Giảm gánh nặng bệnh RSV nhờ vaccine

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm RSV gây hơn 3,6 triệu ca nhập viện và 100.000 ca tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi, trong đó gần 50% số ca tử vong nằm ở trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi. Tại Việt Nam, RSV được ghi nhận là nguyên nhân hàng đầu gây viêm đường hô hấp cấp tính ở trẻ nhỏ. 

Một nghiên cứu tại TP.HCM cho thấy RSV chiếm 50 - 90% ca viêm tiểu phế quản và 5 - 40% ca viêm phổi. Tại Hà Nội, tỷ lệ nhiễm virus này cũng rất cao, chiếm 60 - 70% số trẻ nhập viện vì bệnh hô hấp tại Bệnh viện Nhi Hà Nội và gần 30% tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cu Ba. Tại một số bệnh viện như Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn, tỷ lệ nhiễm virus RSV trong các ca viêm phổi trẻ em được ghi nhận lên đến 50%.

TRẺ SƠ SINH ĐẶC BIỆT NHẠY CẢM VỚI RSV

Ngày 22/9/2025, Bệnh viện Đa khoa Đức Giang (Hà Nội) thông tin: khoa Sơ sinh của đơn vị vừa điều trị thành công một trường hợp ARDS cấp do viêm phổi do virus hợp bào hô hấp (RSV) ở trẻ sơ sinh. Bé nhập viện trong tình trạng suy hô hấp tiến triển nhanh, toan hô hấp nặng, suy tuần hoàn, với nguy cơ tử vong rất cao.

Bác sĩ Hoàng Thái Bảo, Khoa Sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa Đức Giang, cho biết bệnh nhi 32 ngày tuổi, nhập viện với chẩn đoán viêm phổi do virus RSV, suy hô hấp. Dù đã tối ưu các thông số thở máy thường, tình trạng vẫn không cải thiện, các bác sĩ quyết định chuyển sang thở máy tần số cao (HFO), kỹ thuật hồi sức hô hấp hiện đại chỉ định cho các ca suy hô hấp nặng không đáp ứng với thở máy thông thường.

Sau hơn một ngày thở HFO, phổi trẻ cải thiện rõ rệt, CO₂ giảm dần, khí máu ổn định. Bé được chuyển về thở máy thường theo chiến lược ARDS, cai máy thành công sau 7 ngày và ra viện khỏe mạnh sau hơn 15 ngày điều trị tích cực.

Tại hội nghị khoa học “Vai trò của vaccine RSV trong việc bảo vệ trẻ sơ sinh và người cao tuổi” tại Khánh Hòa ngày 20 – 21/9 vừa qua, các chuyên gia cho biết hầu hết trẻ đều nhiễm RSV ít nhất một lần trước 2 tuổi. Trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi đặc biệt nhạy cảm với RSV bởi hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Trung bình cứ 100 trẻ dưới 6 tháng thì có 2 - 3 trẻ phải nhập viện vì RSV. Trẻ sinh non hoặc nhẹ cân càng có nguy cơ mắc cao hơn.

PGS.TS.BS. Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, chia sẻ: “RSV là nỗi lo thường trực của các bậc cha mẹ có con nhỏ, đồng thời cũng là thách thức lớn cho các bác sĩ bởi diễn tiến bệnh thay đổi nhanh”. Có trẻ hôm nay chỉ sốt nhẹ nhưng hôm sau đã khó thở, thậm chí phải thở máy. Những dấu hiệu cảnh báo cần lưu ý là sốt cao dai dẳng, thở nhanh, khò khè, rút lõm ngực và ho nặng.

“Những tháng đầu đời, khi lượng kháng thể bảo vệ từ mẹ truyền sang giảm dần mà khả năng tạo miễn dịch chủ động của bé chưa hoàn thiện, trẻ rơi vào ‘khoảng trống miễn dịch’, dễ bị tác nhân gây bệnh tấn công. Kháng thể từ mẹ truyền sang thai nhi đóng vai trò quan trọng bảo vệ trẻ sơ sinh trong giai đoạn đầu, khi hệ miễn dịch của bé còn non yếu", PGS.TS.BS. Huỳnh Nguyễn Khánh Trang, Trưởng Bộ môn Sản phụ khoa, Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, cho biết.

VAI TRÒ CỦA MIỄN DỊCH THỤ ĐỘNG 

Theo PGS.TS.BS. Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế công cộng, Trường đại học Y Dược TP.HCM, các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp dưới do RSV thường khó phân biệt về triệu chứng và hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu. Do đó, việc cải thiện khả năng tiếp cận giải pháp phòng ngừa RSV cùng sự hợp tác đa chuyên ngành là yếu tố thiết yếu để cải thiện hiệu quả bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

TS.BS. Bulent Nuri Taysi, Giám đốc cấp cao phụ trách Vaccine và thuốc kháng virus cho thị trường mới nổi châu Á của Pfizer, nhấn mạnh: "Việc chuẩn bị và bảo vệ sớm, từ thai kỳ đến sau sinh, thông qua theo dõi sức khỏe, chăm sóc hô hấp, vệ sinh và tuân thủ hướng dẫn y tế, có ý nghĩa quan trọng.

Điều này vừa giảm nguy cơ biến chứng nặng, tử vong, vừa củng cố sức khỏe hô hấp lâu dài cho trẻ. Ở người cao tuổi, các biện pháp dự phòng phù hợp cũng góp phần giảm nguy cơ nhập viện và nhu cầu chăm sóc dài hạn".

Trong khi đó, PGS. Khánh Trang nhận định: "Tiêm chủng cho mẹ bầu không chỉ bảo vệ bản thân sản phụ mà còn giúp truyền kháng thể sang con, tạo lớp lá chắn miễn dịch ngay từ lúc chào đời". Quan điểm này dựa trên các nghiên cứu khoa học toàn cầu, nhấn mạnh vai trò của miễn dịch thụ động trong việc giảm nguy cơ bệnh hô hấp nghiêm trọng ở trẻ sơ sinh.

Các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn từ nhiều quốc gia đã chứng minh cơ chế này giúp giảm nguy cơ bệnh nặng cần can thiệp y tế trong những tháng đầu đời của trẻ. Bác sỹ này kỳ vọng với sự phối hợp giữa Bộ Y tế, các bệnh viện sản - nhi và hỗ trợ quốc tế, Việt Nam có thể áp dụng các giải pháp tiêm chủng trong thai kỳ dựa trên khoa học, nhằm bảo vệ trẻ em ngay từ khi chào đời. 

Nước ta hiện có nhiều lợi thế như hệ thống Tiêm chủng mở rộng phủ khắp từ trung ương đến cơ sở, kinh nghiệm triển khai các vaccine thai kỳ như vaccine ngừa uốn ván - bạch hầu - ho gà, cúm... Tuy nhiên, vẫn còn một số thách thức như chi phí và nhận thức cộng đồng, cần sự phối hợp giữa cơ quan y tế và các tổ chức quốc tế để nâng cao giáo dục y tế.

Trước gánh nặng toàn cầu, WHO đã khuyến nghị các quốc gia sớm triển khai biện pháp dự phòng RSV cho trẻ sơ sinh. Tháng 9/2024, Nhóm chuyên gia tư vấn chiến lược về tiêm chủng đã đưa ra khuyến nghị toàn cầu về việc sử dụng miễn dịch thụ động để ngừa RSV, trong đó có phòng ngừa chủ động cho phụ nữ mang thai nhằm bảo vệ trẻ ngay từ trong bụng mẹ.

Song song đó, CDC Hoa Kỳ cũng khuyến cáo dự phòng chủ động RSV cho người từ 75 tuổi trở lên, đồng thời cân nhắc cho nhóm 60 - 74 tuổi có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch, nhằm hạn chế nguy cơ nhiễm trùng nặng và nhập viện.