Nếu Bắc Kinh quyết định hạn chế quyền truy cập từ nước ngoài đối với các mô hình tiên tiến, thị trường AI toàn cầu có thể chịu tác động đáng kể...

Trong khoảng một tháng qua, giới chức Trung Quốc đã tổ chức nhiều cuộc họp với các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu để thảo luận về phương án hạn chế truy cập từ nước ngoài với những mô hình AI tiên tiến nhất của nước này, bao gồm cả mô hình nguồn đóng và các mô hình nguồn mở, kể cả các mô hình vẫn chưa được phát hành. 

Động thái này cũng cho thấy Trung Quốc, tương tự Mỹ, ngày càng coi AI tiên tiến là một tài sản chiến lược mang tầm quốc gia, cần được quản lý và kiểm soát chặt chẽ.

TRUNG QUỐC TĂNG CƯỜNG BIỆN PHÁP KIỂM SOÁT AI 

Theo nguồn tin của Reuters, những doanh nghiệp tham gia các cuộc họp có thể kể đến Alibaba, ByteDance và startup AI Z.ai. Cả ba doanh nghiệp đều đang phát triển nhiều mô hình AI, bao gồm các mô hình nguồn đóng và các mô hình có "trọng số mở" (open-weight). 

Trong số các mô hình open-weight, Qwen của Alibaba và Doubao của ByteDance hiện là hai mô hình AI được sử dụng phổ biến nhất tại Trung Quốc. Trong khi đó, Z.ai gần đây thu hút sự chú ý tại Silicon Valley khi giới thiệu mô hình GLM-5.2 với năng lực được đánh giá tiệm cận các mô hình AI hàng đầu của Mỹ nhưng có chi phí triển khai thấp hơn đáng kể.

Kể từ khi mô hình DeepSeek R1 của DeepSeek ra mắt vào năm ngoái, các mô hình AI của Trung Quốc đã nhanh chóng tạo dấu ấn trên thị trường quốc tế nhờ chi phí triển khai thấp và năng lực ngày càng được cải thiện.

Theo các đánh giá, nếu Bắc Kinh quyết định hạn chế quyền truy cập từ nước ngoài đối với các mô hình tiên tiến, thị trường AI toàn cầu có thể chịu tác động đáng kể, bởi nhiều doanh nghiệp đang phụ thuộc vào các mô hình AI của Trung Quốc nhằm tiết kiệm chi phí. 

Tại các cuộc họp, giới chức Trung Quốc được cho là đang đề xuất xếp hành vi làm rò rỉ hoặc đánh cắp công nghệ AI độc quyền là hành vi phạm tội ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, qua đó áp dụng các chế tài xử lý nghiêm khắc.

Bên cạnh đó, các quan chức cũng đề cập ban hành những quy định kiểm soát chặt hơn nguồn vốn đầu tư vào các startup AI trong nước, qua đó giới hạn những tổ chức hoặc cá nhân được phép tài trợ cho lĩnh vực được xem là có ý nghĩa chiến lược này.

Phạm vi của các biện pháp hạn chế vẫn đang trong quá trình thảo luận và nhiều khả năng chỉ áp dụng đối với các mô hình AI sẽ được phát triển hoặc phát hành trong tương lai. Hiện chưa rõ thời điểm các quy định này có thể được ban hành, hoặc liệu chúng có chính thức được triển khai hay không.

MỸ XEM XÉT QUY ĐỊNH KIỂM SOÁT SỬ DỤNG CÁC MÔ HÌNH AI TRUNG QUỐC 

Trong khi đó, chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng đặc biệt quan tâm đến những rủi ro an ninh quốc gia mà AI có thể gây ra, nhất là nguy cơ các mô hình AI tiên tiến của Mỹ bị lực lượng tình báo hoặc quân đội của các quốc gia đối thủ khai thác.

Tháng 6 vừa qua, chính quyền Mỹ đã yêu cầu các công dân nước ngoài không được truy cập hai mô hình AI tiên tiến nhất của Anthropic là Fable và Mythos. Quy định này buộc Anthropic phải tạm thời vô hiệu hóa quyền truy cập đối với toàn bộ người dùng trên thế giới, do công ty không thể xác minh quốc tịch của người dùng theo thời gian thực.

Sau khi Anthropic triển khai các biện pháp bảo vệ bổ sung, lệnh hạn chế đối với Fable mới được dỡ bỏ. Tuy nhiên, Mythos, mô hình được phát triển dành cho các chuyên gia an ninh mạng, hiện vẫn chỉ được cung cấp cho một số tổ chức tại Mỹ.

Không chỉ các nhà hoạch định chính sách Mỹ, nhiều chuyên gia AI tại nước này cũng cho rằng Washington cần sớm xây dựng các quy định nhằm kiểm soát việc sử dụng các mô hình AI do Trung Quốc phát triển, trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới ngày càng gay gắt.

TRUNG QUỐC ĐỀ XUẤT CƠ CHẾ QUẢN LÝ AI NHIỀU CẤP ĐỘ

Từ đầu năm nay, Bắc Kinh đã liên tiếp triển khai nhiều biện pháp nhằm tăng cường bảo vệ các công nghệ AI nội địa.

Tháng 4, cơ quan quản lý Trung Quốc đã yêu cầu Meta hủy bỏ thương vụ mua lại trị giá 2 tỷ USD đối với startup AI Manus. Đến đầu tháng 6, giới chức nước này tiếp tục ban hành một loạt quy định mới nhằm siết chặt hoạt động giao dịch ra nước ngoài có liên quan đến nhà đầu tư Trung Quốc, công nghệ, dữ liệu và các vấn đề an ninh quốc gia.

Trung Quốc cũng đã mở các cuộc điều tra đối với Manus cùng một số startup AI trong nước đã chuyển hoạt động ra nước ngoài. Mục tiêu là xác định liệu các doanh nghiệp này có vi phạm các quy định về kiểm soát xuất khẩu công nghệ hay không.

Reuters cho biết hiện chưa thể xác định nếu Bắc Kinh ban hành các quy định mới thì quy định hạn chế người dùng nước ngoài tiếp cận các mô hình AI của Trung Quốc sẽ được triển khai như thế nào.

Còn theo bản tóm tắt nội dung cuộc thảo luận được đăng trên Supreme People's Court of China, các chuyên gia đã đề xuất áp dụng cơ chế quản lý theo nhiều cấp độ đối với các mô hình AI nguồn mở.

Theo đó, các mô hình nền tảng có mức độ rủi ro thấp chỉ cần thực hiện thủ tục đăng ký đơn giản; các mô hình tiên tiến hơn sẽ phải trải qua quy trình đánh giá an ninh; còn những mô hình AI tiên tiến và nhạy cảm nhất có thể bị cấm phát hành công khai hoặc chỉ được phép sử dụng trong phạm vi nội địa Trung Quốc.