Theo thông tin từ ông Trump, chiến dịch mang tên “Dự án Tự
do” (Project Freedom) của Mỹ sẽ hộ tống tàu của nhiều quốc gia rời khỏi eo biển Hormuz
- tuyến hàng hải có vai trò quan trọng với thị trường dầu khí cũng như nhiều mặt
hàng thiết yếu khác.
“Vì lợi ích của Iran, Trung Đông và Mỹ, chúng tôi đã thông
báo với các quốc gia này rằng Mỹ sẽ hỗ trợ đưa tàu của họ rời khỏi các vùng biển
bị hạn chế một cách an toàn, để các tàu có thể tiếp tục hoạt động vận tải và
thương mại bình thường”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social ngày Chủ
nhật (3/5).
Tổng thống Mỹ không nêu chi tiết Washington sẽ triển khai
chiến dịch này như thế nào. Tuy nhiên, ông cho biết các đại diện của mình “đang
có các cuộc thảo luận rất tích cực với Iran”, và những trao đổi này “có thể dẫn
tới một kết quả rất tích cực cho tất cả các bên”.
Eo biển Hormuz đã bị Tehran phong tỏa và gần như tê liệt từ những ngày đầu Mỹ - Israel triển khai chiến dịch không kích nhằm vào Iran hồi cuối tháng 2.
Thông báo của ông Trump lập tức tác động tới thị trường năng
lượng. Giá dầu Brent giảm gần 2%, xuống còn hơn 106 USD/thùng, trong khi giá dầu
West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ trượt xuống dưới 100 USD/thùng.
Cũng trong ngày 4/5, Iran xác nhận đã nhận được phản hồi của
Mỹ đối với đề xuất hòa bình mới nhất của mình – trước đó được chuyển tới
Washington thông qua Pakistan, quốc gia đang đóng vai trò trung gian giữa hai
bên. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết đề xuất mới gồm
14 phần mà Tehran gửi Washington “chỉ tập trung vào việc chấm dứt chiến tranh”
tại Trung Đông, trong đó có Lebanon.
“Ở giai đoạn này, chúng tôi không đàm phán về vấn đề hạt
nhân”, ông Baghaei nói, khi đề cập tới chương trình hạt nhân của Iran, một trong những vấn đề cốt lõi trong căng thẳng giữa Tehran và Washington.
Trước đó, vào thứ Bảy (2/5), ông Trump cho biết ông đang xem
xét đề xuất hòa bình mới nhất của Iran, nhưng cũng cảnh báo Mỹ có thể nối lại
các cuộc tấn công quân sự nếu Tehran “hành xử không đúng mực”.
Phát biểu với báo giới, Tổng thống Mỹ khẳng định ông muốn loại
bỏ năng lực sản xuất vũ khí của Iran, cho rằng phần năng lực còn lại vẫn có thể trở thành nền tảng để nước này tái xây dựng sức mạnh quân sự.
Dù Washington và Tehran vẫn duy trì kênh trao đổi, nỗ lực
tìm kiếm một giải pháp ngoại giao lâu dài cho cuộc xung đột đến nay vẫn chưa
ghi nhận đột phá. Ông Trump và các quan chức cấp cao Mỹ cho rằng tiến trình này
bế tắc một phần do bất đồng và tình trạng thiếu thống nhất trong giới lãnh đạo
cấp cao Iran.
Các cuộc tấn công của Iran nhằm vào tàu thuyền tại eo biển
Hormuz đã khiến hoạt động vận tải qua tuyến hàng hải trọng yếu này gần như tê
liệt từ ngày 28/2, thời điểm Mỹ và Israel mở cuộc tấn công nhằm vào Iran. Eo biển
Hormuz là một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới,
nơi khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt tiêu thụ toàn cầu đi qua.
Từ khi chiến sự bắt đầu, ước tính khoảng 1.000 tàu thương mại
và 20.000 thuyền viên bị mắc kẹt tại vùng Vịnh. Ngày 3/5, ông Trump cho biết
nhiều tàu trong số này thuộc các quốc gia không liên quan đến cuộc xung đột,
trong khi các thủy thủ đoàn “đang cạn dần lương thực”.
Việc Tehran phong tỏa eo biển Hormuz cũng khiến giá năng lượng
toàn cầu tăng vọt, kéo theo lo ngại về tăng trưởng kinh tế và lạm phát. Các nhà
giao dịch cảnh báo thị trường dầu có thể chỉ còn vài tuần nữa là chạm “điểm tới
hạn”, khi giá dầu có nguy cơ tăng mạnh hơn nhiều.
Eo biển Hormuz vì thế trở thành tâm điểm mới trong căng thẳng
Mỹ - Iran, trong bối cảnh Washington yêu cầu Tehran cam kết chấm dứt chương
trình hạt nhân.
Theo tờ báo Wall Street Journal, chính quyền ông Trump đang
kêu gọi thành lập một liên minh quốc tế để chia sẻ thông tin và phối hợp ngoại
giao, nhằm tìm cách mở lại eo biển Hormuz. Trong khi đó, Anh và Pháp cũng đang
thúc đẩy kế hoạch dẫn dắt một chiến dịch với sự tham gia của nhiều quốc gia để
khôi phục hoạt động vận tải qua tuyến hàng hải này, nếu các bên đạt được một thỏa
thuận ngừng bắn bền vững.
Trong khi đó, ông Trump tiếp tục chỉ trích các đồng minh
trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), cho rằng họ chưa hỗ trợ đủ cho
các nỗ lực của Mỹ. Vào thứ Sáu (1/5), Lầu Năm Góc thông báo sẽ rút 5.000 binh
sĩ Mỹ khỏi Đức, sau phát biểu gây chú ý của Thủ tướng Đức Friedrich Merz về cách Washington ứng phó với Tehran.
