Những năm gần đây, toàn cầu hóa liên tiếp đối mặt với những rào cản mới, khi chủ nghĩa dân tộc và bảo hộ thương mại quay trở lại ở nhiều nền kinh tế lớn...

Theo dữ liệu từ Ngân hàng Thế giới (WB), tỷ trọng thương mại toàn cầu trong tổng sản phẩm trong nước (GDP) đã tăng mạnh trong hơn 5 thập kỷ qua, từ khoảng 26% vào năm 1970 lên đỉnh 62,8% vào năm 2022.

Tuy nhiên, đến năm 2024, tỷ lệ này đã giảm còn 56,8%, cho thấy quá trình toàn cầu hóa có thể đã qua giai đoạn tăng tốc mạnh nhất và đang có dấu hiệu phân mảnh rõ hơn.

Trong nhiều thập kỷ, thương mại hàng hóa, du lịch quốc tế và hợp tác xuyên biên giới là những động lực quan trọng thúc đẩy toàn cầu hóa. Nhưng trong vài năm gần đây, xu hướng này liên tiếp đối mặt với những rào cản mới, khi chủ nghĩa dân tộc và bảo hộ thương mại quay trở lại ở nhiều nền kinh tế lớn.

Đà tăng của thương mại toàn cầu đã chững lại từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008. Sang nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump, căng thẳng thương mại Mỹ - Trung bắt đầu leo thang, tạo thêm sức ép lên dòng chảy thương mại quốc tế. Đến năm 2020, đại dịch Covid-19 khiến tỷ trọng thương mại toàn cầu trong GDP giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 2003.

Dù vậy, thương mại toàn cầu đã phục hồi khá nhanh sau đại dịch. Tỷ trọng thương mại trong GDP tăng lên mức cao nhất vào năm 2022, cho thấy các chuỗi cung ứng quốc tế vẫn có khả năng thích ứng sau một cú sốc lớn. Tuy nhiên, đà phục hồi này không duy trì được lâu.

Theo các nhà phân tích, cuộc chiến thương mại mới của Mỹ, căng thẳng địa chính trị leo thang và các cuộc xung đột vũ trang, trong đó có tại Trung Đông, đang tiếp tục cản trở dòng chảy thương mại toàn cầu. Khi các khối kinh tế ngày càng tách biệt và xu hướng dân tộc chủ nghĩa gia tăng ở nhiều nơi, nguy cơ thế giới bước vào một giai đoạn toàn cầu hóa chậm lại - thậm chí thoái trào ở một số lĩnh vực - đang trở nên rõ nét hơn.

Điều này có thể khiến doanh nghiệp phải tính toán lại chuỗi cung ứng để giảm mức độ phụ thuộc vào các tuyến thương mại dễ đứt gãy. Dù vậy, quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu thường tốn nhiều thời gian và chi phí. Vì thế, còn quá sớm để khẳng định xu hướng phân mảnh hiện nay sẽ kéo dài trong bao lâu, nhưng những dữ liệu mới nhất của WB cho thấy thời kỳ toàn cầu hóa tăng tốc liên tục có thể đã khép lại.