Ứng dụng AI trong chẩn đoán, điều trị bệnh mắt

Phát biểu tại hội nghị Nhãn khoa 2025 tại Hà Nội, GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, cho biết Việt Nam được Tổ chức Y tế Thế giới công nhận thanh toán bệnh mắt hột. Hàng năm, hàng trăm nghìn người bệnh được khám, chữa trị bằng các kỹ thuật hiện đại: phaco, cắt dịch kính, ghép giác mạc, laser điều trị tật khúc xạ, quản lý võng mạc tiểu đường, chăm sóc mắt trẻ em...

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, đây là thời điểm cần sự tiên phong trong chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, xây dựng mạng lưới chuyên khoa sâu, và lan tỏa mô hình chăm sóc mắt hiệu quả tới những vùng còn hạn chế trong tiếp cận y tế. Đồng thời các bệnh viện cần đẩy mạnh chuyển đổi số một cách thực chất và toàn diện, từ bệnh án điện tử, dữ liệu chuyên khoa, đến tích hợp AI trong chẩn đoán hình ảnh, phân tầng nguy cơ và cá thể hóa điều trị...

Trước xu hướng gia tăng các bệnh lý về mắt, nhất là ở người cao tuổi và bệnh nhân mắc bệnh mạn tính, Bệnh viện Lão khoa - Phục hồi chức năng tỉnh Quảng Ninh đã đầu tư hệ thống trang thiết bị chẩn đoán chuyên sâu, trong đó nổi bật là máy chụp cắt lớp võng mạc mắt (OCT) tích hợp AI.

Công nghệ này cho phép tái tạo hình ảnh võng mạc với độ phân giải cao, giúp bác sĩ đánh giá chính xác cấu trúc và vi mạch, đặc biệt là tình trạng lưu thông máu ở võng mạc và hắc mạc. Nhằm khai thác hiệu quả hệ thống máy OCT tích hợp AI, bệnh viện đã triển khai sáng kiến khoa học “Ứng dụng AI hỗ trợ phân tích ảnh học trong tầm soát các bệnh lý võng mạc tại tỉnh Quảng Ninh".

Giải pháp được xây dựng theo mô hình “Trung tâm - Vệ tinh”, kết nối giữa tuyến cơ sở và Bệnh viện Lão khoa – Phục hồi chức năng tỉnh. Theo đó, hình ảnh đáy mắt được chụp tại trạm y tế, bệnh viện tuyến dưới, sau đó truyền về Bệnh viện để hệ thống AI phân tích, phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Từ đó, hệ thống đưa ra gợi ý xử trí, hỗ trợ bác sĩ trong quyết định theo dõi hoặc chuyển tuyến.

Kết quả triển khai bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt. Trên 830 bệnh nhân được sàng lọc, hệ thống AI đạt độ nhạy 91,2%, độ đặc hiệu 88,5%, thời gian phân tích dưới 10 giây mỗi ảnh, giúp tăng tỷ lệ phát hiện bệnh từ 14 - 18% so với phương pháp truyền thống. Gần 40% số mắt được phát hiện có tổn thương võng mạc, trong đó nhiều trường hợp nguy cơ cao đã được can thiệp kịp thời, hạn chế tiến triển nặng.

Trước đó, từ một dự án sinh viên, dự án VISTA hiện đang được triển khai thực tế tại Bệnh viện Mắt VISI Sóc Trăng. Xuất phát từ thực tế tại các cơ sở nhãn khoa cho thấy một nghịch lý: Bệnh nhân dù được giải thích kỹ về bệnh lý nhưng vẫn khó hình dung chính xác mức độ suy giảm thị lực ảnh hưởng thế nào đến sinh hoạt. Khoảng cách giữa thông số chuyên môn và cảm nhận cá nhân chính là rào cản lớn trong việc ra quyết định điều trị.

Để giải quyết bài toán này, một nhóm sinh viên đã phát triển VISTA – giải pháp mô phỏng thị giác tích hợp AI. Hệ thống cho phép người bệnh trực tiếp "thấy" tình trạng của mình qua các kịch bản đời thực như lái xe ban đêm, đọc chữ nhỏ hay quan sát trong môi trường thiếu sáng thay vì chỉ nghe tư vấn thuần túy.

Về mặt kỹ thuật, VISTA là sự kết hợp giữa Computer Vision (Thị giác máy tính) và Deep Learning. Hệ thống xử lý trực tiếp trên từng khung hình video theo cơ chế quang học của mắt người. Với tật khúc xạ, thuật toán dựa trên tham số diop giả lập để làm mờ vùng nhìn tùy theo mức độ cận hoặc viễn thị. Với đục thủy tinh thể, AI chủ động giảm độ tương phản, hạ độ bão hòa màu và tạo nhiễu hạt để tái hiện hiện tượng mờ đục lâm sàng…

BSCKII. Nguyễn Hữu Đức, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Mắt VISI Sóc Trăng, đánh giá cao tính thực tiễn của dự án khi giúp tăng sự hợp tác và tin tưởng của bệnh nhân vào phác đồ điều trị. Hiện tại, mô hình Studio Care – không gian trải nghiệm thị giác tích hợp – đã chính thức được bàn giao và vận hành tại bệnh viện từ tháng 02/2026.

Trong khi đó, Bệnh viện Mắt Sài Gòn là đơn vị tiên phong triển khai đồng bộ công nghệ Phaco Không Dao sử dụng hệ thống máy Ziemer LDV Z8 (Thụy Sĩ) tích hợp AI vào quy trình điều trị đục thủy tinh thể. Công nghệ này là bước tiến đột phá so với phương pháp Phaco truyền thống nhờ vào tia Femtosecond Laser được tích hợp trên hệ thống máy Ziemer LDV Z8.

Công nghệ loại bỏ hoàn toàn dao vi phẫu cơ học, thay thế bằng laser chính xác đến 1/1000 milimet, kết hợp AI cá nhân hóa thông số điều trị theo tình trạng đục thủy tinh thể của mỗi bệnh nhân. Nhờ vậy, ca phẫu thuật diễn ra êm ái, an toàn, gần như không đau, và đặc biệt giúp rút ngắn thời gian hồi phục xuống chỉ còn 1 - 2 ngày.

Chỉ sau 8 tháng triển khai, Bệnh viện Mắt Sài Gòn đã công bố đạt cột mốc hơn 3.000 lượt phẫu thuật Phaco Không Dao ứng dụng AI thành công. Ths.BS Nguyễn Phú Tùng, Giám đốc bệnh viện, nhấn mạnh việc làm chủ công nghệ không chỉ dừng lại ở việc vận hành máy móc, mà là sự đồng bộ về quy trình, từ khâu chẩn đoán, lập kế hoạch mổ bằng AI, đến kỹ năng xử lý chuyên sâu của đội ngũ bác sĩ.

Nhấn mạnh vai trò của việc tầm soát sớm, từ tháng 10/2025, Bệnh viện Nội tiết Trung ương đã triển khai dự án Hỗ trợ tăng cường chăm sóc mắt toàn diện cho cộng đồng. Dự kiến 10.000 - 12.000 lượt người bệnh đái tháo đường sẽ được chụp hình đáy mắt, tầm soát miễn phí bệnh võng mạc và các bệnh lý mắt khác bằng công nghệ AI. Dự án kéo dài đến tháng 6/2027.

Dự án sẽ đào tạo 30 bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên về kỹ thuật chụp và phân tích hình ảnh đáy mắt, ứng dụng AI trong chẩn đoán một số bệnh lý về mắt; đào tạo chuyên sâu về điều trị võng mạc đái tháo đường và Glôcôm cho bác sĩ nhãn khoa; đào tạo cán bộ truyền thông và tư vấn chăm sóc mắt cho người bệnh. Đồng thời, tổ chức các đợt khám sàng lọc, khám phát hiện sớm bệnh lý mắt cho người bệnh nội tiết tại các cơ sở của Bệnh viện Nội tiết Trung ương và một số bệnh viện tại tuyến tỉnh.

Theo TS.BS Phan Hoàng Hiệp, Giám đốc Bệnh viện Nội tiết T.Ư, dự án giúp Bệnh viện hoàn thiện mô hình chăm sóc mắt toàn diện cho người bệnh nội tiết. Nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ y tế; ứng dụng công nghệ hiện đại trong chẩn đoán, theo dõi và điều trị. Đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc mắt chất lượng cao cho người dân.