Tiêm chủng: Chiến lược chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người cao tuổi

Thời gian gần đây, trong số các ca bệnh nhiễm virus RSV ở người lớn, có gần 50% số ca nhập viện và tử vong ở người cao tuổi từ 75 tuổi trở lên và khoảng 1/3 bệnh nhân tử vong trong vòng 1 năm sau đợt nhiễm RSV nặng.

Ở người cao tuổi có bệnh nền mạn tính, nhiễm RSV làm gia tăng nguy cơ nhập viện đến 13,4 lần. Bác sĩ Phan Nguyễn Trường Giang, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, khuyến cáo tiêm vaccine RSV cho người từ 60 tuổi, quản lý bệnh nền, giữ vệ sinh và tăng cường đề kháng để phòng bệnh hiệu quả.

“Ở người cao tuổi, hệ miễn dịch đã suy yếu tự nhiên theo thời gian. Nếu thêm gánh nặng của các bệnh nền như tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), tim mạch… thì khi nhiễm các virus gây bệnh hô hấp, bệnh dễ tiến triển nhanh và nặng hơn nhiều so với người trẻ khỏe mạnh. Các triệu chứng ban đầu như sốt, ho, khó thở có thể nhanh chóng dẫn đến viêm phổi, suy hô hấp, thậm chí đe dọa tính mạng,” BS. Giang nói.

Ghi nhận tại một bệnh viện chuyên khoa tim mạch ở TP.HCM, bệnh nhân 70 tuổi nhập viện với triệu chứng sốt nhẹ và ho, nhưng chỉ sau vài ngày, người bệnh rơi vào suy hô hấp cấp, viêm phổi nặng và suy đa tạng do nhiễm RSV. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, RSV là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp dưới nặng ở người lớn trên 60 tuổi.

Tại Việt Nam, theo Tổng cục Thống kê năm 2024, cả nước có hơn 14,2 triệu người trên 60 tuổi, trong đó trên 70% đang sống chung với ít nhất một bệnh nền mạn tính như tăng huyết áp, tim mạch, COPD, đái tháo đường…

Trong bối cảnh đó, tại hội nghị khoa học do Hội Hô hấp Việt Nam phối hợp với Pfizer Việt Nam tổ chức mới đây, hàng trăm cán bộ y tế đã cùng phân tích thực trạng, cập nhật các dữ liệu dịch tễ mới nhất liên quan đến virus hợp bào hô hấp, đồng thời đề xuất các giải pháp phòng ngừa chủ động nhằm bảo vệ hai nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất là trẻ nhỏ và người già.

Theo PGS.TS. Lê Khắc Bảo, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y dược TP.HCM, cứ mười người lớn tuổi mắc virus hợp bào hô hấp thì có một người phải nhập viện hồi sức. “Virus này có thể khiến bệnh tim, bệnh phổi nặng hơn làm tăng nguy cơ đột quỵ và suy tim. Đáng chú ý, sau khi xuất viện nhiều người vẫn gặp khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày do suy giảm thể lực và chức năng hô hấp”.

Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số, nhóm người cao tuổi ngày càng đông, nguy cơ mắc các bệnh do virus, nhiễm trùng… sẽ gây gánh nặng cho hệ thống y tế là điều cần được lưu tâm.

Với tiến bộ khoa học, công nghệ hiện nay, chúng ta có thể thay đổi quá trình phòng ngừa bệnh tật tốt và nhanh hơn thông qua vaccine. Tiêm chủng không dành riêng cho trẻ em, mà trở thành một phần quan trọng của quá trình chăm sóc sức khỏe ở mọi giai đoạn cuộc đời.

Theo WHO, hiện khoảng 25 bệnh có thể phòng ngừa bằng vaccine, nhưng tỷ lệ tiêm chủng toàn cầu ở người lớn đang thuộc mức thấp. Tại hội thảo “Vaccine cho người lớn tuổi - Nhu cầu cần thiết trong chăm sóc sức khoẻ toàn diện” vừa qua, PGS.TS.BS. Đỗ Duy Cường, Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết gần 2/3 người Việt Nam từ 60 tuổi trở lên đang sống chung với ít nhất một bệnh lý mạn tính và gần một nửa trong số họ có nhiều bệnh nền cùng lúc.

“Lão hóa khiến hệ thống miễn dịch của người già suy yếu rõ rệt, làm giảm khả năng đáp ứng với các tác nhân gây bệnh truyền nhiễm và cả hiệu quả vaccine nếu không có chiến lược tiêm chủng phù hợp”, PGS. TS Cường nói.

Bên cạnh đó, các bác sĩ nhấn mạnh người cao tuổi mắc các bệnh lý nền như đái tháo đường, bệnh tim mạch, phổi tắc nghẽn mạn tính… có nguy cơ cao hơn từ 30 - 70% bị biến chứng nặng hoặc tử vong nếu nhiễm các bệnh như cúm, zona, viêm phổi do phế cầu hoặc Covid-19…

PGS.TS.BS. Phạm Quang Thái, Phó trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, cảnh báo: “Cứ 3 người sẽ có 1 người mắc bệnh zona trong đời. Trong đó, phần lớn ca bệnh xảy ra sau tuổi 50 và càng cao tuổi, nguy cơ biến chứng như đau thần kinh sau zona (PHN), viêm giác mạc, đột quỵ... càng tăng”.

Các chuyên gia đều thống nhất rằng tiêm phòng là giải pháp chủ động giúp người cao tuổi phòng ngừa bệnh tật, giảm nhập viện, và nâng cao chất lượng sống. Theo PGS.TS. Cường, “tiêm phòng không chỉ bảo vệ khỏi một căn bệnh cụ thể mà còn góp phần ổn định bệnh lý nền vốn đã mong manh ở người cao tuổi”.

Trong khi đó, theo TS.BS. Nguyễn Văn Dũng, Phó Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai, tiêm chủng không chỉ giúp tạo miễn dịch phòng bệnh truyền nhiễm cho từng cá nhân, mà còn góp phần xây dựng “lá chắn cộng đồng”, ngăn chặn sự bùng phát dịch bệnh. Đây là biện pháp đầu tư y tế sinh lợi cao - chi phí thấp nhưng hiệu quả lớn, giúp giảm tỉ lệ tử vong và gánh nặng cho hệ thống y tế.

Dù lợi ích của tiêm chủng đã được khẳng định, việc triển khai mô hình này trong bệnh viện vẫn gặp không ít thách thức. Một số bác sĩ thiếu thời gian tư vấn, trong khi cơ chế khuyến khích chưa rõ ràng. Về phía người dân, nhiều người còn e ngại về tác dụng phụ, chi phí hoặc đơn giản là chưa hiểu hết tầm quan trọng của vaccine.

Theo TS.BS Dũng, để thay đổi nhận thức này, sự giao tiếp cởi mở và thấu hiểu giữa bác sĩ và người bệnh là yếu tố then chốt. Bác sĩ cần lắng nghe, giải thích rõ ràng, dựa trên bằng chứng khoa học. Khi người bệnh hiểu vì sao cần tiêm, họ sẽ chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe của chính mình.

Những vaccine được khuyến cáo sử dụng đối với người cao tuổi và người mắc các bệnh mạn tính bao gồm: Vaccine cúm mùa hàng năm; vaccine phế cầu phòng các bệnh do phế cầu; vaccine zona; vaccine uốn ván, bạch hầu, ho gà khuyến cáo tiêm nhắc theo định kỳ 10 năm/lần; vaccine viêm gan B...