Ngành điện tử Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào linh kiện, nguyên vật liệu và công nghệ nhập khẩu, trong khi giá trị gia tăng trong nước còn thấp và tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi sản xuất, cung ứng còn hạn chế...

Văn phòng Chính phủ vừa ban hành Thông báo số 481/TB-VPCP ngày 14/9/2026 kết luận của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tại Buổi làm việc với Hiệp hội doanh nghiệp điện tử Việt Nam và một số doanh nghiệp xuất nhập khẩu lớn ngành điện tử bán dẫn.

Thông báo cho biết qua số liệu thống kê do Bộ Công Thương báo cáo cho thấy: (i) Giá trị nhập khẩu linh kiện, nguyên vật liệu, thiết bị đầu vào lớn hơn nhiều so với giá trị xuất khẩu trong cùng kỳ, phát sinh hiện tượng nhập siêu cục bộ ở nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện và ở một số doanh nghiệp; (ii) Ngành vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn cung linh kiện, nguyên vật liệu, công nghệ từ nước ngoài, giá trị gia tăng nội địa còn hạn chế; (iii) Các doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng còn thấp.

Đây là vấn đề cần được các Bộ, ngành quan tâm giải quyết đồng bộ, kịp thời nhằm nâng cao năng lực nội tại, tính tự chủ và sức chống chịu của ngành điện tử trước biến động thương mại quốc tế, thúc đẩy xuất khẩu ngành điện tử bán dẫn, góp phần hạn chế nhập siêu trong những tháng cuối năm 2026.

LÀM RÕ CƠ CẤU, MỤC ĐÍCH NHẬP KHẨU CỦA DOANH NGHIỆP NHẬP SIÊU LỚN 

Để phát triển thương mại cân bằng, bền vững và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương làm việc với các doanh nghiệp có chênh lệch lớn giữa kim ngạch nhập khẩu và xuất khẩu, nhất là doanh nghiệp nhập siêu lớn, làm rõ cơ cấu và mục đích nhập khẩu, hoàn thành trong tháng 9/2026.

Bộ Công Thương rà soát danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên cho ngành điện tử, tập trung vào linh kiện, vật liệu có nhu cầu lớn và khả năng nội địa hóa; nghiên cứu hỗ trợ theo chuỗi, tăng cảnh báo sớm về biến động thương mại, hướng dẫn doanh nghiệp về xuất xứ, phòng vệ thương mại, tận dụng FTA và đa dạng hóa thị trường, nguồn cung.

Bộ cũng được giao xây dựng chương trình kết nối, phát triển nhà cung cấp Việt Nam cho các tập đoàn điện tử, bán dẫn và công nghệ trong và ngoài nước; đồng thời rà soát, đề xuất thay thế Quyết định 10/2017/QĐ-TTg về Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ, hoàn thành trong tháng 10/2026.

Bộ Tài chính rà soát chính sách ưu đãi thuế cho sản xuất linh kiện, vật liệu điện tử và công nghiệp hỗ trợ; hoàn thiện chính sách theo hướng khuyến khích sản xuất trong nước nhưng tạo thuận lợi cho nhập khẩu máy móc, nguyên vật liệu trong nước chưa đáp ứng được. Đồng thời, đẩy mạnh kết nối dữ liệu xuất nhập khẩu, tăng giám sát trị giá hải quan và xử lý gian lận thương mại, chuyển giá.

Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu chính sách tín dụng phù hợp cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, đổi mới công nghệ, tự động hóa và chuyển đổi số; tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi cung ứng điện tử, bán dẫn.

HOÀN THIỆN CƠ CHẾ TẠO ĐIỀU KIỆN LÀM CHỦ CÔNG NGHỆ LÕI 

Bộ Khoa học và Công nghệ được giao rà soát, hoàn thiện cơ chế ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp trong nước làm chủ công nghệ lõi trong bán dẫn, vi mạch, vật liệu điện tử và tự động hóa; thúc đẩy thiết kế vi mạch, vật liệu bán dẫn, đóng gói - kiểm thử, R&D, bảo hộ sở hữu trí tuệ và hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn để nâng cao giá trị gia tăng, năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ, ngành liên quan nghiên cứu cơ chế ưu đãi đối với doanh nghiệp đầu tư R&D, sản xuất linh kiện, vật liệu điện tử trong nước; đẩy mạnh bảo hộ sở hữu trí tuệ, đăng ký sáng chế; hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật phù hợp thông lệ quốc tế, tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

UBND các địa phương theo dõi sát tình hình sản xuất, đơn hàng, xuất khẩu của doanh nghiệp chủ lực; đôn đốc đưa các dự án, nhà máy, nguyên liệu và thiết bị đã nhập khẩu vào sản xuất, xuất khẩu; kịp thời xử lý hoặc kiến nghị tháo gỡ khó khăn về thị trường, lao động, logistics và quy định của thị trường nhập khẩu.

Các địa phương rà soát yêu cầu của thị trường nhập khẩu mà doanh nghiệp chưa đáp ứng, tập trung hỗ trợ kiểm nghiệm, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc, quản lý chất lượng và hồ sơ kỹ thuật; chủ động cung cấp thông tin về thị trường, hàng rào kỹ thuật và cơ hội từ các FTA.

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổng hợp, phân loại khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp, kiến nghị rõ vấn đề, cơ quan xử lý và giải pháp; phối hợp với Bộ Công Thương, VEIA và các cơ quan liên quan thúc đẩy liên kết doanh nghiệp, kết nối doanh nghiệp trong nước với các tập đoàn FDI, phát triển nhà cung cấp Việt Nam và nâng tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước.

Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam (VEIA) phải thực sự là đầu mối liên kết của ngành, kết nối doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước; xây dựng cơ chế kết nối cung - cầu, xác định rõ các sản phẩm, linh kiện, vật liệu, công đoạn có khả năng nội địa hóa để tập trung phát triển; không chỉ "phản ánh khó khăn" mà cần "đồng hành giải quyết khó khăn" cùng với các Bộ, cơ quan và doanh nghiệp; định kỳ tổng hợp, phân loại vướng mắc, đề xuất cơ quan có thẩm quyền xem xét xử lý...

Phó Thủ tướng yêu cầu doanh nghiệp FDI phải chủ động tham gia phát triển hệ sinh thái điện tử tại Việt Nam, mở rộng danh sách nhà cung cấp Việt Nam; chia sẻ tiêu chuẩn, quy trình quản lý chất lượng, đào tạo nhân lực, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Doanh nghiệp trong nước phải tiếp tục chủ động nâng cấp năng lực, nhất là công nghệ, quản trị chất lượng, tự động hóa, chuyển đổi số, R&D và nhân lực; từng bước chuyển từ công đoạn giá trị gia tăng thấp sang sản xuất linh kiện, vật liệu và các khâu có hàm lượng công nghệ cao hơn.

Gắn chặt nhập khẩu với sản xuất và xuất khẩu; sử dụng hiệu quả nguyên liệu, máy móc, thiết bị nhập khẩu, nâng cao năng suất và hiệu quả sử dụng đầu vào, bảo đảm nhập khẩu thực sự tạo ra năng lực sản xuất, giá trị gia tăng và kim ngạch xuất khẩu tại Việt Nam.

Đẩy mạnh R&D, đổi mới và làm chủ công nghệ, ưu tiên các lĩnh vực có tiềm năng như thiết kế vi mạch, đóng gói - kiểm thử, linh kiện và vật liệu điện tử, thiết bị điện tử, tự động hóa, AI, máy chủ và thiết bị phục vụ trung tâm dữ liệu; tuân thủ nghiêm quy định về xuất xứ, hải quan và thương mại quốc tế; không để xảy ra chuyển tải bất hợp pháp hoặc lợi dụng Việt Nam để né tránh biện pháp phòng vệ thương mại, ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp và ngành điện tử Việt Nam.

Doanh nghiệp có kim ngạch nhập khẩu, nhập siêu lớn phải chủ động làm việc với Bộ Công Thương, các địa phương và Hiệp hội, làm rõ cơ cấu, mục đích nhập khẩu và mức độ đóng góp cho sản xuất, xuất khẩu; đồng thời xây dựng kế hoạch nâng cao giá trị gia tăng, phát triển nhà cung cấp trong nước và từng bước cải thiện cán cân thương mại.