Giữa tháng 3 vừa qua, một trung tâm dưỡng lão ứng dụng robot đã được khai trương tại Khu phát triển kinh tế - kỹ thuật Bắc Kinh (E-Town), Trung Quốc. Cơ sở rộng 1.100m2, gồm 4 tầng, triển khai 43 loại robot và thiết bị thông minh từ 23 doanh nghiệp công nghệ hàng đầu...

Trung tâm dưỡng lão này được thiết kế theo 3 nhóm chức năng chính gồm dịch vụ cơ bản, ứng dụng robot và cải tạo không gian sống thân thiện với người cao tuổi, hình thành một hệ sinh thái “công nghệ và dưỡng lão” toàn diện. Tầng 1 của trạm là khu ẩm thực tự động hóa với robot gọi món và nấu ăn. Tầng cao nhất là căn hộ mẫu tối ưu hóa không gian sống cho người già với hệ thống giám sát an toàn.

Chẳng hạn, robot khung xương ngoài hỗ trợ phục hồi chức năng vận động, trong khi robot chơi cờ, pha trà giúp người cao tuổi có thêm hoạt động giải trí nhẹ nhàng. Tại khu trải nghiệm tầng 3, bà Wu - người từng bị chấn thương đầu gối, đánh giá cao thiết bị hỗ trợ lên xuống cầu thang và các robot massage lưng, cổ. Trong khi đó, ông Zhuang Lei (80 tuổi) chia sẻ ấn tượng với robot hát, massage và những chú chó máy nhào lộn.

Theo ông Huo Huayu, đại diện Công ty Công nghệ thông minh Xinggong Jujiang, mô hình trạm chăm sóc cộng đồng như thế này giúp cung cấp dữ liệu thực tế để doanh nghiệp nâng cấp robot, từ xe lăn điện đến máy dọn dẹp. Phần lớn các hoạt động trải nghiệm đều miễn phí; riêng các dịch vụ ăn uống và trị liệu thu phí nhưng được trợ giá bởi chính quyền.

Thực tiễn tại một trung tâm dưỡng lão thông minh ở Ô Trấn (Chiết Giang), robot đang phát huy hiệu quả trong việc thay thế các công việc nặng nhọc và lặp lại. Từ giao suất ăn, phát thuốc đến hỗ trợ phục hồi chức năng hay nâng đỡ người bệnh, các thiết bị này giúp giảm đáng kể gánh nặng thể chất cho nhân viên chăm sóc.

Hiện nay, robot chủ yếu đảm nhận những công việc nặng nhọc hoặc lặp lại như giám sát an toàn 24/7, hỗ trợ di chuyển, nâng đỡ, hoặc tập luyện phục hồi. Đây là bước đầu trong mô hình “hợp tác người – máy”, nơi robot thay thế một phần lao động thủ công, còn con người tập trung vào giao tiếp và chăm sóc tinh thần.

Giống như Trung Quốc, Nhật Bản cũng đã áp dụng chiến lược ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào đời sống, khởi đầu từ lĩnh vực chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Nhiều dòng robot đã được nghiên cứu, sản xuất và thử nghiệm, mỗi loại đáp ứng những mục tiêu khác nhau trong việc chăm sóc người cao tuổi tại viện dưỡng lão.

Có những robot hỗ trợ vận động và sinh hoạt như HAL, được thiết kế để giúp người cao tuổi di chuyển, đứng lên hoặc thực hiện các sinh hoạt cơ bản. Hay Twendy-one, có khả năng cầm nắm đồ vật, mở tủ lạnh, hoặc giúp người bệnh thay đổi tư thế nhằm giảm nguy cơ loét da.

Tương tự, Mamoru là một ví dụ robot giám sát và đảm bảo an toàn, sử dụng cảm biến RFID (có thể tích hợp vào dép) để theo dõi vị trí người cao tuổi, hỗ trợ phát hiện ngã hoặc mất phương hướng trong không gian sống. Robot đồng hành và trị liệu Palro có thể hát và hướng dẫn các bài tập thể dục nhẹ, còn robot Pepper dẫn dắt các hoạt động nhóm tại các trung tâm chăm sóc ban ngày.

Số lượng lao động nước ngoài trong ngành điều dưỡng tại Nhật Bản đã tăng lên những năm gần đây, nhưng chỉ chiếm chưa đến 3% tổng lực lượng lao động trong lĩnh vực này. "Trong 10, 15 năm tới, tình hình sẽ rất ảm đạm. Công nghệ là cơ hội tốt nhất để chúng tôi ngăn chặn điều đó", ông Takashi Miyamoto, giám đốc Zenkoukai, một cơ sở chăm sóc người cao tuổi, chia sẻ.

Tại một cơ sở dưỡng lão ở Tokyo, robot nhỏ hỗ trợ nhân viên y tế bằng cách hướng dẫn người cao tuổi tập thể dục, trong khi một thiết bị cảm biến đặt dưới nệm giúp theo dõi tình trạng giấc ngủ, giảm bớt công việc cho nhân viên vào ban đêm. Ông Sugano, Chủ tịch Hiệp hội Robot Nhật Bản, nhận định khi có sự xuất hiện của con người, các vấn đề như an toàn và cách phối hợp chuyển động của robot với từng cá nhân sẽ nảy sinh.

"Nếu chúng ta có robot AI nắm bắt được điều kiện sống và đặc điểm cá nhân của từng người được chăm sóc, chúng có thể cung cấp dịch vụ tương tự điều dưỡng trong tương lai. Tôi hy vọng robot và con người có thể cùng nhau làm việc để cải thiện dịch vụ chăm sóc", ông Sugano nói.

Tại Hàn Quốc, đối mặt với tỷ lệ người cao tuổi trầm cảm cao kỷ lục, chính quyền đã nỗ lực giải bài toán sức khỏe tâm thần cho nền “kinh tế bạc” bằng những robot tích hợp trí tuệ nhân tạo. Tính đến tháng 11/2025, hơn 12.000 robot mang tên Hyodol được triển khai tới những người già sống một mình trên khắp xứ sở kim chi.

Phần lớn số thiết bị này được phân phối qua các chương trình phúc lợi của chính phủ, trong khi khoảng 1.000 đơn vị khác do các gia đình tự trang bị với giá 1,3 triệu won (879 USD) cho mẫu mới nhất. Hyodol sở hữu ngoại hình của một đứa trẻ 7 tuổi với đôi mắt to, nụ cười tươi tắn. 

Robot hoạt động dựa trên nền tảng giám sát web và ứng dụng điện thoại, cho phép người thân hoặc nhân viên xã hội theo dõi từ xa lịch trình sinh hoạt, ăn uống của người cao tuổi. Thiết bị đảm nhiệm hai vai trò là hỗ trợ y tế (nhắc uống thuốc, cảnh báo khẩn cấp) và xoa dịu tinh thần.

Trên bình diện quốc tế, thị trường robot chăm sóc người cao tuổi đang bùng nổ với dự báo đạt quy mô 7,7 tỷ USD vào năm 2030, theo CNN. Tuy vậy, việc đưa robot vào chăm sóc người cao tuổi hiện đang đối mặt với nhiều thách thức.

Ngay cả những thao tác tưởng chừng đơn giản như rót nước cũng đòi hỏi robot phải kết hợp nhiều năng lực: Nhận diện vật thể, hiểu ngữ cảnh, điều khiển lực chính xác. Trong môi trường thực tế, nơi mỗi người cao tuổi có tình trạng sức khỏe, thể trạng và nhu cầu khác nhau thì độ phức tạp càng tăng lên gấp bội.

Ngoài yếu tố kỹ thuật, trải nghiệm người dùng cũng rất quan trọng. Nhiều người cao tuổi gặp khó khăn khi sử dụng công nghệ, đặc biệt là khi robot không hiểu ngôn ngữ địa phương hoặc giao diện quá phức tạp.  “Quá trình đưa robot vào các viện dưỡng lão sẽ diễn ra từng bước, khó có thể đạt được trong thời gian ngắn”, ông Zhu Songchun, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Trí tuệ nhân tạo tổng quát Bắc Kinh, nhận định.

“Chỉ khi robot có thể hiểu được phương ngữ, nắm bắt nhu cầu và thích nghi với thói quen của người cao tuổi, công nghệ mới thực sự phát huy hiệu quả, góp phần chuyển từ ‘dưỡng lão’ sang ‘hưởng lão’”.