Chuẩn bị sẵn sàng các điều kiện vận hành thị trường carbon tại Việt Nam

Để chuẩn bị cho các cơ quan, đơn vị quản lý nhà nước, doanh nghiệp sở hữu hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon tham gia thí điểm thị trường, ngày 6/3/2026, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo Tăng cường năng lực sẵn sàng tham gia thị trường carbon tại ViệtNam.

Hội thảo trao đổi làm rõ các quy định pháp luật mà doanh nghiệp, tổ chức khi tham gia sàn giao dịch carbon trong nước sẽ phải thực hiện, tuân thủ. Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý, chuyên gia cũng cung cấp thông tin, làm rõ các hàng hóa sẽ vận hành trên sàn như hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho các cơ sở, tín chỉ carbon loại nào được giao dịch trên sàn…

Đại diện các đơn vị liên quan cũng chia sẻ các bài toán nghiệp vụ, các bước doanh nghiệp được phân bổ hạn ngạch, doanh nghiệp có tín chỉ phải thực hiện để giao dịch trên sàn.

KHUNG PHÁP LÝ CHUNG CHO THỊ TRƯỜNG CARBON Ở VIỆT NAM ĐÃ TƯƠNG ĐỐI ĐẦY ĐỦ

Đầu năm 2025, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam. Qua hơn 1 năm, đến nay, Việt Nam đã hình thành hành lang pháp lý để chuẩn bị vận hành thị trường carbon tại Việt Nam.

Vừa qua, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP ngày 19/01/2026 về Sàn giao dịch carbon trong nước. Tiếp đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 263/QĐ-TTg ngày 9/2/2026 phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm cho năm 2025-2026.

Trên cơ sở tổng hạn ngạch này, ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu cho biết Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Quyết định số 699/QĐ-BNNMT ngày 27/2/2026 thí điểm phân bổ hạn ngạch cho các cơ sở phát thải khí nhà kính năm 2025 và 2026. Theo đó, 110 cơ sở trong lĩnh vực nhiệt điện, sản xuất sắt thép, xi măng đã được phân bổ hạn ngạch.

Hiện nay, các Bộ, ngành liên quan và các cơ quan như Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội, Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang triển khai hoàn thiện các các bài toán nghiệp vụ để sớm vận hành sàn giao dịch carbon.

Thời gian gian, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chủ trì phối hợp với các đơn vị xây dựng và hoàn thiện hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư số 11/2026/TT-BNNMT quy định quản lý, vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.

Theo đánh giá của chuyên gia, khung pháp lý chung cho thị trường carbon ở Việt Nam đã tương đối đầy đủ để thị trường sẵn sàn vận hành.

Trong giai đoạn thí điểm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã quyết định phân bổ hạn ngạch cho các cơ sở ở 3 nhóm lĩnh vực sẽ tham gia thị trường trong nước (nhiệt điện; sản xuất sắt thép; xi măng là những cơ sở có mức phát thải lớn). Để các doanh nghiệp làm quen thị trường, trong giai đoạn đầu thí điểm, hạn ngạch sẽ được phân bổ miễn phí.

Đại diện Cục Biến đổi khí hậu thông tin, thị trường carbon ở Việt Nam đang tồn tại 2 loại giao dịch, trong đó giao dịch tự nguyện theo các cơ chế như Vera, Gold Standard (GS) và đã diễn ra các hoạt động mua bán; hoặc cơ chế JCM giữa Việt Nam và Nhật Bản đã có trao đổi tín chỉ carbon.

Hiện nay, Việt Nam đang tiến tới vận hành thị trường carbon ở sàn tập trung với 2 loại hàng hóa sẽ được giao dịch gồm: hạn ngạch phát thải khí nhà kính được phân bổ cho các cơ sở (sắt thép, xi măng và nhiệt điện) và các tín chỉ carbon.

Tuy nhiên, cần lưu ý chỉ một số loại tín chỉ mới được phép giao dịch trên sàn. Mặt khác, thị trường chỉ chấp nhận các tín chỉ được tạo ra từ sau năm 2021 để đảm bảo tính cập nhật theo quy định pháp luật.

CÁC CƠ SỞ, DOANH NGHIỆP LINH HOẠT HƠN TRONG THỰC HIỆN NGHĨA VỤ TUÂN THỦ

Thông tin thêm về tổ chức phát triển thị trường carbon, ông Nguyễn Thành Công, Phó Trưởng phòng Thị trường carbon, Cục Biến đổi khí hậu nhấn mạnh phát triển thị trường carbon đã trở thành xu thế trên thế giới.

Thống kê đến nay trên toàn cầu đã có hơn 80 quốc gia, khu vực đã triển khai thị trường carbon. Thị trường carbon toàn cầu ngày càng phát triển mạnh mẽ với quy mô hơn 100 tỷ USD. Con số này dự kiến sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới khi ngày càng có nhiều nước xây dựng, phát triển thị trường carbon riêng và tham gia hoạt động trao đổi quốc tế.

Việt Nam cũng đã xây dựng hành lang pháp lý, xác định rõ lộ trình cho vận hành, phát triển thị trường carbon. Theo đó, ông Công cho biết mục tiêu chính và quan trọng nhất của thị trường là hỗ trợ giảm phát thải khí nhà kính để thực hiện các mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính quốc gia, bao gồm Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) và hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 (NetZero). Đồng thời qua đó thúc đẩy đầu tư giảm phát thải khí nhà kính, tăng tính năng cạnh tranh cho các doanh nghiệp Việt Nam…

Thị trường carbon của Việt Nam sẽ gồm 2 hợp phần: trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính và thị trường tín chỉ carbon. Trong hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải, hàng hóa của thị trường là hạn ngạch phát thải khí nhà kính do Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phân bổ cho các cơ sở phát thải lớn.

Với những doanh nghiệp được phân bổ hạn ngạch phát thải trong năm nếu phát thải nhiều hơn có thể mua hạn ngạch trên thị trường hoặc thông qua các cơ chế trao đổi bù trừ tín chỉ carbon. Với những doanh nghiệp không được phân bổ hạn ngạch nhưng chủ động đầu tư giảm phát thải khí nhà kính, có lập các dự án tạo tín chỉ carbon và trao đổi tín chỉ.

Tham gia thị trường có các cơ sở được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính; các tổ chức có chương trình, dự án theo cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon và các tổ chức có hoạt động kinh doanh tín chỉ carbon.

Về nguyên tắc thị trường, các cơ sở thực hiện nộp trả hạn ngạch phát thải khí nhà kính dựa trên kết quả kiểm kê khí nhà kính cho giai đoạn 2025-2026. Nếu phát thải vượt quá hạn ngạch, cơ sở có thể vay mượn tối đa 15% lượng hạn ngạch phát thải khí nhà kính được phân bổ cho giai đoạn kế tiếp để thực hiện nộp trả cơ quan quản lý. Điều này giúp các cơ sở, doanh nghiệp linh động hơn trong thực hiện nghĩa vụ tuân thủ.

Cơ sở có thể chuyển giao lượng hạn ngạch phát thải khí nhà kính chưa sử dụng hết sau khi hoàn thành nộp trả của giai đoạn hiện tại sang giai đoạn kế tiếp. Đáng chú ý, các cơ sở cũng có thể sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ lượng phát thải vượt hạn ngạch, nhưng không quá 30% lượng hạn ngạch phát thải khí nhà kính được phân bổ của cơ sở. Các hạn ngạch, giao dịch sẽ được thực hiện trên sàn giao dịch carbon trong nước.

Liên quan đến hoạt động của sàn giao dịch, đầu năm 2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định về Sàn giao dịch carbon trong nước, ông Đỗ Thanh Lâm, đại diện Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính, nêu rõ: mục tiêu của sàn nhằm tạo cơ chế xác định giá hiệu quả, thêm cơ hội, thêm thị trường cho các doanh nghiệp có thể giao dịch, bán các kết quả giảm phát thải.

Bên cạnh hạ tầng giao dịch, hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon do Bộ Nông nghiệp và Môi trường thiết lập và vận hành đóng vai trò là cơ sở dữ liệu gốc, được kết nối trực tiếp với hệ thống của Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam để đảm bảo tính đồng bộ trong quản lý giao dịch.

Hiện nay, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội đang hoàn thiện hệ thống các quy chế về giao dịch, giám sát và lưu ký hạn ngạch cũng như tín chỉ carbon. Đại diện Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam cho biết trong thời gian tới, Sở sẽ phối hợp với Cục Biến đổi khí hậu tổ chức các chương trình tập huấn chuyên sâu nhằm hướng dẫn chi tiết cho doanh nghiệp về cơ chế vận hành sàn nhằm giúp doanh nghiệp sẵn sàng giao dịch.