Với việc tách bạch hai thủ tục và luật hóa các chính sách gỡ khó về dòng tiền, Luật Phục hồi, phá sản 2025 không chỉ xóa bỏ định kiến về “phá sản”, mà còn tạo hành lang pháp lý vững chắc để “vực dậy” doanh nghiệp nhằm bảo toàn nguồn lực cho doanh nghiệp cũng như nền kinh tế…

Ngày 11/12/2025, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Luật Phục hồi, phá sản (Luật số 142/2025/QH15), có hiệu lực thi hành từ ngày 01/03/2026 để thay thế Luật Phá sản 2014.

Sự thay đổi ngay từ tên gọi cho đến kết cấu phân tách thủ tục thể hiện một tư duy lập pháp hoàn toàn mới: Thay vì tập trung thanh lý tài sản để đóng cửa, Luật mới ưu tiên hỗ trợ, “tái sinh” các doanh nghiệp đang gặp khó khăn tài chính nhưng vẫn còn khả năng phục hồi.

“Ưu tiên thủ tục phục hồi trước khi tuyên bố phá sản là nguyên tắc mang tính nhân văn sâu sắc, thể hiện quan điểm của Đảng và Nhà nước trong phát triển kinh tế. Thẩm phán, quản tài viên, doanh nghiệp, ngân hàng cùng các đối tác cần thay đổi cơ bản nhận thức để xóa bỏ định kiến về phá sản. Giờ đây, phá sản không còn là thủ tục khai tử, mà là cơ hội để tái sinh doanh nghiệp”, Thẩm phán Nguyễn Thị Thùy Dung, Phó Chánh án Tòa án nhân dân TP.HCM nhận định.

ƯU TIÊN HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP PHỤC HỒI

Việc ưu tiên và nỗ lực khôi phục hoạt động kinh doanh trước khi tiến hành thủ tục phá sản mang lại lợi ích rất lớn trên thực tế, không chỉ giúp “vực dậy” một doanh nghiệp mà còn giảm thiểu tổn thất cho toàn bộ nền kinh tế. Cụ thể:

Đối với doanh nghiệp, đây là cơ hội pháp lý để hoãn các nghĩa vụ nợ, bảo toàn tài sản, giữ gìn giá trị thương hiệu và tái cấu trúc mô hình quản trị nhằm thích nghi với thị trường.

Đối với người lao động và xã hội, quá trình phục hồi giúp duy trì công ăn việc làm, ổn định an sinh xã hội.

Đối với chủ nợ và ngân hàng, việc hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi mở ra cơ hội thu hồi vốn cao hơn nhiều so với việc phải thanh lý tài sản giá rẻ.

Đánh giá tầm quan trọng của việc duy trì hoạt động tài sản của doanh nghiệp, ông Lê Hoàng Nhí, Quản tài viên, Giám đốc Công ty Quản lý và Thanh lý tài sản Lê Hoàng cho biết, đối với nhóm ngành thủy sản, việc vận hành kỹ thuật đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Nếu tài sản trên đất, hệ thống nhà xưởng và thiết bị bị bỏ trống hoặc ngừng hoạt động thời gian dài để chờ tuyên bố phá sản, chúng sẽ nhanh chóng xuống cấp, mất giá trị, thậm chí hư hỏng hoà toàn. “Điều này gây bất lợi cho cả doanh nghiệp, các chủ nợ lẫn ngân hàng”, ông Nhí nhấn mạnh.

Do đó, việc luật hóa các quy định liên quan đến phục hồi sẽ tạo hành lang pháp lý vững chắc, giúp hoạt động này diễn ra thuận lợi hơn.

Trên thực tế, Việt Nam đã có những tiền lệ phục hồi doanh nghiệp rất điển hình. Tuy nhiên trước đây, các doanh nghiệp phải tự thực hiện tái cơ cấu trước khi bước vào thủ tục phá sản vì luật cũ không tách biệt rõ ràng giai đoạn phục hồi độc lập.

“Các trường hợp quen thuộc như Hoàng Anh Gia Lai cách đây hơn 10 năm hay Novaland giai đoạn gần đây là minh chứng rõ nét cho việc tái cấu trúc toàn diện để giảm chi phí và tiếp cận lại mục tiêu thị trường khá vất vả khi chưa có quy định cụ thể. Doanh nghiệp phải tự xoay xở bằng các cơ chế tự thỏa thuận đặc biệt như xin tạm dừng nghĩa vụ tài sản, hoãn trả nợ gốc và lãi…”, Luật sư Nguyễn Hưng Quang, Luật sư trưởng Văn phòng Luật sư N.H. Quang & Cộng sự chia sẻ.

GỠ “NÚT THẮT” DÒNG TIỀN VÀ XÓA BỎ TÌNH TRẠNG “KHÓ CHÔN”

Theo bà Phạm Liên Anh, Trưởng Chương trình Kinh tế và Cải cách Chính sách (IFC khu vực Việt Nam, Lào, Campuchia), một trong những điểm đột phá của Luật Phục hồi và Phá sản là việc phân luồng độc lập hai thủ tục phục hồi và phá sản theo hướng ưu tiên áp dụng phục hồi để tạo cơ hội và nâng cao hiệu quả phục hồi doanh nghiệp.

Trước đây, theo quy định cũ, thủ tục phục hồi chỉ là một khâu trong quá trình giải quyết vụ việc phá sản, thời điểm quyết định doanh nghiệp đi theo hướng phục hồi thường thường quá chậm, bỏ qua cơ hội vàng cứu vãn doanh nghiệp. Luật mới đã cho phép phân tách rõ ràng: Doanh nghiệp muốn phục hồi sẽ đi theo nhánh phục hồi; nhưng nếu nhận thấy hoàn toàn không thể cứu vãn, họ có quyền đề nghị áp dụng thẳng thủ tục phá sản trực tiếp.

Hơn nữa, với việc cho phép áp dụng thủ tục phá sản rút gọn, với thời hạn thực hiện các thủ tục bằng một nửa thời hạn trong thủ tục thông thường, các doanh nghiệp  nhỏ và siêu nhỏ sẽ dễ dàng rút lui khỏi thị trường hơn, giảm thiểu chi phí, đồng thời giúp tòa án giải quyết hồ sơ nhanh chóng hơn. Đây là một bước cải cách so với trước bởi luật cũ chỉ bó hẹp trong trường hợp doanh nghiệp hoàn toàn không còn tài sản hoặc chủ doanh nghiệp đã bỏ trốn.

Bên cạnh việc mở “lối thoát” cho doanh nghiệp không thể tồn tại, Luật cũng mở đường cho những đơn vị có khả năng vực dậy. Cụ thể, theo Luật sư Nguyễn Hưng Quang, để “gỡ” nút thắt về dòng tiền, Luật mới tập trung vào hai giải pháp: Cơ hội tiếp cận tín dụng mới và Cơ chế tạm dừng thực hiện nghĩa vụ nợ đến hạn (bao gồm cả gốc và lãi). Theo đó, doanh nghiệp được phép tạm hoãn trả nợ ngay trong giai đoạn phục hồi để dồn nguồn lực duy trì hoạt động cốt lõi và tiếp cận các dòng vốn tái cơ cấu.

Vì vậy, những cải cách đồng bộ này sẽ giúp tiết kiệm tối đa nguồn lực cho cả doanh nghiệp lẫn các chủ nợ, góp phần thanh lọc môi trường kinh doanh một cách nhanh chóng, minh bạch và lành mạnh hơn.