Trong khi nhu cầu điện cho nền kinh tế số, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI) và các ngành công nghiệp công nghệ cao ngày càng gia tăng, thì hàng chục ngàn mái nhà tại TP.Hồ Chí Minh đang âm thầm tạo nên một nguồn năng lượng phân tán có quy mô được ví tương đương “một nhà máy điện lớn” hay “loạt nhà máy điện mini”, mở ra hướng tiếp cận mới cho bài toán an ninh năng lượng và chuyển dịch xanh của đô thị lớn nhất cả nước.

Những năm trước đây, điện mặt trời mái nhà tại TP.Hồ Chí Minh thường được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ tiết kiệm chi phí điện cho hộ gia đình và doanh nghiệp. Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng ngày càng tăng, chuyển đổi xanh và giảm phát thải đặt ra áp lực, vai trò của nguồn điện này đang dần thay đổi.

LOẠT “NHÀ MÁY ĐIỆN MINI” TRẢI RỘNG TRÊN HÀNG CHỤC NGÀN MÁI NHÀ

Các kế hoạch mới của TP.Hồ Chí Minh về tiết kiệm điện, phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất - tự tiêu thụ, cùng các cơ chế khuyến khích sử dụng năng lượng tái tạo, đã cho thấy điện mặt trời mái nhà đang được nhìn nhận như một cấu phần của hệ thống năng lượng đô thị, thay vì chỉ là giải pháp riêng lẻ của từng hộ dân hay doanh nghiệp.

Nếu nhìn riêng từng công trình, mỗi hệ thống điện mặt trời mái nhà chỉ có quy mô vài kWp đến vài chục kWp. Nhưng nếu lũy kế trên quy mô toàn thành, con số trở nên rất đáng chú ý.

Theo số liệu được Sở Công Thương TP.Hồ Chí Minh công bố tại hội thảo “Bảo đảm năng lượng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số của TP.Hồ Chí Minh” ngày 05/5/2026, thì TP.Hồ Chí Minh hiện có khoảng 22.355 hệ thống điện mặt trời mái nhà đã được lắp đặt, với tổng công suất khoảng 1.832 MWp. Trong khi đó, một số thống kê cập nhật khác từ (Tổng công ty Điện lực TP.Hồ Chí Minh (EVN-HCMC) cho thấy đến cuối quý I/2026, toàn thành phố đã có khoảng 22.778 hệ thống điện mặt trời áp mái đấu nối với lưới điện với tổng công suất đạt khoảng 1.856 MWp.

Nếu đặt trong tương quan phát triển nguồn điện, quy mô này tương đương công suất của nhiều dự án nguồn điện lớn hiện nay. Điều đáng chú ý là nguồn điện này không tập trung tại một địa điểm, mà được phân tán trên hàng chục ngàn mái nhà dân cư, nhà xưởng, trung tâm thương mại, cao ốc văn phòng, trường học, cơ sở sản xuất…

Các chuyên gia về năng lượng cho rằng đây là một dạng “nguồn điện phân tán” vốn là xu hướng đang được nhiều quốc gia thúc đẩy nhằm giảm áp lực đầu tư nguồn điện tập trung, giúp hạn chế tổn thất truyền tải và tăng tính linh hoạt cho hệ thống điện.

TP.Hồ Chí Minh là địa phương có nhu cầu tiêu thụ điện lớn nhất cả nước. Trong các giai đoạn cao điểm nắng nóng, áp lực cung ứng điện luôn là một trong những vấn đề được ngành điện đặc biệt quan tâm. Chính vì vậy, việc phát triển nguồn điện ngay tại nơi tiêu thụ đang được xem là một hướng đi quan trọng.

Theo nhận định của EVN-HCMC, điện mặt trời mái nhà giúp giảm áp lực truyền tải trên lưới điện, đặc biệt trong các giờ cao điểm ban ngày, hạn chế tình trạng quá tải cục bộ tại các khu vực có mật độ phụ tải cao; đồng thời góp phần nâng cao độ tin cậy cung cấp điện và giảm tổn thất điện năng.

Bên cạnh các hệ thống đã ký hợp đồng mua bán điện với ngành điện, xu hướng tự sản xuất - tự tiêu thụ cũng đang gia tăng nhanh.

Sở Công Thương TP.Hồ Chí Minh cho biết hiện có khoảng 559 chủ đầu tư triển khai mô hình điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ không bán điện lên lưới, với tổng công suất khoảng 48,55 MW. Đây được xem là tín hiệu cho thấy nhận thức về sử dụng năng lượng sạch và chủ động nguồn điện đang dần thay đổi trong cộng đồng doanh nghiệp và người dân.

Cuối tháng 5 vừa qua, UBND TP.Hồ Chí Minh đã ban hành Kế hoạch về tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà trên toàn địa bàn (Kế hoạch 236). Trong đó, mục tiêu được đặt ra mỗi năm có khoảng 10% hộ gia đình và 10% cơ quan công sở tham gia lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Nếu mục tiêu này được duy trì trong nhiều năm, quy mô nguồn điện phân tán trên địa bàn Thành phố sẽ còn tiếp tục mở rộng đáng kể.

KHI ĐIỆN XANH TRỞ THÀNH LỢI THẾ CẠNH TRANH

Nếu trước đây điện mặt trời mái nhà thường được nhắc đến như một giải pháp tiết kiệm chi phí điện năng, thì hiện nay câu chuyện đã rộng hơn rất nhiều.

TP.Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đặc biệt là sau hợp nhất với hai địa phương có thế mạnh về kinh tế là Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, cùng với tham vọng trở thành trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm dữ liệu và hạt nhân của nền kinh tế số. Quá trình này đòi hỏi nhu cầu năng lượng cho phát triển là rất lớn.

Tháng 3/2026, Thành phố đã công bố kế hoạch triển khai dự án trung tâm dữ liệu AI tại khu công nghiệp Tân Phú Trung với tổng vốn đầu tư khoảng 2,1 tỷ USD. Việc đầu tư các hạ tầng dữ liệu quy mô lớn này, theo lãnh đạo Thành phố, mang ý nghĩa chiến lược lâu dài đối với quá trình phát triển kinh tế số và kinh tế tri thức.

Không chỉ các trung tâm dữ liệu, xu hướng ứng dụng AI, điện toán đám mây, sản xuất công nghệ cao và chuyển đổi số cũng đang làm gia tăng nhu cầu sử dụng điện của khu vực doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, bài toán năng lượng không còn đơn thuần là có đủ điện hay không?

Với nhiều doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt trong các lĩnh vực dệt may, da giày, điện tử và sản xuất công nghiệp, áp lực giảm phát thải và sử dụng năng lượng xanh ngày càng lớn khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này khiến điện mặt trời mái nhà dần trở thành một phần trong chiến lược phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Những năm gần đây, TP.Hồ Chí Minh cũng thúc đẩy mạnh mẽ các chương trình chuyển đổi xanh trong cộng đồng doanh nghiệp. Năm 2025, có 155 doanh nghiệp được công nhận danh hiệu “Doanh nghiệp Xanh TP.Hồ Chí Minh”, phản ánh xu hướng chuyển đổi xanh đang dần đi vào chiều sâu trong khu vực sản xuất và dịch vụ.

Ở góc độ phát triển đô thị, điện mặt trời mái nhà còn gắn với câu chuyện an ninh năng lượng. Khác với các nguồn điện tập trung cần thời gian đầu tư kéo dài và phụ thuộc nhiều vào hạ tầng truyền tải, điện mặt trời mái nhà có thể triển khai nhanh, ngay tại nơi tiêu thụ điện.

Theo đánh giá của ngành điện TP.Hồ Chí Minh, dư địa phát triển điện mặt trời mái nhà tại “siêu đô thị” này còn rất lớn, đặc biệt tại các khu công nghiệp, khu chế xuất, tòa nhà thương mại và hạ tầng đô thị.

Nhìn ở trung hạn, khi các hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) được triển khai rộng hơn, khả năng khai thác nguồn điện mặt trời tại chỗ sẽ tiếp tục được nâng cao, giúp giảm áp lực phụ tải vào các giờ cao điểm buổi tối. Chính vì vậy, điện mặt trời mái nhà đang dần được nhìn nhận không chỉ là một giải pháp môi trường hay tiết kiệm chi phí điện năng.

Trong dài hạn, đây có thể trở thành một cấu phần của chiến lược an ninh năng lượng đô thị, đồng thời là một trong những điều kiện hỗ trợ năng lực cạnh tranh của TP.Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới.

Trong cuộc đua thu hút đầu tư, phát triển kinh tế số và chuyển đổi xanh, năng lượng sạch đang ngày càng trở thành một phần của hạ tầng phát triển tương tự như giao thông, logistics hay hạ tầng dữ liệu. Trên hành trình đó, hàng chục ngàn mái nhà đang tạo nên một nguồn điện xanh có ý nghĩa ngày càng lớn đối với tương lai của TP.Hồ Chí Minh.