Xuất khẩu thủy sản khởi sắc tháng đầu năm, châu Á là động lực chính

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), cho biết tăng trưởng xuất khẩu thủy sản trong tháng đầu năm chủ yếu đến từ thị trường châu Á, đặc biệt là Trung Quốc, Nhật Bản, ASEAN và Hàn Quốc, cùng với sự bứt phá của các nhóm sản phẩm cá tra, mực - bạch tuộc và tôm.

Trong khi đó, thị trường Mỹ ghi nhận sự sụt giảm đáng kể, nhất là ở nhóm cá ngừ, do tác động từ quy định về bảo vệ động vật có vú biển (MMPA) và những vướng mắc trong việc thực thi quy định về cấp Giấy chứng nhận chấp nhận (Certificate of Admissibility - COA).

THỊ TRƯỜNG TRUNG QUỐC DẪN DẮT TĂNG TRƯỞNG NHỜ NHU CẦU TẾT

Xét theo cơ cấu sản phẩm xuất khẩu ngành hàng thủy sản trong tháng đầu năm, tôm tiếp tục là mặt hàng chủ lực với kim ngạch 331 triệu USD, tăng 6,4%, chiếm gần 38% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản. Tăng trưởng của tôm chủ yếu đến từ thị trường Trung Quốc và Nhật Bản, trong khi thị trường Mỹ có xu hướng chững lại do yếu tố thuế chống bán phá giá.

Cá tra là điểm sáng nổi bật khi đạt hơn 177 triệu USD trong tháng 1/2026, tăng mạnh 33,2% so với tháng 1/2025. Nhu cầu tốt từ Trung Quốc, ASEAN và Nhật Bản đã giúp cá tra trở thành nhóm sản phẩm có mức tăng trưởng cao nhất trong tháng. Xuất khẩu mực, bạch tuộc đạt gần 69 triệu USD, tăng 30,9%, nhờ tiêu thụ khả quan tại Nhật Bản và Hàn Quốc.

Trong khi đó, xuất khẩu cá ngừ chỉ đạt khoảng 57 triệu USD, giảm 14%, chịu tác động trực tiếp từ những vướng mắc liên quan đến MMPA và việc cấp Giấy chứng nhận chấp nhận tại thị trường Mỹ. Nhóm cua ghẹ và giáp xác khác giảm 10,6%, còn khoảng 31 triệu USD, trong khi nhuyễn thể có vỏ giảm 11,7%, xuống khoảng 20 triệu USD do tiêu thụ chậm tại Liên minh châu Âu.

Trung Quốc - Hongkong tiếp tục là thị trường lớn nhất của thủy sản Việt Nam trong tháng 1/2026 với kim ngạch gần 250 triệu USD, tăng tới 28,7% so với cùng kỳ. Động lực chính đến từ nhu cầu nhập khẩu tôm phục vụ Tết Nguyên đán.

Đáng chú ý, tôm hùm là mặt hàng đóng góp đáng kể cho mức tăng trưởng này khi phân khúc tôm cao cấp được tiêu thụ mạnh trong dịp lễ. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động đẩy nhanh tiến độ giao hàng sang Trung Quốc ngay trong tháng 1/2026 nhằm tận dụng nhu cầu tăng cao trước kỳ nghỉ Tết, qua đó góp phần tạo nên mức tăng trưởng ấn tượng cho toàn ngành.

Xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản đạt gần 146 triệu USD, tăng 21,3% so với cùng kỳ. Đây tiếp tục là thị trường ổn định, với nhu cầu tốt đối với tôm chế biến, cá tra phi lê đông lạnh và mực, bạch tuộc.

Xuất khẩu thủy sản từ Việt Nam đến thị trường ASEAN trong tháng đầu năm đạt khoảng 69 triệu USD, tăng mạnh 32,2%, phản ánh xu hướng gia tăng thương mại nội khối và nhu cầu cao tại các thị trường như Thái Lan, Philippines và Singapore. Hàn Quốc đạt hơn 67 triệu USD, tăng 9,1%, chủ yếu nhờ tiêu thụ tốt mực, bạch tuộc và cá tra.

Ngược lại, xuất khẩu sang Liên minh châu Âu chỉ đạt gần 72 triệu USD, giảm 6,3% do nhu cầu còn yếu và tồn kho từ cuối năm trước, đặc biệt ở nhóm nhuyễn thể và cua ghẹ. Thị trường Trung Đông cũng giảm 9,4%, xuống còn khoảng 21 triệu USD sau giai đoạn nhập khẩu mạnh vào cuối năm 2025.

XUẤT KHẨU THỦY SẢN SANG MỸ GẶP ÁCH TẮC

Trong tháng 1/2026, xuất khẩu thủy sản sang Mỹ chỉ đạt hơn 96 triệu USD, giảm 9,9% so với cùng kỳ năm trước. Đối với tôm xuất khẩu sang Mỹ, nhiều doanh nghiệp đã chủ động giao hàng sớm trong tháng 1 nhằm giảm rủi ro trước thời điểm công bố kết quả thuế chống bán phá giá vào ngày 17/2/2026. Nhờ đó, kim ngạch tôm sang Mỹ chưa giảm sâu trong tháng đầu năm, song áp lực được dự báo sẽ dồn sang các tháng tiếp theo.

VASEP cho biết từ tháng 1/2026, hoạt động xuất khẩu hải sản khai thác của Việt Nam sang thị trường Mỹ đối mặt với nhiều khó khăn mới khi một số sản phẩm chủ lực thuộc 12 nghề khai thác tạm thời không được phép xuất khẩu theo kết quả đánh giá tương đương của Đạo luật Bảo vệ động vật có vú biển (MMPA). Trong bối cảnh đó, các sản phẩm hải sản khai thác còn lại đủ điều kiện xuất khẩu được xem là cơ hội quan trọng, được cộng đồng doanh nghiệp hết sức chắt chiu và kỳ vọng duy trì hiện diện tại thị trường này.

Tuy nhiên, từ ngày 1/1/2026 đến nay, quá trình cấp Giấy chứng nhận chấp nhận (Certificate of Admissibility – COA) cho các sản phẩm hải sản khai thác xuất khẩu sang Mỹ phát sinh nhiều bất cập. Nhiều hồ sơ không đủ điều kiện hoặc bị kéo dài thời gian xử lý do phát sinh thêm thủ tục hành chính, khiến hoạt động xuất khẩu các mặt hàng này bị đình trệ và ách tắc đáng kể.

Trước thực trạng đó, Văn phòng Hiệp hội VASEP đã tổng hợp ý kiến từ các doanh nghiệp và tổ chức cuộc họp khẩn với Cục Thủy sản Kiểm ngư vào sáng 27/1/2026 để báo cáo và kiến nghị hơn 10 vấn đề liên quan đến quá trình thực thi cũng như nội dung quy định của Thông tư 74/2025.

Ngày 30/1/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Công văn số 1042 về việc tăng cường tổ chức thực hiện Thông tư 74/2025/TT-BNNMT. Theo đó, việc cấp giấy chứng nhận chấp nhận đã được triển khai tại một số địa phương, song quá trình thực hiện còn thiếu đồng bộ, chưa thống nhất và số lượng hồ sơ được tiếp nhận, xử lý vẫn ở mức thấp so với nhu cầu thực tế.

Để kịp thời tháo gỡ khó khăn, tránh gián đoạn hoạt động xuất khẩu hải sản sang Mỹ và bảo đảm thực hiện đúng quy định, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạo các đơn vị chức năng khẩn trương công bố thủ tục hành chính, công khai quy trình xử lý hồ sơ, hoàn thành trước ngày 5/2/2026. Đồng thời, các địa phương cần tổ chức tiếp nhận hồ sơ linh hoạt, bố trí đủ nhân lực, không yêu cầu thêm giấy tờ ngoài quy định và tăng cường tuyên truyền, phổ biến đầy đủ nội dung của Thông tư 74/2025 tới các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực thủy sản.