Với mức thuế quan toàn cầu mới 15% mà Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố vào cuối tuần vừa rồi, mức thuế quan bình quân tính theo trọng số thương mại đối với các đối tác thương mại của Mỹ có những thay đổi không đồng nhất...

Trong khi một số quốc gia và vùng lãnh thổ chứng kiến mức thuế quan tăng, một số khác lại hưởng lợi vì mức thuế giảm xuống.

Hãng tin CNBC dẫn một phân tích của tổ chức Global Trade Alert (GTA) có trụ sở ở Thụy Sỹ cho biết trên cơ sở trọng số thương mại, Anh phải đối mặt với mức tăng 2,1 điểm phần trăm trong mức thuế quan trung bình khi xuất khẩu hàng hóa sang thị trường Mỹ.

Liên minh châu Âu (EU) chứng kiến mức tăng thuế quan 0,8 điểm. Ngược lại, thuế suất trung bình đối với hàng hóa Brazil giảm 13,6 điểm phần trăm và của Trung Quốc giảm 7,1 điểm phần trăm.

BIẾN ĐỘNG MỨC THUẾ QUAN

Trong phán quyết đưa ra hôm thứ Sáu, Tòa án Tối cao Mỹ tuyên bố vô hiệu hóa thuế quan đối ứng - biện pháp thuế quan được ông Trump đưa ra trên cơ sở viện dẫn Đạo luật Quyền lực kinh tế khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Sau đó cùng ngày, ông Trump tuyên bố áp thuế quan toàn cầu mới 10% để thay cho thuế đối ứng, và chỉ một ngày sau, ông nâng thuế này lên 15%.

Ủy ban châu Âu (EC) đã tuyên bố sẽ yêu cầu "sự rõ ràng đầy đủ" về chính sách thuế quan của Mỹ, nhấn mạnh rằng "thỏa thuận là thỏa thuận" và không được có bất kỳ sự gia tăng thuế quan nào vượt quá mức trần 15% đã quy định trong thỏa thuận thương mại giữa EU và Mỹ.

Khối 27 thành viên này đã đạt thỏa thuận thương mại với Mỹ vào tháng 8 năm ngoái, theo đó hàng xuất khẩu của EU sang Mỹ sẽ được giới hạn thuế quan ở mức 15%.

Các đồng minh châu Á của Mỹ như Nhật Bản và Hàn Quốc cũng phải đối mặt với sự gia tăng về mức thuế quan trung bình tính theo trọng số thương mại của mỗi nước, với mức tăng tương ứng lần lượt là 0,4 điểm phần trăm và 0,6 điểm phần trăm. Năm ngoái, cả hai quốc gia này cũng đã đạt thỏa thuận thương mại với Mỹ với mức thuế 15%.

Một số chuyên gia cho rằng quyết định của Tòa án Tối cao Mỹ mang lại lợi thế cho các quốc gia trước đây bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi thuế quan đối ứng. Một số khác nhận định phán quyết này gây bất lợi cho các quốc gia đã đạt thỏa thuận thương mại với Mỹ.

Ông Johannes Fritz, tác giả phân tích của GTA nói trên, nhấn mạnh rằng các quốc gia như Trung Quốc, Mexico và Canada đã bị Mỹ áp các mức thuế quan riêng liên quan đến chất gây nghiện và an ninh biên giới, bên cạnh thuế quan đối ứng. Brazil và Ấn Độ cũng bị áp các biện pháp thuế quan khác bên cạnh thuế đối ứng, như Ấn Độ là mức thuế 25% vì mua dầu Nga.

Cả thuế đối ứng và các biện pháp thuế quan riêng áp lên từng quốc gia nói trên đều là thuế quan áp theo IEEPA.

“Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ tất cả những thuế quan này chứ không riêng gì thuế quan đối ứng. Bởi vậy, các quốc gia bị áp thuế mạnh nhất theo IEEPA sẽ có được sự giải tỏa lớn nhất”, ông Fritz nói.

Theo ông Fritz, EU và các đồng minh khác của Mỹ - những đối tác có gánh nặng thuế quan IEEPA chủ yếu bị giới hạn ở thuế đối ứng - chứng kiến mức thuế giảm ít hơn, thậm chí còn tăng sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ.

Các quốc gia đã đàm phán được với Mỹ mức thuế đối ứng 10%, như Anh, cũng như các quốc gia nhận mức thuế cơ sở 10% như Singapore, Australia và Saudi Arabia, đều sẽ thấy mức thuế quan trung bình tính trọng số thương mại của họ tăng lên sau khi các mức thuế IEEPA hiện được thay thế bằng thuế quan mới mà ông Trump theo Mục 122.

Bà Sarang Shidore, Giám đốc chương trình Global South Program cầu tại Viện Quincy, nhận định một số quốc gia sớm đạt được thỏa thuận với thương mại với Mỹ trong năm ngoái giờ đây đang rơi vào thế bất lợi. Trong khi đó, những quốc gia khác chưa đạt thỏa thuận, như Brazil, lại có lợi thế.

Quan điểm này của bà Shidore nhận được sự đồng tình của Alicia Garcia Herrero, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á Thái Bình Dương tại ngân hàng Natixis. "Các quốc gia đang chịu mức thuế cao hơn và chưa đàm phán thỏa thuận thương mại lại có được sự giảm thuế quan đáng kể sẽ được hưởng lợi nhiều hơn”, bà nói với CNBC.

Bà Herrero đề cập tới việc Nhật Bản cam kết đầu tư 550 tỷ USD vào Mỹ để đổi lấy mức thuế đối ứng 15%. “Chính phủ Nhật đã cam kết vẫn sẽ đầu tư vào Mỹ cho dù Tòa án Tối cao của Mỹ có đưa ra phán quyết như thế nào. Nói cách khác, họ phải trả tiền để được Mỹ đối xử thuế quan như nhiều nước khác”, bà nhấn mạnh.

CHÂU Á ĐANG "CHỜ XEM"

Các nước châu Á chủ yếu đang chờ đợi những thông tin rõ ràng hơn về thuế quan Mỹ. Trong một tuyên bố ngày 23/2, Bộ thương mại Trung Quốc cho biết nước này đang tiến hành "đánh giá toàn diện" về phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ, đồng thời kêu gọi Mỹ "hủy bỏ các mức thuế đơn phương đối với các đối tác thương mại”.

Các nhà đàm phán thương mại của Ấn Độ đã lên kế hoạch đến Washington chốt một thỏa thuận thương mại tạm thời với Mỹ, trong đó Mỹ sẽ giảm thuế quan xuống 18% đối với hàng hóa Ấn Độ. Tuy nhiên, chuyến đi đã bị hoãn lại sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ.

Tại Hàn Quốc, Bộ trưởng Bộ Thương mại, công nghiệp và tài nguyên của nước này, ông Kim Jung-kwan, cho biết Seoul sẽ theo đuổi các cuộc tham vấn thân thiện "để đảm bảo rằng sự cân bằng lợi ích và điều kiện xuất khẩu thuận lợi được đảm bảo thông qua thỏa thuận thuế quan Hàn Quốc-Mỹ không bị suy giảm”.

Trong khi Nhật Bản chưa đưa ra phản ứng chính thức, các quan chức nước này nói với tờ báo Nikkei Asia rằng phán quyết sẽ không ảnh hưởng đến đợt đầu tư đầu tiên của Nhật Bản vào Mỹ. Một số quan chức khác cũng nói rằng Tokyo rất muốn duy trì thỏa thuận thương mại đã có với Washington.

Mức thuế 15% dường như cũng áp dụng cho các quốc gia như Singapore, quốc gia có thâm hụt thương mại với Mỹ. Singapore sẽ chứng kiến mức thuế quan có hiệu lực thực tế đối với hàng hóa của nước này vào Mỹ tăng 1,1 điểm phần trăm - theo GTA. Trong chương trình thuế quan đối ứng, Singapore bị áp thuế 10%.

Một phát ngôn viên từ Bộ Thương mại và công nghiệp Singapore cho biết nước này đang theo dõi tình hình chặt chẽ và sẽ hợp tác với "các đối tác Mỹ để tìm hiểu rõ về việc thực hiện các mức thuế mới theo Mục 122 và quy trình hoàn thuế."

Theo CNBC, giới phân tích cho rằng có một từ được dùng để miêu tả chính xác về tình hình chính sách thương mại của Mỹ sau phán quyết của Tòa án Tối cao, và đó là từ “mơ hồ”. Dù ông Trump đã công bố mức thuế 15% qua mạng xã hội Truth Social, bảng tin của Nhà Trắng vẫn đưa ra thuế quan ap theo Mục 122 ở mức 10%. "Tôi nghĩ rằng hiện tại, có rất nhiều sự nhầm lẫn”, bà Shidore của Viện Quincy nhận xét.

Nhà kinh tế trưởng Claudio Galimberti của công ty Rystad Energy nhận định ảnh hưởng thực sự đối với thương mại từ các biến động chính sách gần đây ở Mỹ vẫn còn là điều khó đoán định. Ông tỏ ra nghi ngờ về các thỏa thuận thương mại song phương giữa Mỹ với các đối tác thương mại, nói rằng những thỏa thuận đạt được thông qua đàm phán đều dựa trên điểm xuất phát là thuế quan IEEPA.

“Hiện tại, có vẻ như Mỹ đã mất khả năng áp những mức thuế đó, và bất kỳ thỏa thuận thương mại đã có nào dựa trên việc đàm phán lại thuế quan IEEPA đều được thay thế bởi thuế quan mới áp theo Mục 122”, ông Galimberti phát biểu.