Tổng thống Trump đề xuất tăng ngân sách 500 tỷ USD cho quốc phòng

Đề xuất này được đưa ra giữa lúc chính quyền ông Trump đang đối mặt áp lực ngày càng lớn cả ở bên ngoài lẫn trong nước. Chính phủ Mỹ đang điều động thêm binh sĩ tới Trung Đông, trong khi người dân Mỹ phải gánh chi phí nhiên liệu tăng cao do xung đột.

NGÂN SÁCH QUỐC PHÒNG LỊCH SỬ

Theo đề xuất, ngân sách quốc phòng Mỹ sẽ tăng từ khoảng 1 nghìn tỷ USD trong năm tài khóa 2026 lên 1,5 nghìn tỷ USD trong năm tài khóa 2027. Kế hoạch này cũng bao gồm đề xuất tăng lương 5%-7% cho quân nhân, khi Mỹ đang triển khai thêm hàng nghìn binh sĩ tới Trung Đông.

Theo Nhà Trắng, mức tăng trên gần tương đương với những đợt nâng ngân sách quốc phòng "lịch sử" của Mỹ trước Thế chiến thứ hai. Điều này trái ngược hẳn với quan điểm của ông Trump trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên, khi có lúc ông cho rằng mức chi quân sự là quá cao.

Khi trở lại Nhà Trắng trong nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump cam kết cắt giảm chi tiêu liên bang và kiềm chế thâm hụt ngân sách ngày càng lớn của Mỹ. Ông cũng giao tỷ phú Elon Musk dẫn dắt nỗ lực tinh gọn bộ máy, qua đó cắt giảm khoảng 300.000 vị trí trong bộ máy liên bang.

Tuy nhiên, thâm hụt ngân sách của Mỹ - tức chênh lệch giữa thu và chi của chính phủ - vẫn tiếp tục gia tăng. Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) dự báo mức thâm hụt trong năm tài khóa kết thúc vào ngày 30/9/2026 lên tới 1,853 nghìn tỷ USD, cao hơn mức 1,775 nghìn tỷ USD của năm trước.

Nợ công của Mỹ không ngừng phình to dưới cả các chính quyền của Đảng Cộng hòa và Đảng Dân chủ, và đã lên tới 39,016 nghìn tỷ USD tính tới ngày 17/3/2026. Một nguyên nhân là các cuộc tranh cãi về ngân sách tại Mỹ phần lớn chỉ tập trung vào nhóm chi tiêu do Quốc hội phân bổ hàng năm, trong khi khoản này chỉ chiếm khoảng 1/4 tổng ngân sách liên bang.

Đề xuất ngân sách năm tài khóa 2027 không đưa ra thay đổi nào đối với phần chi tiêu bắt buộc lớn nhất của chính phủ, gồm chương trình hưu trí An sinh Xã hội (Social Security) và chương trình bảo hiểm y tế Medicare dành cho người cao tuổi. Tại Mỹ, mọi đề xuất cắt giảm các khoản chi này từ lâu đều được xem là rất nhạy cảm về mặt chính trị.

Kế hoạch trên cần được Quốc hội Mỹ phê chuẩn. Chính tại Quốc hội Mỹ, những bất đồng liên quan tới các quyết định chi tiêu của chính quyền ông Trump gần đây đã dẫn tới đợt đóng cửa chính phủ dài nhất trong lịch sử nước này.

Nếu được thông qua, tổng chi tiêu liên bang Mỹ trong năm tài khóa 2027 sẽ tăng lên 2,2 nghìn tỷ USD, so với khoảng 1,8 nghìn tỷ USD của năm tài khóa hiện tại.

Theo các chuyên gia, đề xuất tăng mạnh chi tiêu quân sự của ông Trump nhiều khả năng sẽ được các nghị sĩ theo đường lối cứng rắn về quốc phòng tại Quốc hội Mỹ ủng hộ. Tuy nhiên, động thái này cũng cho thấy ông đang tìm cách dồn thêm nguồn lực cho các mục tiêu quân sự, dù Đảng Cộng hòa đã tăng ngân sách quốc phòng vào năm ngoái thông qua một đạo luật chỉ nhận được sự ủng hộ của phe mình.

Lầu Năm Góc cũng đã đề nghị bổ sung 200 tỷ USD để chi cho cuộc chiến tại Iran, nhưng Nhà Trắng đến nay vẫn chưa chính thức gửi đề xuất này lên Quốc hội. Nếu được chính thức trình lên Quốc hội, kế hoạch này nhiều khả năng sẽ đối mặt với sự soi xét chặt chẽ từ cả hai đảng.

Ngoài khoản tăng chung cho ngân sách quốc phòng, ông Trump còn đề xuất tăng chi cho một số hạng mục cụ thể, gồm lá chắn phòng thủ tên lửa Golden Dome gây nhiều tranh cãi, ngân sách bổ sung dự trữ khoáng sản quan trọng phục vụ ngành công nghiệp quốc phòng và 65,8 tỷ USD để đóng mới 34 tàu chiến cũng như tàu hỗ trợ.

Trong đó, đóng tàu là một ưu tiên của ông Trump từ nhiệm kỳ đầu tiên. Kế hoạch lần này bao gồm cả khoản vốn ban đầu cho chiến hạm mang tên Trump-class cũng như nhiều tàu ngầm.

“Thời kỳ bế tắc tài khóa đang khép lại. Chính sách tài khóa của chúng ta đã được điều chỉnh theo đúng hướng”, ông Russell Vought, Giám đốc ngân sách Nhà Trắng, viết trong thư gửi Quốc hội.

Đề xuất ngân sách này cũng phản ánh các ưu tiên chính trị của chính quyền ông Trump trước cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ vào tháng 11/2026. Lần bầu cử này, Đảng Cộng hòa sẽ phải nỗ lực nhiều để duy trì vị thế đa số mong manh tại cả Thượng viện và Hạ viện Mỹ.

Tuy nhiên, tại Quốc hội Mỹ, các đề xuất ngân sách từ Nhà Trắng thường chỉ mang tính định hướng ban đầu. Trên thực tế, các nghị sĩ phụ trách phân bổ ngân sách vẫn sẽ tiếp tục thương lượng hậu trường để bảo vệ các ưu tiên lập pháp của mình.

CẮT GIẢM NGÂN SÁCH CHO NHIỀU CHƯƠNG TRÌNH LIÊN BANG

Trong khi đó, các nghị sĩ Dân chủ hàng đầu tại Quốc hội nhận định đề xuất nghiêng mạnh về quốc phòng của ông Trump “hầu như không có khả năng được thông qua”.

“Đề xuất ngân sách này xa rời thực tế khi muốn tăng chi tiêu cho súng đạn và bom, trong khi cắt bớt nguồn lực dành cho những lĩnh vực người dân thực sự cần như nhà ở, chăm sóc sức khỏe, giáo dục, đường sá, nghiên cứu khoa học và bảo vệ môi trường”, Thượng nghị sĩ bang Oregon Jeff Merkley, thành viên đảng Dân chủ cấp cao nhất trong Ủy ban Ngân sách Quốc hội Mỹ, nhận định.

Còn theo bà Maya MacGuineas, Chủ tịch Ủy ban vì một Ngân sách Liên bang Có trách nhiệm (CRFB), kế hoạch ngân sách này thiếu chi tiết và dựa nhiều vào vay nợ. Theo bà, phần lớn những cải thiện mà bản ngân sách kỳ vọng đem lại cho tình hình tài khóa quốc gia đều dựa trên các giả định kinh tế quá lạc quan trong 10 năm tới.

Đề xuất ngân sách của chính quyền ông Trump cũng bao gồm việc cắt giảm mạnh mức phân bổ cho nhiều bộ, ngành lớn. Cụ thể, ngân sách của Bộ Nông nghiệp Mỹ dự kiến giảm 19%, Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ giảm 12,5%, còn Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) bị cắt tới 52%.

Ngược lại, Nhà Trắng đề xuất tăng 13% ngân sách cho Bộ Tư pháp Mỹ nhằm tăng cường năng lực truy tố tội phạm bạo lực. Kế hoạch cũng duy trì mức chi lớn cho an ninh nội địa và thực thi chính sách nhập cư, với 2,2 tỷ USD dành cho hoạt động của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE), 41.500 chỗ giam giữ và 30.000 chỗ ở dành cho các gia đình bị tạm giữ.

Đáng chú ý, chỉ hai ngày sau khi Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) thực hiện sứ mệnh tham vọng nhất trong nhiều thập kỷ với việc đưa 4 phi hành gia bay quanh Mặt Trăng trong khuôn khổ chương trình Artemis, Nhà Trắng lại đề xuất cắt 23% ngân sách của cơ quan này. Riêng bộ phận khoa học của NASA dự kiến bị cắt 3,6 tỷ USD, đồng nghĩa khoảng 40 chương trình có thể bị hủy bỏ.

Ngân sách của ông Trump cũng dành 152 triệu USD cho kế hoạch khôi phục nhà tù Alcatraz trên hòn đảo cùng tên để đưa vào hoạt động trở lại, Kế hoạch cũng phân bổ 481 triệu USD để tuyển thêm kiểm soát viên không lưu, qua đó tăng nhân sự cho các tháp điều khiển tại sân bay trên toàn nước Mỹ, trong bối cảnh lo ngại về thiếu nhân lực và an toàn hàng không gia tăng.

Ngoài ra, một số dự án mang đậm dấu ấn cá nhân của ông Trump cũng được đưa vào ngân sách. Trong đó có quỹ 10 tỷ USD thuộc diện chi tiêu bắt buộc để thành lập “Chương trình quản lý và phát triển thủ đô của tổng thống” thuộc Cơ quan Công viên Quốc gia Mỹ, với nhiệm vụ điều phối, lập kế hoạch và triển khai các dự án xây dựng, chỉnh trang các công trình tại Washington, D.C. và khu vực lân cận.