Hollywood đang phải trả lời một câu hỏi sống còn: Làm sao để khán giả phải rời ghế sofa đến rạp? Trong bối cảnh đó, chỉ sau vài ngày công chiếu, “The Odyssey” của Christopher Nolan đã vượt mốc 300 triệu USD doanh thu toàn cầu, trong khi kinh phí sản xuất khoảng 250 triệu USD...

Ngay từ trước khi ra mắt, vé IMAX 70mm đã bán hết ở nhiều thị trường, chúng được săn lùng từ nhiều tháng trước ngày khởi chiếu. Một số suất chiếu của bộ phim sử thi The Odyssey được giao dịch lại với giá lên tới hàng nghìn USD. Chỉ khoảng hơn 40 rạp trên toàn thế giới có khả năng trình chiếu đúng định dạng IMAX 70mm mà Nolan mong muốn, khiến việc xem phim trở thành một trải nghiệm khan hiếm theo đúng nghĩa đen.

The Odyssey là bộ phim điện ảnh dài đầu tiên được quay hoàn toàn bằng máy quay IMAX film, một công nghệ đắt đỏ và phức tạp đến mức chính IMAX phải phát triển thế hệ máy quay mới để phục vụ quá trình sản xuất. Điều đó khiến bản thân công nghệ trở thành một phần của chiến dịch tiếp thị. Trong kinh tế học, đây là chiến lược tạo ra "sự khan hiếm có chủ đích". Càng ít nơi có thể cung cấp trải nghiệm, giá trị của trải nghiệm càng tăng.

Tuy hạn chế về số rạp, doanh thu IMAX hiện chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng doanh thu của bộ phim. Theo Reuters, khoảng 20% doanh thu mở màn toàn cầu của The Odyssey đến từ chính hệ thống IMAX, một tỷ lệ hiếm thấy trong lịch sử điện ảnh. Đối với IMAX, đây được xem là sự kiện mang tính bước ngoặt, góp phần thúc đẩy giá cổ phiếu và thậm chí mở ra khả năng điều chỉnh giá vé trong tương lai.

Điều này phản ánh một xu hướng rộng lớn hơn của nền kinh tế trải nghiệm. Người tiêu dùng ngày càng ít chi tiền cho việc "sở hữu", nhưng sẵn sàng trả nhiều hơn cho những trải nghiệm khó thay thế. Không dừng lại ở nội dung cùng dàn sao hạng A, The Odyssey bán cảm giác "tôi đã có mặt ở đó". Đó cũng là lý do Nolan kiên quyết quay phim bằng bối cảnh thật thay vì lạm dụng màn hình LED hay trường quay ảo. 

Nolan cũng không quay phim hoàn toàn bằng phim IMAX 70mm chỉ vì độ phân giải cao hơn. Ông tạo ra một thứ mà phòng khách, Netflix hay điện thoại không thể sao chép. Khán giả mua cảm giác bước vào rạp, mua tiếng máy chiếu khởi động, mua màn hình cao gần bằng một tòa nhà, mua khoảnh khắc cả khán phòng cùng nín thở trước một cảnh quay...

Thực tế, trong nhiều năm, các nền tảng trực tuyến khiến khán giả quen với việc xem phim ngay tại nhà. Nolan đưa ra một câu trả lời đơn giản: hãy tạo ra thứ mà phòng khách không bao giờ làm được. Muốn chiến thắng, điện ảnh phải biến mỗi suất chiếu thành một sự kiện không thể tải xuống. Trong thời đại AI có thể tạo ra vô số văn bản, hình ảnh và video chỉ sau vài giây, nội dung sẽ ngày càng trở thành hàng hóa phổ thông. Điều con người sẵn sàng trả tiền là sự hiện diện, cảm xúc và ký ức.

Bộ phim sử thi này cũng là một trong số rất ít tác phẩm Hollywood dám nói về sự kiệt sức của đàn ông. Odysseus già đi, mất đồng đội, mắc sai lầm, muốn buông xuôi. Trong phần lớn điện ảnh, thời gian là thứ người hùng đánh bại, còn trong The Odyssey, thời gian là nhân vật chiến thắng duy nhất.

Christopher Nolan gần như "bóc bỏ" hoàn toàn hình tượng nam tính bất khả chiến bại, thay vào đó là một người đàn ông phải gồng gánh kỳ vọng của cả một dân tộc nhưng không có ai gánh giúp nỗi cô độc của chính mình. Nolan cũng đưa mọi người ra khỏi nhà, để rồi sau ba tiếng đồng hồ trong rạp chiếu, họ nhận ra nhà là nơi giá trị nhất để quay về.

Cùng với đó, trong The Odyssey 2026, đạo diễn Nolan tạo ra rất nhiều biểu tượng của quyền lực, trong đó biểu tượng tinh vi nhất là tiếng hát của Siren. Điều đáng sợ là Siren không cướp đi bất cứ điều gì, chỉ trao cho mỗi người đúng thứ họ khao khát nhất. Người cô độc được hứa hẹn tình yêu. Người tham vọng nhìn thấy vinh quang. Người tiếc nuối được ban cho cơ hội làm lại cuộc đời... Siren không sáng tạo ra ham muốn, chỉ phản chiếu nó.

Từ đó, vị đạo diễn kiêm doanh nhân nhấn mạnh một chi tiết đáng kinh ngạc, Odysseus không đánh bại Siren bằng ý chí, anh ta yêu cầu các thủy thủ bịt tai bằng sáp ong và trói mình vào cột buồm. Người đàn ông mạnh nhất câu chuyện lại là người đầu tiên thừa nhận mình sẽ không đủ mạnh khi cám dỗ xuất hiện. Có lẽ vì vậy, The Odyssey không chỉ là thiên anh hùng ca về biển cả hay đánh đấm. Nó là một thước phim về sự lựa chọn.

Có thể nói, thành công của The Odyssey không chỉ nằm ở việc bộ phim giữ kỷ lục ngày thứ Ba có doanh thu cao nhất trong sự nghiệp của đạo diễn bom tấn. Theo Variety, cuộc đua Oscar 2027 dường như đã tìm thấy tâm điểm, đồng thời lộ diện ứng viên dẫn đầu. 

Viện hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật điện ảnh Mỹ đã tổ chức buổi chiếu đầu tiên dành cho các thành viên vào hôm 18/7 tại rạp Samuel Goldwyn ở Los Angeles, với định dạng phim 70mm. Khán phòng gần 1.000 chỗ ngồi gần như kín chỗ - một tín hiệu đáng chú ý trong mùa giải thưởng, khi tỉ lệ tham dự cũng được xem như thước đo mức độ quan tâm của các phiếu bầu.

Không ngoài dự đoán, phản ứng từ nhiều thành viên tham dự gần như mang màu sắc ngưỡng mộ tuyệt đối. Nhiều thành viên sau buổi chiếu đã khẳng định: "The Odyssey là tất cả những gì khán giả từng khao khát". Những lời khen như vậy có ý nghĩa đặc biệt. Suốt gần hai thập kỷ, Christopher Nolan luôn là một trong những đạo diễn thành công nhất về mặt thương mại, cho đến khi Oppenheimer thống trị mùa giải 2024, giành giải Phim hay nhất và mang về cho ông tượng vàng Đạo diễn xuất sắc nhất đầu tiên.

Thông thường, các thành viên Viện hàn lâm hiếm khi trao cho một đạo diễn hai lần "đăng quang" trong khoảng thời gian quá ngắn. Tuy nhiên họ vẫn sẵn sàng tôn vinh một sự nghiệp không ngừng vươn tới những đỉnh cao mới. The Odyssey được tạo nên với chính tham vọng đó.

Thành công của The Odyssey vì thế không chỉ là chiến thắng về doanh thu chắc chắn còn tiến xa của Christopher Nolan, nó là dấu hiệu cho thấy Hollywood đang bước vào một chu kỳ kinh doanh mới, nơi giá trị lớn nhất nằm ở khả năng khiến khán giả muốn tham dự vào, tìm thấy, hay khám phá bản ngã của chính mình trong câu chuyện.

Đó cũng là bài học kinh tế vượt ra ngoài điện ảnh, doanh nghiệp chiến thắng sẽ không phải là doanh nghiệp bán nhiều hơn mà là doanh nghiệp tạo ra một lý do đủ mạnh để khách hàng, không phân biệt lứa tuổi, muốn kể lại câu chuyện của chính mình, như một nhà phê bình.