Biến động kinh tế toàn cầu đặt ra yêu cầu mới cho quản trị rủi ro doanh nghiệp

Theo ông Douglas Matheson, Giám đốc cấp cao Quản lý rủi ro tín dụng và Tuân thủ tại HSBC Việt Nam, nhìn lại năm 2025 có ba vấn đề nổi bật cần lưu ý trong quản lý rủi ro, gồm: Rủi ro đối tác trong bối cảnh bất ổn toàn cầu, tác động của biến động tỷ giá và vai trò của quản trị cùng văn hóa doanh nghiệp.

NHẬN DIỆN RỦI RO TRONG MÔI TRƯỜNG KINH DOANH NHIỀU BIẾN ĐỘNG

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, ông Douglas Matheson cho rằng dù nền kinh tế ghi nhận mức tăng trưởng 8% trong năm 2025, kết quả này diễn ra trong môi trường kinh doanh không ít thách thức. Trong đó, những bất ổn liên quan đến thuế quan trở thành một yếu tố đáng chú ý. Các thay đổi chính sách thường đi kèm với sự thiếu rõ ràng về thời gian và kết quả, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc hoạch định giá cả, dự báo nhu cầu và xây dựng chuỗi cung ứng.

“Trong nhiều trường hợp, chính sự bất định này có thể gây ra các gián đoạn đáng kể, thậm chí không kém tác động từ các quyết định thuế quan cuối cùng. Bài học cốt lõi của năm 2025 không nằm ở việc dự báo chính xác mọi biến động, mà ở cách các tổ chức nhận diện rủi ro, xây dựng khuôn khổ quản trị và kiểm chứng các giả định để có thể đưa ra quyết định nhanh trong bối cảnh thiếu dữ kiện”, ông Doulas nhận định.

Những rủi ro này vẫn đang hiện hữu trong năm 2026, ông Matheson dẫn chứng các diễn biến trong tháng 3/2026 cho thấy những biến động toàn cầu có thể tác động gần như ngay lập tức đến Việt Nam. Giá dầu trở thành tâm điểm chú ý, kéo theo lo ngại về chi phí năng lượng. Trong khi đó, các hãng hàng không và doanh nghiệp vận tải biển đã đưa ra cảnh báo về khả năng tăng giá dịch vụ.

“Tâm lý thị trường cũng thay đổi nhanh chóng trong bối cảnh bất định gia tăng. Điều này được phản ánh rõ qua diễn biến của các tài sản trú ẩn như vàng và bạc khi giá tăng mạnh, cho thấy mức độ dễ tổn thương của doanh nghiệp và tổ chức tài chính nếu thiếu các biện pháp phòng vệ rủi ro phù hợp”.

Bên cạnh đó, giá urê tăng mạnh trong tuần đầu tháng 3 do nguồn cung từ Trung Đông biến động; giá nhôm cũng tăng khoảng 7% chỉ trong một tuần, lên mức khoảng 3.500 USD/tấn, cao nhất trong bốn năm trở lại đây. Ngoài ra, các nhà lập pháp Hàn Quốc cũng cảnh báo việc phụ thuộc vào nguồn helium từ Trung Đông có thể gây rủi ro cho ngành sản xuất bán dẫn.

Mặt khác, theo ông Tống Trần Hiếu, Trưởng phòng Quản lý rủi ro tích hợp Vietcombank, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, rủi ro liên quan đến an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được chú ý. 

Trí tuệ nhân tạo đang mang lại nhiều cơ hội cải thiện trải nghiệm khách hàng. Tuy nhiên, ông Hiếu cho rằng khi ứng dụng AI ngày càng phổ biến, các tổ chức cần xây dựng khuôn khổ quản trị chặt chẽ.

“Một trong những vấn đề cần lưu ý là hạn chế về khả năng giải trình của các thuật toán. Do đó, các tổ chức cần thận trọng khi sử dụng AI trong những quyết định quan trọng, đồng thời đề phòng nguy cơ thiên kiến, phân biệt đối xử không chủ ý hoặc sai lệch dữ liệu. Trong nhiều trường hợp, sự tham gia của con người trong quá trình ra quyết định vẫn là yếu tố cần thiết cho đến khi độ tin cậy của các mô hình được kiểm chứng đầy đủ”.

Theo ông Hiếu, các hình thức tấn công bằng phần mềm độc hại đang ngày càng tinh vi và có thể gây thiệt hại lớn về tài chính cũng như uy tín thương hiệu. Vì vậy, các tổ chức cần chủ động xây dựng chính sách bảo mật thông tin vững chắc, tăng cường giám sát và đầu tư vào hạ tầng an ninh mạng nhiều lớp.

Bên cạnh đó, việc chuẩn bị kế hoạch ứng phó sự cố rõ ràng là yếu tố quan trọng. Các kế hoạch này cần được cập nhật thường xuyên và đảm bảo lãnh đạo chủ chốt vẫn có thể truy cập hệ thống ngay cả trong trường hợp mất kết nối mạng.

ĐA DẠNG HÓA GÓC NHÌN VÀ ƯU TIÊN HÀNH ĐỘNG

Để chuẩn bị cho năm 2026, ông Douglas Matheson cho rằng:  “Dù ở vị trí nào hay có nhiều năm kinh nghiệm đến đâu, không ai có thể một mình đưa ra quyết định đúng đắn trong bối cảnh phức tạp và thay đổi nhanh. Việc chủ động tìm kiếm ý kiến từ các chuyên gia, đồng nghiệp trong ngành hoặc cố vấn bên ngoài có thể giúp phát hiện những “điểm mù” quan trọng”.

Trong quản lý rủi ro, nhiều thất bại bắt nguồn từ sự tự tin thái quá, tư duy nhóm hoặc góc nhìn hạn hẹp được hình thành sau các thành công trước đó. Những quan điểm đa chiều, đặc biệt từ các chuyên gia có nền tảng chuyên môn và kinh nghiệm khác nhau, có thể thay đổi đáng kể cách đánh giá và sắp xếp ưu tiên rủi ro của tổ chức.

“Trong lĩnh vực ngân hàng, các giai đoạn căng thẳng hiếm khi bắt nguồn từ việc vi phạm một tỷ lệ đơn lẻ. Các chỉ số an toàn theo chuẩn Basel III như LCR và NSFR không nên chỉ được coi là thước đo tuân thủ. Mặc dù các tỷ lệ này giúp đảm bảo hoạt động an toàn của ngân hàng, tăng trưởng bền vững đòi hỏi các tổ chức phải xem xét cả tốc độ và cơ cấu tăng trưởng, thay vì chỉ tập trung tối đa hóa lợi nhuận kế toán trong ngắn hạn”.

Trong khi đó, ông Trần Phương, Phó Tổng Giám đốc BIDV, nhấn mạnh ba vấn đề trọng tâm đối với doanh nghiệp về quản trị rủi ro trong năm 2026.

Thứ nhất, các tổ chức cần chủ động theo dõi các xu hướng mới thay vì chỉ tập trung vào những rủi ro đã biết. Trong bối cảnh biến động địa chính trị gia tăng, quá trình tái cấu trúc và đa dạng hóa chuỗi cung ứng có thể tạo ra cả thách thức lẫn cơ hội.

Thứ hai, cần ưu tiên hành động và tăng cường kết nối. Việc nhận diện rủi ro sẽ không mang lại nhiều giá trị nếu thiếu bước triển khai. Phân định rõ trách nhiệm, báo cáo kịp thời và phối hợp liên phòng ban có vai trò quan trọng trong việc xây dựng khả năng phòng ngừa và ứng phó với rủi ro.

Thứ ba, các tổ chức cần củng cố quản trị rủi ro thông qua tư duy đa dạng và khuyến khích thảo luận cởi mở. Bộ phận quản lý rủi ro đóng vai trò trung tâm trong quá trình này nhưng không phải là nguồn duy nhất của các ý kiến phản biện. Những hiểu biết từ các bộ phận khác trong tổ chức có thể giúp nâng cao chất lượng đánh giá rủi ro và hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng bền vững.

Ở góc độ hệ thống quản trị, ông Trần Phương, cho rằng năm 2025 mang lại hai bài học đáng chú ý. Trong đó, các hệ thống cảnh báo sớm chỉ thực sự có giá trị khi gắn với hành động cụ thể. Trong thực tế, nhiều trường hợp rủi ro tín dụng đã được nhận diện từ sớm nhưng thiệt hại vẫn xảy ra do phản ứng chậm so với tín hiệu cảnh báo. Đồng thời, các tổ chức cần nhìn nhận lại mối tương quan giữa các loại rủi ro.

Vì vậy, các hệ thống cảnh báo cần được liên kết với các ngưỡng can thiệp định trước, chẳng hạn như điều chỉnh mức độ tiếp xúc với rủi ro đối tác hoặc xử lý điểm yếu trong hệ thống trước khi ảnh hưởng lan rộng. Trong đó, Ban điều hành đóng vai trò then chốt trong việc phân định trách nhiệm và thẩm quyền để hành động kịp thời.