Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết nỗ lực "nhân đạo" này của Mỹ nhằm hỗ trợ các tàu mắc kẹt rời khỏi eo biển Hormuz được bắt đầu từ thứ Hai (4/5)...

Theo thông tin từ ông Trump, chiến dịch mang tên “Dự án Tự do” (Project Freedom) của Mỹ sẽ hộ tống tàu của nhiều quốc gia rời khỏi eo biển Hormuz - tuyến hàng hải có vai trò quan trọng với thị trường dầu khí cũng như nhiều mặt hàng thiết yếu khác.

“Vì lợi ích của Iran, Trung Đông và Mỹ, chúng tôi đã thông báo với các quốc gia này rằng Mỹ sẽ hỗ trợ đưa tàu của họ rời khỏi các vùng biển bị hạn chế một cách an toàn, để các tàu có thể tiếp tục hoạt động vận tải và thương mại bình thường”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social ngày Chủ nhật (3/5).

Tổng thống Mỹ không nêu chi tiết Washington sẽ triển khai chiến dịch này như thế nào. Tuy nhiên, ông cho biết các đại diện của mình “đang có các cuộc thảo luận rất tích cực với Iran”, và những trao đổi này “có thể dẫn tới một kết quả rất tích cực cho tất cả các bên”.

Eo biển Hormuz đã bị Tehran phong tỏa và gần như tê liệt từ những ngày đầu Mỹ - Israel triển khai chiến dịch không kích nhằm vào Iran hồi cuối tháng 2.

Thông báo của ông Trump lập tức tác động tới thị trường năng lượng. Giá dầu Brent giảm gần 2%, xuống còn hơn 106 USD/thùng, trong khi giá dầu West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ trượt xuống dưới 100 USD/thùng.

Cũng trong ngày 4/5, Iran xác nhận đã nhận được phản hồi của Mỹ đối với đề xuất hòa bình mới nhất của mình – trước đó được chuyển tới Washington thông qua Pakistan, quốc gia đang đóng vai trò trung gian giữa hai bên. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết đề xuất mới gồm 14 phần mà Tehran gửi Washington “chỉ tập trung vào việc chấm dứt chiến tranh” tại Trung Đông, trong đó có Lebanon.

“Ở giai đoạn này, chúng tôi không đàm phán về vấn đề hạt nhân”, ông Baghaei nói, khi đề cập tới chương trình hạt nhân của Iran, một trong những vấn đề cốt lõi trong căng thẳng giữa Tehran và Washington.

Trước đó, vào thứ Bảy (2/5), ông Trump cho biết ông đang xem xét đề xuất hòa bình mới nhất của Iran, nhưng cũng cảnh báo Mỹ có thể nối lại các cuộc tấn công quân sự nếu Tehran “hành xử không đúng mực”.

Phát biểu với báo giới, Tổng thống Mỹ khẳng định ông muốn loại bỏ năng lực sản xuất vũ khí của Iran, cho rằng phần năng lực còn lại vẫn có thể trở thành nền tảng để nước này tái xây dựng sức mạnh quân sự.

Dù Washington và Tehran vẫn duy trì kênh trao đổi, nỗ lực tìm kiếm một giải pháp ngoại giao lâu dài cho cuộc xung đột đến nay vẫn chưa ghi nhận đột phá. Ông Trump và các quan chức cấp cao Mỹ cho rằng tiến trình này bế tắc một phần do bất đồng và tình trạng thiếu thống nhất trong giới lãnh đạo cấp cao Iran.

Các cuộc tấn công của Iran nhằm vào tàu thuyền tại eo biển Hormuz đã khiến hoạt động vận tải qua tuyến hàng hải trọng yếu này gần như tê liệt từ ngày 28/2, thời điểm Mỹ và Israel mở cuộc tấn công nhằm vào Iran. Eo biển Hormuz là một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới, nơi khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt tiêu thụ toàn cầu đi qua.

Từ khi chiến sự bắt đầu, ước tính khoảng 1.000 tàu thương mại và 20.000 thuyền viên bị mắc kẹt tại vùng Vịnh. Ngày 3/5, ông Trump cho biết nhiều tàu trong số này thuộc các quốc gia không liên quan đến cuộc xung đột, trong khi các thủy thủ đoàn “đang cạn dần lương thực”.

Việc Tehran phong tỏa eo biển Hormuz cũng khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt, kéo theo lo ngại về tăng trưởng kinh tế và lạm phát. Các nhà giao dịch cảnh báo thị trường dầu có thể chỉ còn vài tuần nữa là chạm “điểm tới hạn”, khi giá dầu có nguy cơ tăng mạnh hơn nhiều.

Eo biển Hormuz vì thế trở thành tâm điểm mới trong căng thẳng Mỹ - Iran, trong bối cảnh Washington yêu cầu Tehran cam kết chấm dứt chương trình hạt nhân.

Theo tờ báo Wall Street Journal, chính quyền ông Trump đang kêu gọi thành lập một liên minh quốc tế để chia sẻ thông tin và phối hợp ngoại giao, nhằm tìm cách mở lại eo biển Hormuz. Trong khi đó, Anh và Pháp cũng đang thúc đẩy kế hoạch dẫn dắt một chiến dịch với sự tham gia của nhiều quốc gia để khôi phục hoạt động vận tải qua tuyến hàng hải này, nếu các bên đạt được một thỏa thuận ngừng bắn bền vững.

Trong khi đó, ông Trump tiếp tục chỉ trích các đồng minh trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), cho rằng họ chưa hỗ trợ đủ cho các nỗ lực của Mỹ. Vào thứ Sáu (1/5), Lầu Năm Góc thông báo sẽ rút 5.000 binh sĩ Mỹ khỏi Đức, sau phát biểu gây chú ý của Thủ tướng Đức Friedrich Merz về cách Washington ứng phó với Tehran.