trợ tài chính từ Chính phủ theo kiểu “xin - cho”, mà cần một cơ chế kết nối. Và cách kết nối hiệu quả nhất không phải là hoạt động CSR (trách nhiệm xã hội) hay tài trợ từ thiện, mà là quan hệ đối tác kinh doanh với các startup, dựa trên việc doanh nghiệp lớn đưa ra “đề bài” và startup cung cấp “lời giải” thông qua việc ứng dụng công nghệ linh hoạt.

Minh chứng sống động cho tư duy này là câu chuyện của MoMo. Từ một ví điện tử đơn thuần, MoMo đã vươn mình trở thành siêu ứng dụng nhờ tư duy tích hợp. Ông Nguyễn Bá Diệp, đồng sáng lập MoMo, chia sẻ rằng thay vì tự phát triển toàn bộ dịch vụ, MoMo sẵn sàng “mở cửa” để các startup trong lĩnh vực bán lẻ, marketing, du lịch… tiếp cận tập khách hàng khoảng 30 triệu người dùng. “Đề bài” của MoMo là làm sao giữ chân người dùng lâu hơn trên ứng dụng, còn “lời giải” đến từ các dịch vụ đa dạng, tiện ích do các startup đối tác mang lại. Đây là mô hình cộng sinh cùng thắng (win-win) điển hình.

Tương tự, trong lĩnh vực giao thông thông minh, câu chuyện của các doanh nghiệp đặc thù như Tasco hay VETC cho thấy khi những điểm nghẽn chính sách được tháo gỡ, khả năng kết nối hệ thống có thể được mở rộng sâu hơn. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu vận hành mà, quan trọng hơn, còn giúp người dân - những khách hàng cuối cùng - được hưởng lợi từ sự tiện lợi và minh bạch.

“Giờ đây, câu chuyện ai dẫn dắt ai không còn quá quan trọng bằng việc giải pháp được đưa ra nhanh, đúng và chuẩn”, đại diện một doanh nghiệp trong lĩnh vực giao thông chia sẻ.

“ĐỀ BÀI” NGÀY CÀNG PHỨC TẠP

Việc đặt “đề bài” cho startup không còn bó hẹp trong lĩnh vực phần mềm hay dịch vụ số, mà đang lan rộng mạnh mẽ sang sản xuất và công nghiệp hỗ trợ - những lĩnh vực vốn được coi là “sân chơi đóng kín” với các tiêu chuẩn khắt khe.

Samsung Việt Nam là minh chứng rõ nét cho chiến lược nội địa hóa. Với tổng vốn đầu tư lên tới hàng chục tỷ USD, Samsung không thể và cũng không muốn tự sản xuất toàn bộ linh kiện. “Đề bài” mà tập đoàn này đặt ra cho thị trường Việt Nam rất cụ thể và đầy thách thức: cần những nhà cung cấp đạt chuẩn toàn cầu về ốc vít, khuôn mẫu, bao bì… với dung sai cực thấp và giá thành cạnh tranh.

Đây là những “đề bài” cực khó, song chính sự khắt khe đó lại trở thành động lực thúc đẩy năng lực sản xuất nội địa của Việt Nam. Cùng với việc giao “đề bài” cho doanh nghiệp, Samsung còn cử chuyên gia trực tiếp tư vấn, đào tạo theo phương thức “cầm tay chỉ việc”, giúp các doanh nghiệp Việt từng bước giải được bài toán đặt ra. Kết quả là từ chỗ gần như không có doanh nghiệp nào đáp ứng yêu cầu, đến nay đã có nhiều doanh nghiệp Việt tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu của Samsung.

Theo đại diện Samsung, thành công của tập đoàn tại Việt Nam không thể thiếu sự đóng góp của hệ sinh thái các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các doanh nghiệp Việt đã giúp “ông lớn” Hàn Quốc tháo gỡ nút thắt về chi phí logistics và bảo đảm sự ổn định của nguồn cung tại chỗ.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh mới, các “đề bài” đặt ra cho doanh nghiệp ngày càng trở nên phức tạp hơn, gắn trực tiếp với năng lực cạnh tranh quốc tế của các doanh nghiệp lớn. Đó là bài toán số hóa toàn bộ quy trình sản xuất của một nhà máy mà không làm gián đoạn vận hành dù chỉ trong thời gian ngắn; hay bài toán xử lý rác thải công nghiệp, kiểm kê khí nhà kính một cách tự động… nhằm đáp ứng cơ chế CBAM (Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon) khi xuất khẩu sang thị trường châu Âu và Mỹ.

Những bài toán này thường nằm ngoài chuyên môn cốt lõi của các tập đoàn sản xuất truyền thống. Thay vì tự thành lập bộ phận R&D hay công nghệ với chi phí lớn và rủi ro cao, việc “thuê ngoài” ý tưởng và giải pháp từ các startup công nghệ chuyên sâu được xem là mô hình kinh tế và đầy triển vọng. Các startup có thể cung cấp giải pháp đo lường carbon bằng AI, robot tự hành trong kho vận,… giúp doanh nghiệp lớn “xanh hóa” và “thông minh hóa” nhanh hơn gấp nhiều lần so với việc tự mày mò nghiên cứu.

TẠO LỰC ĐẨY CHO BỨT PHÁ 

Năm 2026 và các năm tiếp theo được xác định là giai đoạn bứt phá của nền kinh tế. Để đạt tốc độ tăng trưởng cao, các doanh nghiệp đầu tàu không thể chỉ hài lòng với mức tăng trưởng 5-7% mỗi năm, mà cần những cú hích đủ mạnh để vươn tới tăng trưởng hai con số. Trong đó, đổi mới sáng tạo được xem là một trong những động lực then chốt.

Tuy nhiên, để mối “lương duyên” giữa các “sếu đầu đàn” - đặc biệt là khối doanh nghiệp nhà nước - và startup thực sự đơm hoa kết trái, cần một sự cởi trói mạnh mẽ về cơ chế. Nghị quyết số 57-NQ/TW và mới đây là Nghị quyết số 79-NQ/TW được kỳ vọng sẽ trở thành những luồng gió mới, tạo hành lang pháp lý an toàn cho đổi mới sáng tạo....

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 06-2026 phát hành ngày 09/02/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:

https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-6-2026.html