“Không thể coi nguồn lực là cái có sẵn, hữu hạn, tĩnh, chỉ để phân chia. Nguồn lực phải được kiến tạo, làm giàu, kết nối và nhân lên”. Đó là tư duy mới mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại buổi làm việc định hướng cho việc ban hành Nghị quyết mới thay thế Nghị quyết 39-NQ/TW.

Ngày 20/5, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và các cơ quan liên quan về đánh giá nguồn lực phát triển đất nước gắn với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và xác lập mô hình tăng trưởng mới.

TỪ NGUỒN LỰC MẮC KẸT ĐẾN GIỚI HẠN CỦA MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG CŨ

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước thẳng thắn chỉ ra thực trạng nhiều nguồn lực quốc gia đang “mắc kẹt” trong thủ tục, tranh chấp, tâm lý sợ trách nhiệm và phối hợp thiếu đồng bộ.

Đồng thời, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị Ban Chính sách, chiến lược Trung ương hoàn thiện báo cáo, trình Bộ Chính trị xem xét ban hành Nghị quyết mới, tạo cơ chế để các nguồn lực cộng hưởng, trở thành động lực cho mô hình tăng trưởng mới dựa trên năng suất, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và dữ liệu.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định tăng trưởng hai con số không thể là kết quả của mô hình tăng trưởng cũ được kéo dài thêm.

Trong nhiều năm qua, các động lực truyền thống như: tăng vốn đầu tư, mở rộng tín dụng, khai thác đất đai, lao động giá rẻ và thu hút FDI bằng ưu đãi đã đóng góp quan trọng. Tuy nhiên, những yếu tố này đang dần bộc lộ giới hạn khi đất nước chuyển sang giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi tăng trưởng chất lượng cao, dựa trên năng suất và sức cạnh tranh bền vững.

Thực tế cho thấy nhiều nguồn lực quốc gia vẫn đang trong trạng thái “mắc kẹt”: quy hoạch treo kéo dài, đất công và tài sản nhà nước sử dụng kém hiệu quả hoặc bỏ hoang, vốn đầu tư công giải ngân chậm, dự án đầu tư ách tắc bởi thủ tục hành chính rườm rà và tranh chấp kéo dài.

Tâm lý e ngại trách nhiệm của một bộ phận cán bộ cùng sự phối hợp thiếu đồng bộ giữa các cơ quan đã khiến nguồn lực chưa được chuyển hóa hiệu quả thành động lực phát triển. Phân bổ nguồn lực vẫn còn dàn trải, bình quân theo địa giới hành chính và nhiệm kỳ, chưa thực sự tập trung vào hiệu quả, năng suất và sức lan tỏa.

Kết quả là nghịch lý mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ rõ: có nguồn lực nhưng không sử dụng được; có tiềm năng nhưng không chuyển hóa được; có chủ trương đúng nhưng kết quả chậm; có mục tiêu cao nhưng công cụ thực hiện chưa đủ mạnh.

Điều đó nói lên rằng sức mạnh nguồn lực không nằm ở từng nguồn lực riêng lẻ mà năm ở khả năng cộng hưởng của tất cả các nguồn lực.

Một điểm nhấn quan trọng trong chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là yêu cầu đổi mới tư duy về nguồn lực. Không thể tiếp tục nhìn nguồn lực như một khối tài sản hữu hạn, tĩnh tại chỉ để quản lý và phân chia.

Nguồn lực phải được kiến tạo, làm giàu, kết nối và nhân lên. Nhà nước không chỉ đóng vai trò phân bổ mà phải trở thành người kiến tạo môi trường, giảm rủi ro ban đầu, dẫn dắt và kích hoạt nguồn lực xã hội, nguồn lực tư nhân, trí tuệ, dữ liệu và văn hóa.

NĂM ĐỊNH HƯỚNG ĐỂ KIẾN TẠO CƠ CHẾ CỘNG HƯỞNG NGUỒN LỰC

Từ tư duy này có thể thấy khái niệm sức mạnh cộng hưởng nguồn lực nổi lên như một cách tiếp cận then chốt. Cộng hưởng không phải là phép cộng đơn thuần giữa đất đai, vốn, hạ tầng hay FDI, mà là trạng thái các nguồn lực vật chất và nguồn lực tinh thần vận động đồng pha, hỗ trợ và khuếch đại lẫn nhau, tạo ra giá trị lớn hơn nhiều lần tổng các yếu tố riêng lẻ.

Trong kinh tế học, cộng hưởng (synergy) là hiệu ứng mà giá trị tạo ra khi kết hợp các yếu tố lớn hơn rất nhiều so với tổng các yếu tố riêng lẻ, thậm chí tăng theo cấp số nhân.

Nguồn lực tinh thần của Việt Nam vốn rất dồi dào: khát vọng phát triển dân tộc, truyền thống anh hùng, vốn văn hóa phong phú, niềm tin xã hội và tinh thần sáng tạo của hơn 100 triệu dân.

Khi hai nhóm nguồn lực vật chất và tinh thần kết nối tốt, chúng sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp vượt trội, giống như một dàn nhạc giao hưởng, chỉ khi các nhạc cụ phối hợp nhịp nhàng mới tạo nên bản hòa tấu hùng tráng.

Nghị quyết 39-NQ/TW năm 2019 của Bộ Chính trị đã đặt nền tảng quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác, sử dụng và phát huy các nguồn lực của nền kinh tế. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới với mục tiêu tăng trưởng hai con số và yêu cầu xác lập mô hình tăng trưởng chất lượng cao, cần có bước phát triển tiếp theo.

Vì thế, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng cần ban hành một Nghị quyết mới xác lập rõ mô hình tăng trưởng mới và cơ chế tổ chức thực hiện. Trọng tâm của Nghị quyết là chuyển mạnh từ dựa vào vốn, đất đai, lao động giá rẻ và FDI ưu đãi sang dựa chủ yếu vào năng suất, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và dữ liệu, đây phải là động lực chính, không phải khẩu hiệu.

Theo tinh thần chỉ đạo đó, có thể cụ thể hoá thành năm định hướng lớn như sau:

Thứ nhất, xây dựng gói thể chế khơi thông nguồn lực mạnh mẽ: minh bạch, ổn định, nhất quán; dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”; chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm có kiểm soát; bảo đảm một nội dung chỉ quy định tại một luật.

Thứ hai, tổ chức kiểm kê, số hóa toàn diện và giải phóng triệt để các nguồn lực đang bị ách tắc, tạo kết nối thông suốt giữa đất đai, vốn, dự án với trí tuệ, sáng tạo và nhu cầu phát triển.

Thứ ba, tập trung khơi dậy và nuôi dưỡng nguồn lực tinh thần: lan tỏa khát vọng phát triển dân tộc, xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo, củng cố niềm tin xã hội và tinh thần trách nhiệm của cán bộ, doanh nghiệp và nhân dân.

Thứ tư, ưu tiên phân bổ nguồn lực tập trung cho các cực tăng trưởng, các ngành then chốt có sức lan tỏa cao như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, năng lượng mới, chuyển đổi số, logistics, kinh tế xanh…

Thứ năm, Nhà nước chuyển vai trò từ “người phân bổ nguồn lực” sang “người kiến tạo môi trường cộng hưởng”, thúc đẩy sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước – Tư nhân – Trí thức – Nhân dân, trong đó kinh tế tư nhân và doanh nghiệp Việt Nam thực sự trở thành động lực quan trọng nhất.

Từ Nghị quyết 39 đến Nghị quyết mới, tư duy phát triển của Đảng đang có bước chuyển mình quan trọng: không dừng lại ở việc tháo gỡ điểm nghẽn mà phải chủ động kiến tạo sức mạnh cộng hưởng giữa nguồn lực vật chất và nguồn lực tinh thần.

Khi các nguồn lực được kết nối đồng pha, khi Nhà nước kiến tạo được môi trường để chúng nhân lên giá trị, Việt Nam sẽ có đủ sức mạnh để thực hiện thành công mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số chất lượng cao, bứt phá trong kỷ nguyên mới.