Nông nghiệp khu vực Đông Nam Á đang đứng trước áp lực ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu, trong khi các công cụ tài chính hỗ trợ vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tiễn. Vì vậy, cần sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các quốc gia, tổ chức quốc tế và khu vực tư nhân, cùng với các chính sách phù hợp với thực tiễn sản xuất và nhu cầu của người nông dân.

Ngày 8/4/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Đại sứ quán Đức tại Việt Nam, Ban Thư ký ASEAN cùng các đối tác tổ chức hội thảo “Chào mừng 80 năm ngày Hợp tác xã Việt Nam và chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về tài trợ rủi ro khí hậu trong nông nghiệp”. 

ỨNG PHÓ RỦI RO KHÍ HẬU CẦN TIẾP CẬN LIÊN NGÀNH

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng nhận định: Nông nghiệp Việt Nam cũng như các quốc gia ASEAN không chỉ đối mặt với tác động của biến đổi khí hậu, rủi ro thiên tai mà còn chịu ảnh hưởng từ biến động thị trường và các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe.

Trong bối cảnh đó, phát triển nông nghiệp không thể dựa trên các chính sách đơn lẻ mà cần một cách tiếp cận mang tính hệ thống và tích hợp. Một nền nông nghiệp hiện đại phải được xây dựng trên các trụ cột liên kết chặt chẽ, bao gồm tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, thị trường minh bạch, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số, cùng với hệ thống tài chính nông nghiệp gắn với quản lý rủi ro.

Ứng phó với rủi ro khí hậu không thể thực hiện riêng lẻ ở từng lĩnh vực mà cần cách tiếp cận liên ngành và mang tính khu vực. ASEAN đã thúc đẩy nhiều sáng kiến trong nông nghiệp, trong đó tài chính rủi ro khí hậu được xem là công cụ quan trọng giúp nông dân phục hồi sau các cú sốc và hướng tới phát triển bền vững.

Ông Phạm Quang Minh, đại diện Ban Thư ký ASEAN.

Đặc biệt, các công cụ như bảo hiểm nông nghiệp, tín dụng, tài chính xanh và dữ liệu khí hậu cần được thiết kế đồng bộ trong một hệ sinh thái chính sách. “Tài trợ rủi ro khí hậu đã trở thành yêu cầu tất yếu nhằm bảo vệ sinh kế nông dân và thúc đẩy chuyển đổi sang mô hình sản xuất thích ứng”, ông Hưng nhấn mạnh.

Ở góc độ khu vực, ông Phạm Quang Minh, đại diện Ban Thư ký ASEAN, cho rằng nông nghiệp vẫn là “xương sống” của nhiều nền kinh tế ASEAN, đóng góp lớn vào sinh kế nông thôn và an ninh lương thực. Tuy nhiên, các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, lũ lụt đang tác động trực tiếp đến năng suất và thu nhập của nông dân.

Theo ông Minh, trong thời gian tới, ASEAN dự kiến tiếp tục thúc đẩy các sáng kiến về bảo hiểm và tái bảo hiểm nông nghiệp, đồng thời tăng cường chia sẻ dữ liệu, công nghệ và kinh nghiệm quản trị rủi ro giữa các quốc gia thành viên.

DỰ ÁN AGRICRF HỖ TRỢ BẢO HIỂM CHO NÔNG DÂN

Tại hội thảo, ông Julian Tost, Giám đốc dự án Agri-Climate Risk Financing (Vùng AgriCRF), đã trình bày những kết quả nổi bật của dự án AgriCRF. Sau 3 năm triển khai (2023–2025), dự án đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực trong việc hỗ trợ nông dân Đông Nam Á tiếp cận các công cụ tài chính ứng phó với biến đổi khí hậu. Với tổng ngân sách khoảng 4 triệu euro do Bộ Hợp tác Kinh tế và Phát triển Liên bang Đức (BMZ) tài trợ, dự án được triển khai phối hợp cùng Ban Thư ký ASEAN và Nhóm công tác ngành cây trồng ASEAN.

Dự án AgriCRF tập trung vào ba trụ cột chính, gồm: nâng cao năng lực, phát triển các sản phẩm tài chính - bảo hiểm sáng tạo và thúc đẩy hợp tác khu vực. Dự án đã tích cực đưa chủ đề tài chính rủi ro khí hậu vào các diễn đàn chính sách, đồng thời hỗ trợ các tổ chức tài chính thiết kế sản phẩm phù hợp với điều kiện thực tế của nông dân. Song song, các chương trình đào tạo được triển khai rộng rãi nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng quản lý rủi ro.

Tại Việt Nam, dự án đang phối hợp với các doanh nghiệp bảo hiểm như PVI, MIC, ABIC và Bảo Việt để triển khai sản phẩm bảo hiểm nông nghiệp. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, các mô hình thí điểm bảo hiểm chỉ số thời tiết và bảo hiểm năng suất lúa đã thu hút hơn 700 nông dân tham gia, với hơn 60 trường hợp được bồi thường sau thiên tai.

Ông Julian Tost, Giám đốc dự án Agri-Climate Risk Financing.

Kết quả, hơn 17.000 nông dân tại Indonesia, Thái Lan và Việt Nam đã được đào tạo, vượt 42% mục tiêu đề ra, trong đó gần một nửa là phụ nữ.

Tại Việt Nam, dự án đã phát triển nhiều giải pháp cụ thể như gói tín dụng xanh dành cho nông hộ nhỏ thông qua Tổ chức tài chính vi mô TYM, hướng tới các thực hành nông nghiệp bền vững. Bên cạnh đó, ứng dụng đánh giá tín dụng số đã giúp đơn giản hóa quy trình vay vốn, hỗ trợ hơn 50.000 khách hàng tại 13 tỉnh tiếp cận tài chính dễ dàng hơn.

Khảo sát cho thấy 98% người tham gia nâng cao nhận thức về rủi ro khí hậu, trong khi 68% đã áp dụng các biện pháp ứng phó vào sản xuất. Những kết quả này không chỉ góp phần giảm thiểu rủi ro mà còn củng cố niềm tin của nông dân vào các công cụ tài chính mới, tạo nền tảng cho phát triển nông nghiệp bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Từ góc độ hợp tác quốc tế, ông Jens Schmid-Kreye, Bí thư thứ nhất về Hợp tác phát triển, Đại sứ quán Đức tại Việt Nam, cho hay nông nghiệp hiện chiếm khoảng 10-12% GDP của khu vực ASEAN và đảm bảo sinh kế cho hơn 100 triệu người. Tuy nhiên, ngành này đang chịu tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu, với tần suất và mức độ gia tăng của các hiện tượng như lũ lụt, hạn hán và nước biển dâng.

Một trong những thách thức lớn hiện nay là nhiều sản phẩm tài chính còn phức tạp, khó tiếp cận đối với nông dân quy mô nhỏ. Do đó, cần phát triển các giải pháp tài chính mang tính bao trùm, dễ tiếp cận và có khả năng mở rộng.

Theo ông Jens Schmid-Kreye, các công cụ như bảo hiểm tham số, tín dụng khí hậu kết hợp với ứng dụng công nghệ và dữ liệu viễn thám có thể nâng cao hiệu quả và tính minh bạch của hệ thống tài chính nông nghiệp. Đồng thời, cần đẩy mạnh quan hệ đối tác công - tư, trong đó Nhà nước tạo khung chính sách thuận lợi, còn khu vực tư nhân và các tổ chức tài chính cung cấp giải pháp.