Công bố bộ nguyên tắc quản trị công ty 2026: “Chìa khóa” thu hút dòng vốn ngoại và nâng hạng thị trường

Sau 30 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đã khẳng định vị thế là kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế. Tuy nhiên, trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu chuyển dịch từ “lượng” sang “chất” đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Phát biểu tại Lễ công bố Bộ Nguyên tắc quản trị công ty Việt Nam 2026 ngày 4/2, ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước nhấn mạnh quản trị công ty tốt không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình, mà còn là yếu tố quan trọng để củng cố niềm tin của nhà đầu tư, thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn và thúc đẩy phát triển bền vững.

Thực tế, theo kết quả đánh giá Thẻ điểm Quản trị Công ty ASEAN (ACGS), mặt bằng thực hành quản trị của Việt Nam vẫn cần cải thiện đáng kể, đặc biệt ở các nội dung về trách nhiệm Hội đồng quản trị (HĐQT) và bảo vệ cổ đông thiểu số. Trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa lịch sử để được các tổ chức quốc tế như FTSE Russell xem xét nâng hạng từ thị trường cận biên lên mới nổi, việc chuẩn hóa quản trị công ty được xem là “điều kiện nền tảng” để gia tăng sức hấp dẫn của thị trường.

CHUẨN MỰC MỚI VỀ CƠ CHẾ “TUÂN THỦ HOẶC GIẢI THÍCH”

Bộ Nguyên tắc quản trị công ty Việt Nam 2026 (VNCG Code 2026) phản ánh những thay đổi trong khuôn khổ pháp lý trong nước và tham chiếu trực tiếp các thông lệ quốc tế tiên tiến nhất .

Ông Vũ Chí Dũng, Trưởng ban Ban Pháp chế - Đối ngoại, Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước, đại diện Tổ soạn thảo, cho biết so với bộ quy tắc năm 2019 gồm 10 nguyên tắc, VNCG Code 2026 được tinh gọn còn 09 nguyên tắc nhưng bao quát sâu rộng hơn các vấn đề của quản trị hiện đại. Cấu trúc của bộ nguyên tắc mới tập trung vào các trụ cột cốt lõi như đặt HĐQT ở vị trí trung tâm; tăng cường kiểm soát và quản trị rủi ro; nâng cao chất lượng công bố thông tin và minh bạch; bảo vệ quyền lợi cổ đông; và đặc biệt là lồng ghép yếu tố phát triển bền vững (ESG).

Điểm đột phá lớn nhất của VNCG Code 2026 nằm ở phương thức triển khai “Tuân thủ hoặc Giải thích” (Comply or Explain). Theo đó, các doanh nghiệp niêm yết được khuyến khích áp dụng các chuẩn mực cao hơn yêu cầu tối thiểu của luật pháp. Nếu chưa thể tuân thủ, doanh nghiệp cần đưa ra lời giải thích hợp lý, minh bạch trong báo cáo định kỳ hàng năm. Đây là thông lệ phổ biến tại các thị trường phát triển và ASEAN, giúp đảm bảo tính linh hoạt phù hợp với đặc thù từng doanh nghiệp mà vẫn duy trì áp lực minh bạch hóa thông tin.

Đáng chú ý, VNCG Code 2026 đã đưa ra 5 trọng tâm thay đổi lớn mang tính chiến lược để bắt kịp xu hướng toàn cầu.

Thứ nhất, về vai trò của HĐQT, không chỉ dừng lại ở định hướng chiến lược kinh doanh, HĐQT giờ đây phải tích hợp trách nhiệm giám sát các yếu tố Môi trường, Xã hội và Quản trị (ESG), bao gồm cả rủi ro biến đổi khí hậu vào chiến lược phát triển. Bộ nguyên tắc cũng khuyến nghị thành lập Ủy ban ESG chuyên trách hoặc bổ nhiệm thành viên phụ trách riêng để đảm bảo tính thực thi.

Thứ hai, về môi trường kiểm soát, phạm vi quản trị rủi ro được mở rộng đáng kể. Bên cạnh rủi ro tài chính, doanh nghiệp cần giám sát chặt chẽ các rủi ro phi tài chính và các rủi ro “mới nổi” từ quá trình chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) và biến đổi khí hậu.

Thứ ba, về công bố thông tin, hướng tới chuẩn mực quốc tế, doanh nghiệp cần công bố thông tin phát triển bền vững có sự xác nhận của bên thứ ba độc lập. Đồng thời, chính sách thù lao của lãnh đạo phải được công bố chi tiết, gắn liền với hiệu quả hoạt động và giá trị dài hạn của công ty.

Thứ tư, về quyền cổ đông, bộ nguyên tắc cổ vũ mạnh mẽ cho việc áp dụng công nghệ trong quản trị, khuyến khích Đại hội đồng cổ đông trực tuyến và bỏ phiếu điện tử (E-voting). Quyền biểu quyết của cổ đông được mở rộng sang các vấn đề như thù lao HĐQT, các giao dịch M&A quan trọng và quyền đối thoại về các vấn đề ESG.

Thứ năm, về phát triển bền vững, đánh dấu sự chuyển dịch tư duy từ tối đa hóa lợi ích cổ đông (Shareholders) sang tạo giá trị chung cho tất cả các bên liên quan (Stakeholders). Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải cân bằng lợi ích giữa nhà đầu tư, người lao động, khách hàng và cộng đồng xã hội.

TỪ ÁP LỰC “TUÂN THỦ” ĐẾN ĐỘNG LỰC “BỨT PHÁ”

Tại phiên thảo luận trong khuôn khổ lễ công bố, đại diện các doanh nghiệp niêm yết hàng đầu và các tổ chức trung gian đã chia sẻ những góc nhìn thực tế về tác động của VNCG Code 2026 đối với thị trường.

Bà Lưu Thị Thảo, Phó Tổng Giám đốc thường trực VPBank, ngân hàng nằm trong Top 5 doanh nghiệp có điểm quản trị tốt nhất ASEAN (ACGS), cho rằng việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế không nên được xem là gánh nặng tuân thủ, mà là “kim chỉ nam” cho sự phát triển. Việc kiên định với các nguyên tắc quản trị tốt và phát triển bền vững sẽ tự động cân bằng lợi ích của các bên, tạo ra nền tảng vững chắc cho ngân hàng trong dài hạn.

Dưới góc độ của một định chế tài chính trung gian, ông Nguyễn Khắc Hải, Giám đốc Khối Luật và Kiểm soát tuân thủ SSI, đưa ra một con số ấn tượng về tiềm năng thị trường. Ông cho biết, khi Việt Nam được nâng hạng thị trường, ước tính sẽ có dòng vốn khoảng 30 tỷ USD đổ vào thị trường chứng khoán Việt Nam. Tuy nhiên, ông Hải nhấn mạnh dòng vốn này sẽ không vào đều mà sẽ ưu tiên các công ty có nền tảng quản trị tốt. Do đó, SSI cam kết không chỉ tiên phong thực hiện bộ nguyên tắc mà còn đóng vai trò tư vấn, hỗ trợ các doanh nghiệp khác chuẩn hóa quản trị để đón đầu cơ hội này.

Trong khi đó, đại diện cho khối doanh nghiệp có vốn Nhà nước chi phối, ông Nguyễn Tất Trường, Thành viên HĐQT Viettel Construction, lại thẳng thắn chỉ ra những thách thức trong thực thi. Ông cho rằng rào cản lớn nhất hiện nay là sự thấu hiểu và đồng thuận từ cấp Tập đoàn xuống đến nội bộ doanh nghiệp. Để quản trị công ty đi vào thực chất, ông Trường đề xuất cần phải “chính danh” cho những người làm công tác quản trị để chuyển hóa các nguyên tắc trên giấy thành hành động cụ thể tại doanh nghiệp.

Đồng quan điểm về việc cần có lộ trình thực thi bài bản, ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết công việc hậu công bố bộ nguyên tắc mới là giai đoạn quan trọng nhất. Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước sẽ tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện khung pháp lý, đảm bảo sự hài hòa giữa nghĩa vụ và lợi ích của doanh nghiệp. Theo đó, sẽ đẩy nhanh việc thành lập các “Tổ công tác” với nòng cốt là các cơ quan Chính phủ và các Bộ ngành liên quan, nhằm tạo ra sự đồng bộ trong chỉ đạo và thực thi quản trị công ty trên phạm vi toàn quốc.

“Chúng tôi nghĩ rằng các công việc triển khai sau đây sẽ rất quan trọng. Mục tiêu là để có ngày càng nhiều hơn doanh nghiệp Việt Nam nằm trong top các doanh nghiệp của ASEAN về thực hiện quản trị doanh nghiệp tốt,” ông Dương khẳng định.

Bên cạnh đó, Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước sẽ phối hợp với các Sở Giao dịch Chứng khoán nghiên cứu đưa việc áp dụng VNCG Code trở thành một trong các tiêu chí ưu tiên khi xem xét lựa chọn doanh nghiệp vào các rổ chỉ số. Điều này sẽ tạo động lực mạnh mẽ để các doanh nghiệp chủ động nâng cấp hệ thống quản trị, từng bước hình thành một lớp tài sản chất lượng cao, tiệm cận chuẩn mực khu vực và quốc tế.