Bảo đảm sản xuất, xuất khẩu lúa gạo theo diễn biến thị trường

Tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 3/2026 diễn ra chiều 4/4, trả lời câu hỏi của Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy về: kết quả phối hợp liên ngành trong triển khai Công điện của Thủ tướng trong điều hành sản xuất, tiêu thụ lúa gạo, đặc biệt là bảo đảm xuất khẩu và hỗ trợ thu mua cho nông dân, doanh nghiệp trong tình hình mới, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIII, có 3,85 triệu ha đất lúa nhưng bây giờ chỉ còn 3,1 triệu ha. Năm 2025 đã đạt 43,5 triệu tấn thóc và 3 tháng đầu năm 2026 đạt 3,64 triệu tấn (giảm 5,5%).

Trong đó, 14 triệu tấn là tiêu dùng cho hơn 100 triệu dân và khoảng 20 triệu lượt khách du lịch. Khoảng 7-9 triệu tấn dành cho chế biến. Dự trữ, kể cả trong dân khoảng 3 triệu tấn; chăn nuôi khoảng 3,4 triệu tấn; giống khoảng 1 triệu tấn. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho hay năm ngoái, xuất khẩu đạt 7,9 triệu tấn, thu về trên 4,7 tỷ USD.

Trước ảnh hưởng từ tình hình Trung Đông, giá xăng dầu, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật tăng, giá lúa thấp hơn so với năm 2023, ngày 11/3 vừa qua, Bộ đã tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 21/CT-TTg nhưng từ trước đó đã tập trung vào một số công việc rất ổn định và cơ bản.

Về chương trình khoa học công nghệ, theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, mặc dù 85% đến 89% giống lúa của chúng ta là lúa chất lượng cao, nhưng trong bối cảnh xuất khẩu cạnh tranh, không thể không tiếp tục nâng cao chất lượng. Vẫn phải có chương trình khoa học công nghệ, trong đó tập trung vào những yếu tố: thời gian sinh trưởng ngắn ngày, thu hoạch nhanh; chất lượng cao... Điều này đã được thực hiện trong nhiều năm.

Bên cạnh đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu và chuyển đổi số đang được triển khai rất quyết liệt.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, một vấn đề nữa là phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, giảm phát thải. Riêng việc giảm phát thải không chỉ làm ở 1 triệu ha, sắp tới sẽ có cơ sở thực tiễn và cơ sở khoa học để triển khai ở cả Đông Nam Bộ, duyên hải Nam Trung Bộ, Trung du miền núi phía bắc, Đồng bằng sông Hồng và trên phạm vi toàn quốc để chúng ta có tiến trình giảm phát thải, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 theo cam kết tại COP26.

Về quy trình canh tác, chúng ta áp dụng quy trình để giảm chi phí sản xuất, ưu tiên sử dụng phân hữu cơ và giảm phân vô cơ.

Về canh tác giãn vụ, Thứ trưởng cho biết: “Thường có một bất cập là cứ vào vụ, bà con nông dân lại cùng mua giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật nên giá đắt; cùng thu hoạch và cùng bán thì giá lại rẻ. Cho nên, phải cho dự trữ vật tư nông nghiệp để điều tiết thị trường mùa vụ. Thời gian vừa qua, việc này đã làm rất tốt. Trong năm 2024, đã có 3 lần xuất dự trữ giống lúa”.

Về giải pháp kỹ thuật, bao gồm phòng chống dịch bệnh trên đồng ruộng, hệ thống thủy lợi và tất cả những yếu tố khác để vừa có chất lượng cao, vừa có quy trình canh tác hiệu quả, vừa có thuốc bảo vệ thực vật phù hợp, nhằm có giá thành thấp để có thể cạnh tranh được khi xuất khẩu. Đây là những giải pháp cơ bản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Các địa phương trên cơ sở chỉ đạo của Chỉ thị 21 đã triển khai rất tích cực. Các tỉnh, thành phố cũng đã liên kết với các doanh nghiệp để hỗ trợ thu mua, dự trữ, chế biến, chế biến sâu đưa ra thị trường, nhằm tạo dựng một hệ sinh thái giải quyết lúa gạo một cách bền vững.

Trong 3 tháng qua, mặc dù chịu áp lực quốc tế rất phức tạp và khó khăn, nhưng ngành nông nghiệp vẫn tăng trưởng 3,58%. Sản lượng lúa gạo là 3,64 triệu tấn; chăn nuôi đạt 2,28 triệu tấn thịt, tăng 4,9%; thủy sản đạt 2,7 triệu tấn, tăng 3,3%; lâm nghiệp đạt 12 triệu khối gỗ, tăng trên 3%. Kim ngạch xuất khẩu đạt 16,69 tỷ USD, tăng 5,9%, thặng dư thương mại là 4,78 tỷ USD, tăng 12%.