AI và Telehealth là những “làn sóng mới” trong điều trị bệnh tim mạch

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới, ước tính có 19,8 triệu người tử vong do bệnh tim mạch vào năm 2022, chiếm khoảng 32% số ca tử vong toàn cầu. Theo báo cáo thống kê về tình trạng bệnh lý mạn tính (như số liệu từ CMS - Hoa Kỳ), sự gia tăng chóng mặt của các biến cố tim mạch do xơ vữa (ASCVD) theo độ tuổi là điều mỗi gia đình cần lưu tâm.

Dựa trên dữ liệu thống kê lâm sàng toàn cầu, ở ngưỡng 40 - 45 tuổi, tỉ lệ biến cố tim mạch nghiêm trọng chỉ khoảng 1,9/1.000 người/năm. Khi bước qua tuổi 66 - 70, tỉ lệ này tăng lên 12,7/1.000 người/năm. Và ở tuổi trên 75 nguy cơ vọt lên gần 30/1.000 người/năm.

Việt Nam thuộc nhóm nước có thu nhập trung bình thấp nhưng gánh nặng bệnh tim mạch cũng đang gia tăng nhanh chóng. Các bệnh lý do xơ vữa động mạch hiện chiếm tới 65% tổng số ca bệnh, trong đó bệnh mạch vành và đột quỵ tiếp tục là 2 nguyên nhân gây tử vong, với khoảng 200.000 ca tử vong mỗi năm. Tầm soát phát hiện sớm và điều trị chuyên biệt với các phương pháp kỹ thuật hiện đại chính là cách để giúp người bệnh tim mạch có cuộc sống tốt, giảm gánh nặng tài chính cho gia đình và xã hội.

Tại hội nghị khoa học "Xu hướng mới trong điều trị bệnh tim mạch năm 2026" (NTCC 2026) do Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM tổ chức mới đây, PGS.TS.BS Nguyễn Hoàng Bắc, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết ngành tim mạch học đang chuyển dịch từ mô hình điều trị từng bệnh lý riêng lẻ sang quản lý toàn diện và cá thể hóa cho người bệnh tim mạch.

Các nội dung chuyên môn được xây dựng theo hướng phối hợp đa chuyên khoa, quản lý các yếu tố nguy cơ từ sớm và theo dõi sức khỏe người bệnh xuyên suốt, đặc biệt trong bối cảnh mối liên hệ giữa tim mạch, thận và chuyển hóa ngày càng được quan tâm trong thực hành lâm sàng hiện đại.

Với 298 bài báo cáo chuyên sâu, hội nghị năm nay cập nhật nhiều xu hướng mới được dự báo sẽ phát triển mạnh trong 5 - 10 năm tới như ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong chẩn đoán và điều trị, các liệu pháp điều trị dựa trên thông tin di truyền, các kỹ thuật can thiệp tim mạch ít xâm lấn và mô hình chăm sóc người bệnh từ xa thông qua Telehealth.

GS.TS.BS Trương Quang Bình, Chủ tịch Hội đồng khoa học Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, nhấn mạnh xu hướng mới hiện nay không còn là “đợi có bệnh rồi chữa”, mà là quản lý nguy cơ tim mạch ngay từ sớm trong cộng đồng. Việc này bao gồm đánh giá yếu tố gen, lối sống, các dữ liệu sức khỏe cá nhân và ứng dụng AI để phân tầng nguy cơ thành các nhóm thấp, trung bình hoặc cao. “Khi phân tầng được nguy cơ, chúng ta sẽ có can thiệp sớm. Xu hướng hiện nay là nhận diện sớm, chẩn đoán sớm và can thiệp sớm cho người bệnh”, chuyên gia cho biết.

Một trong những thay đổi lớn tiếp theo là sự phát triển của các nhóm thuốc mới tác động trực tiếp lên RNA hoặc cơ chế biểu hiện gen. Theo Giáo sư, thay vì chỉ điều trị triệu chứng như trước đây, các thuốc thế hệ mới đang hướng đến can thiệp sâu vào cơ chế sinh học gây bệnh. Trong đó, kỹ thuật “làm im lặng gen” (gene silencing) đang được nghiên cứu mạnh mẽ. Cơ chế này tác động vào quá trình dịch mã từ mRNA để ngăn chặn cơ thể tạo ra các protein có hại hoặc thúc đẩy sản xuất các protein có lợi.

Một xu hướng nổi bật khác là sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) trong tim mạch học. Theo báo cáo, tính đến ngày 6/5/2026, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã phê duyệt khoảng 200 công cụ AI phục vụ chẩn đoán và điều trị bệnh tim mạch.

AI hiện được ứng dụng trong phân tích hình ảnh tim mạch, điện tim, theo dõi bệnh nhân liên tục tại giường, thiết bị đeo thông minh, hệ gen và quản lý dữ liệu sức khỏe cá nhân. "AI không thay thế bác sĩ, nhưng bác sĩ biết dùng AI sẽ thay thế bác sĩ không biết dùng AI, tạo ra lợi thế lớn trong thực hành lâm sàng tương lai", GS.TS.BS Trương Quang Bình nhấn mạnh.

Song song với AI là sự phát triển nhanh của mô hình chăm sóc sức khỏe từ xa (Telehealth). Theo chuyên gia, trong tương lai, việc khám bệnh và theo dõi người bệnh sẽ không còn giới hạn trong “bốn bức tường” của bệnh viện. Người bệnh có thể được tư vấn qua màn hình trực tuyến, theo dõi các chỉ số sức khỏe từ xa và được bác sĩ điều chỉnh điều trị kịp thời dù ở cách xa hàng trăm hoặc hàng ngàn cây số.

GS.TS.BS Trương Quang Bình cho biết, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, đã triển khai khám bệnh từ xa cho một số nhóm bệnh ổn định như tăng huyết áp. Mô hình này không chỉ giúp giảm tải cho bệnh viện mà còn hỗ trợ phát hiện sớm các biến cố tim mạch, giảm nguy cơ nhập viện và nâng cao hiệu quả quản lý bệnh mạn tính.

Trong khi đó, PGS.TS.BS Lê Minh Khôi, Trưởng phòng Khoa học và Đào tạo, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, nhận định bức tranh tim bẩm sinh tại Việt Nam trong khoảng 20 năm qua đã thay đổi “cực kỳ ngoạn mục”. Nếu trước đây, khả năng chẩn đoán còn hạn chế do phương tiện kỹ thuật chưa phát triển và đội ngũ chuyên sâu chưa được chuẩn hóa, thì hiện nay nhiều trẻ đã được phát hiện bệnh từ rất sớm, thậm chí ngay trong bụng mẹ.

Bên cạnh chẩn đoán sớm, lĩnh vực điều trị tim bẩm sinh tại Việt Nam cũng đang tiến gần hơn với các trung tâm lớn trên thế giới. PGS.TS.BS Lê Minh Khôi cho biết, trước đây, nhiều trẻ sau phẫu thuật tim bẩm sinh phải mổ lại nhiều lần. Hiện nay, với các kỹ thuật can thiệp qua da, nhiều trường hợp có thể thay van động mạch phổi nhân tạo mà không cần phẫu thuật mở ngực.

Ngoài ra, phẫu thuật tim ít xâm lấn cũng phát triển rất nhanh. "Mục tiêu hiện nay là xâm lấn tối thiểu nhưng hiệu quả tối đa, thậm chí nếu chúng ta không nói gì thì mai sau em bé hoàn toàn không biết bản thân từng mang bệnh tim", chuyên gia bày tỏ. 

Nhìn chung, các chuyên gia cho rằng, trong 5 - 10 năm tới, tim mạch học sẽ thay đổi mạnh mẽ với 5 xu hướng lớn gồm: phòng ngừa sớm, thuốc tác động RNA và GLP-1 agonist, can thiệp qua catheter, AI trong thực hành lâm sàng và chăm sóc sức khỏe từ xa. Do đó, đội ngũ nhân viên y tế phải chuẩn bị để bước vào giai đoạn mới này, nếu không sẽ bị lạc hậu trong chăm sóc người bệnh.