Tạo hành lang pháp lý đầy đủ để phát triển thị trường carbon

Thị trường carbon đang trở thành một công cụ quan trọng trong nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính toàn cầu. Việt Nam, với cam kết đạt mục tiêu Net Zero, đã và đang xây dựng khung pháp lý để phát triển thị trường này.

Theo ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã quy định việc tổ chức và vận hành thị trường carbon, tạo cơ sở cho các doanh nghiệp tham gia trao đổi.

Chính phủ đã ban hành Nghị định 06/2022/NĐ-CP và Nghị định 119/2025/NĐ-CP, đặt ra lộ trình phát triển thị trường carbon. Từ nay đến năm 2028, Việt Nam sẽ vận hành thí điểm thị trường carbon và từ năm 2029 sẽ chính thức kết nối với thị trường quốc tế.

Ông Nguyễn Thành Công, Phó trưởng Phòng Thị trường carbon, cho biết hiện nay, nhiều quốc gia đã triển khai các công cụ định giá carbon như thị trường carbon và thuế carbon. Liên minh châu Âu đã triển khai thị trường carbon từ 20 năm trước, trong khi Trung Quốc và Hàn Quốc cũng đang thực hiện. Tại ASEAN, Singapore đã áp dụng thuế carbon, còn Việt Nam và Indonesia đang trong giai đoạn sơ khai.

Thị trường carbon được chia làm hai loại: thị trường tuân thủ và thị trường tự nguyện. Thị trường tuân thủ hoạt động thông qua hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính (ETS), trong khi thị trường tự nguyện khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp triển khai dự án giảm phát thải, tạo tín chỉ carbon. Các quốc gia đã ban hành nhiều quy định và hàng rào kỹ thuật, như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của châu Âu, để tăng cường tính cạnh tranh của doanh nghiệp.

Việt Nam xác định mục tiêu chính của thị trường carbon là hỗ trợ giảm phát thải khí nhà kính và thực hiện các mục tiêu theo Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Thị trường carbon cũng giúp giảm phát thải với chi phí hiệu quả nhất, tạo nền kinh tế carbon thấp có khả năng thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu.

Để vận hành thị trường hiệu quả, Chính phủ giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng Nghị định về trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải và tín chỉ carbon, Nghị định về hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng. Bộ Tài chính xây dựng Nghị định về sàn giao dịch carbon trong nước. Đây là cơ sở để doanh nghiệp tham gia trao đổi hạn ngạch và tín chỉ carbon.

Các chuyên gia nhấn mạnh, thị trường carbon không chỉ là công cụ khí hậu mà còn là cơ hội kinh tế giúp nâng giá trị tài nguyên rừng và khuyến khích phát triển thấp phát thải. Tuy nhiên, Việt Nam cần một khung pháp lý hoàn chỉnh, minh bạch và phù hợp với thực tiễn địa phương, đồng thời sẵn sàng đáp ứng tiêu chuẩn toàn cầu mới sau COP30.

Ông Nguyễn Tuấn Quang cho biết các công cụ định giá carbon như thị trường carbon, thuế carbon đang trở thành công cụ chính sách phổ biến, hiệu quả và mạnh mẽ nhằm giúp các quốc gia giảm phát thải khí nhà kính và chuyển đổi xanh.

Thị trường carbon thành công hay thất bại phụ thuộc vào thiết kế thể chế. Quản trị đóng vai trò quyết định đối với tính toàn vẹn môi trường, niềm tin của nhà đầu tư và tính chính danh trong mắt cộng đồng. Các thị trường carbon được quản lý kém có thể dẫn đến tình trạng "carbon trên giấy", tức tín chỉ không phản ánh giảm phát thải thực chất, từ đó làm suy giảm lòng tin và ảnh hưởng đến tham vọng khí hậu toàn cầu.

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 1-2026 phát hành ngày 5/1/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:

https://vneconomy.vn/don-doc-tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-01-2026.htm