Thúc đẩy quản trị công ty trong “kỷ nguyên” nâng hạng

Với chủ đề “Tuân thủ hay bứt phá, hiệu quả hay bền vững?”, Diễn đàn Mùa Đại hội đồng cổ đông 2026 do Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE), Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) và Viện Thành viên Hội đồng Quản trị Việt Nam (VIOD) tổ chức sáng 10/3 đã thu hút sự quan tâm của gần 10.000 đại biểu. Trong đó, hơn 100 đại biểu tham dự trực tiếp tại HOSE, hơn 100 đại biểu tại trụ sở Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và hơn 700 đại biểu tham dự trực tuyến.

Theo ông Trịnh Xuân Hồng, Quyền Chủ tịch HOSE, sự gia tăng mạnh mẽ về số lượng đại biểu sau 3 năm tổ chức diễn đàn phản ánh sự quan tâm sâu sắc của cộng đồng doanh nghiệp trong một bối cảnh có nhiều điểm khác biệt. Áp lực từ những kỳ vọng ngày càng khắt khe của giới đầu tư ngoại, cùng với các quy định pháp lý mới, đang đặt doanh nghiệp trước những tiêu chuẩn cao hơn.

“Đại hội đồng cổ đông là cơ hội quan trọng trong năm để doanh nghiệp đối thoại thực chất với cổ đông. Chất lượng của từng kỳ đại hội cũng chính là chất lượng của thị trường mà chúng ta đang cùng nhau xây dựng”, ông Quyền nói.

KIẾN TẠO NIỀM TIN VỚI CÁC ĐỊNH CHẾ TÀI CHÍNH

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết kinh nghiệm từ các quốc gia trong khu vực cho thấy, khi dòng vốn quốc tế bắt đầu “để mắt” đến một thị trường mới nổi, nhà đầu tư không chỉ quan tâm tới biên lợi nhuận hay tăng trưởng doanh thu. Họ còn “soi chiếu” cách thức doanh nghiệp được quản trị, vận hành và đối xử với cổ đông.

Đối với các nhà đầu tư tổ chức lớn, các quỹ hưu trí hay các định chế tài chính quốc tế có tiêu chuẩn quản trị nghiêm ngặt, chất lượng của một kỳ Đại hội đồng cổ đông chính là tín hiệu đáng tin cậy để ra quyết định đầu tư. Mức độ minh bạch thông tin, chất lượng giải trình của Hội đồng Quản trị, văn hóa đối thoại với cổ đông, hay khả năng truyền tải chiến lược phát triển bền vững (ESG)... đều là những yếu tố có thể được đánh giá qua một kỳ đại hội.

Việc ban hành Bộ Nguyên tắc Quản trị công ty Việt Nam (VNCD Code) vào tháng 1/2026, dựa trên nền tảng các chuẩn mực cập nhật nhất của OECD, đã tạo ra một khung định hướng rõ ràng cho cộng đồng doanh nghiệp niêm yết. Trong bối cảnh này, ý nghĩa của quản trị công ty đã vượt ra khỏi ranh giới của việc “làm đúng luật”.

“Tuân thủ pháp luật là nền tảng không thể thiếu nhưng nếu doanh nghiệp chỉ dừng lại ở việc tuân thủ, họ sẽ khó tạo ra sự khác biệt trong mắt nhà đầu tư quốc tế. Trong khi đó, những doanh nghiệp chủ động tiên phong áp dụng các chuẩn mực tiên tiến và coi Đại hội đồng cổ đông là cơ hội đối thoại thực chất, chứ không phải chỉ làm thủ tục cho xong thì đó chính là những doanh nghiệp đang kiến tạo niềm tin”, ông Dương nhận định.

LẤY CỔ ĐÔNG LÀM TRUNG TÂM

Hiện nay, thẻ điểm quản trị của các công ty Việt Nam so với các công ty dẫn dầu trong ASEAN vẫn còn khoảng cách. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải có sự bứt phá để không chỉ cạnh tranh với các doanh nghiệp trong nước, mà còn với các doanh nghiệp trong khu vực.

Để cải thiện chất lượng quản trị, nhiều quy định pháp lý mới cũng đã được ban hành trong thời gian gần đây như Luật Doanh nghiệp sửa đổi 2025, Nghị định 245/2025/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 155/2020/NĐ-CP về hướng dẫn thi hành Luật Chứng khoán và Bộ Nguyên tắc quản trị công ty (do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phối hợp với IFC ban hành tháng 1/2026).

Đáng chú ý, theo ông Lê Trung Hải, Phó Trưởng ban Giám sát Công ty đại chúng (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước), Luật Doanh nghiệp 2025 đưa ra một khái niệm mới về “Chủ sở hữu hưởng lợi” (Ultimate Beneficial Owner - UBO). Theo đó, doanh nghiệp phải có trách nhiệm lưu giữ, rà soát và cung cấp thông tin về những cá nhân thực sự đứng sau chi phối doanh nghiệp. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc giải quyết bài toán sở hữu chéo, cấu trúc đa tầng phức tạp nhằm che giấu quyền lực thực sự, qua đó bảo vệ các cổ đông thiểu số khỏi những rủi ro thao túng cục bộ.

Bên cạnh đó, kỷ luật thị trường cũng được siết chặt với các chế tài xử lý hành vi kê khai khống vốn điều lệ, định giá sai tài sản góp vốn. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng đã ban hành Thông tư 19 về việc kiểm toán toàn bộ quá trình tăng vốn của doanh nghiệp trước khi đăng ký đại chúng hoặc niêm yết. Đây là cơ sở để xử lý việc đăng ký vốn khống.

Để đảm bảo hiệu quả quản trị, Nghị định 245 cũng đưa ra những quy tắc cứng rắn nhằm tránh tình trạng “quá tải” của các thành viên HĐQT, khi quy định một cá nhân chỉ được làm thành viên HĐQT tối đa tại 5 công ty (bao gồm cả công ty đại chúng, cổ phần và TNHH). Quy định này mang ý nghĩa thiết thực, buộc các thành viên HĐQT phải dành đủ thời gian, tâm huyết và làm tròn nghĩa vụ ủy thác đối với doanh nghiệp mà mình tham gia quản trị. Đồng thời, cơ cấu HĐQT cũng phải đảm bảo tối thiểu 1/3 là thành viên không điều hành, cùng các tỷ lệ khắt khe về thành viên độc lập, nhằm duy trì sự khách quan trong các quyết sách chiến lược.

Sự chuyển biến trong tư duy quản trị còn được thể hiện rõ nét ngay trong khâu tổ chức đại hội đồng cổ đông. Theo ông Phan Lê Thành Long, Tổng Giám đốc VIOD, tuân thủ giờ đây không dừng ở việc làm đúng, mà phải làm hiệu quả. Thời gian công bố tài liệu họp theo chuẩn VNCD Code được khuyến nghị nới rộng lên 28 ngày (so với 21 ngày theo luật) để cổ đông có đủ thời gian nghiên cứu. Hình thức họp trực tiếp kết hợp trực tuyến (Hybrid) được khuyến nghị áp dụng mạnh mẽ thay vì chỉ trực tuyến 100%, nhằm đảm bảo không gian tương tác trực diện nhưng vẫn tạo điều kiện tối đa cho dòng vốn ngoại và cổ đông ở xa. Đặc biệt, mọi câu hỏi, tương tác của cổ đông vắng mặt hay trực tiếp đều phải được ghi nhận đầy đủ vào biên bản và công bố trong vòng 24 giờ.

“Tất cả những thiết chế pháp lý và thực hành kỹ thuật này tựu trung lại nhằm hướng tới lấy cổ đông làm trung tâm”, ông Long nhấn mạnh và cho rằng một đại hội đồng cổ đông được tổ chức tốt là đại hội tạo ra môi trường đối thoại cởi mở, thân thiện, tôn trọng quyền chất vấn của cổ đông.